Скифтердің қысқа қылышы: Акинакес тарихы

Кіріспе

Скифтердің қысқа қылышының түрі

Ацинацес (акинáкес деп те жазылады, грекше ἀκῑνάκης) немесе акинака (көне парсы тілінде *akīnakah, соғд тілінде kynʼk сөздері қолданылмаған) – б.з.д. бірінші мыңжылдықта, әсіресе Медтер, скифтер, парсылар және каспийлер, содан кейін гректер қолданған қысқа қылыш немесе хѝфос (қысқа қылыш) түрі. Жалпыға бірдей дизайны болмаса да, қорғауыш бөлігі балға тәріздес болуы мүмкін, ал сапшасы екіге бөлінген немесе "антенна" түрінде болуы мүмкін. Қыны – ең бастысы – ацинацестің ерекшелігін анықтайды және әдетте ашылуының жанында үлкен әсемдікпен безендірілген металл бөлігі болады, оның арқасында оны киюшінің оң жағындағы белдігіне ілуге болады.

Сәйкестендіру

Ежелгі мәтіндерде ацинаце туралы өте аз айтылады, тек оның "парсы қылышының" бір түрі болғаны туралы мәлімдеме бар. Осы себепті, тарих бойы латын тілінде жазған авторлар бұл сөзді заманауи парсылар қолданған қарудың кез келген түрімен теңестіруге бейім болды. Сондықтан ортағасырлық латын мәтіндерінде ол жиі қисық қылыш немесе оның сияқты мағынада қолданылады, және бұл мағынасы ғылыми латын тілінде де сақталған. Паулюс Гектор Мейр тіпті дусакты ацинаце деп аударуға дейін барады, себебі ол қисық қылыш сияқты иілген, сондай-ақ иезуит авторларының Жапонияны сипаттаған еңбектерінде ацинаце катана үшін қолданылады. Дегенмен, парсы шамширы салыстырмалы түрде жаңа қару, ол ежелгі заманда болған емес. Ахеменид дәуіріндегі парсылар бірнеше түрлі қылыштарды қолданған. Ежелгі парсы өнерінде әдетте патшаның қаруластары мен жоғары лауазымды азаматтар сәнді диагональ пышақтармен суреттелген. Грек өнерінде болса, парсы әскерлері копис қолданатыны жиі көрсетіледі. Сондықтан, ацинаце қандай түрдегі қару екенін анықтау үшін зерттеу жүргізу қажет. Бір пайдалы дәлел – грек және рим мәтіндерінде патшаның құрмет көрсету белгісі ретінде ацинаце сыйлағаны туралы айтылады. Бұл пышаққа нұсқау береді. Персия патшасы Ксеркс теңізге сый ретінде ацинаце ұсынғаны туралы Геродот та айтады (Тарих, VII, 54), Хеллеспонтты жазалау эпизодынан кейінгі ырымдық тәубе салған көріністе. Өте маңызды мәліметтерді Иосиф Флавийдің «Жаһудий ескіліктері» 20.186-бетіндегі сикарийлердің қару-жарағының сипаттамасында табуға болады:
«Сонымен аталатын сикарийлер, қарақшылардың бір түрі, сол кезде ең көп санда болды, олар кішкентай қылыштарды қолданды, олар мөлшері жағынан парсы ацинацесіне ұқсас, бірақ римдік сика сияқты иілген, осыдан олардың аты шыққан. Бұл сондай-ақ, оның дұрыс атауы пышақ екенін көрсетеді, бірақ оны жоққа шығаратындар да бар, олар жоғарыдағы мәтінді «римдік сика сияқты қисық» деп аударады».

Ancient texts say very little about the acinaces, other than that it was a type of "Persian sword". Because of this, authors writing in Latin throughout history tended to equate the word with whatever type of weapon the contemporary Persians were using. Thus, it is frequently used in medieval Latin texts to mean scimitar or the like, a meaning it still retains in scientific Latin. Paulus Hector Mair even goes so far as to translate dussack as acinaces, because it is curved like a scimitar, and likewise in the works of Jesuit authors describing Japan, acinaces is used for katana. However, the Persian shamshir is a relatively recent weapon, and did not exist in antiquity. The Achaemenid era Persians made use of more than one kind of sword. Ancient Persian art typically shows the king's bodyguards and important nobles wearing ornate diagonal daggers. Greek art, on the other hand, frequently shows Persian soldiers using the kopis. One must therefore do some research to figure out which type is the acinaces. One useful bit of evidence is that Greek and Roman texts sometimes mention the acinaces being given out by the king as a sign of favor. This would tend to point to the dagger. A ritual use of acinaces, offered as a gift to the sea by the Persian king Xerxes, is also mentioned by Herodotus (History, VII, 54), in the ritual contrition scene following the episode known as Flagellation of Hellespont. A very revealing passage is found in Josephus' Jewish Antiquities 20.186, where the weapons used by the sicarii are described:
And the so called sicarii, which were a type of bandit, were at that time reaching their greatest number, making use of small swords, which were like the Persian acinaces in respect to their size, but curved like the Roman sica, which is where these bandits got their name. This also seems to indicate that it is the dagger which is properly called the acinaces though there are those who deny this, translating the above passage as "concave like the Roman sica".