Кіріспе

Мормондықтар арасында көп әйел алудың бастауы Иса Мәсіхтің Соңғы күнгі қасиеттілер шіркеуіндегі көп әйел алу, немесе көп жарлылық, мормонизмнің негізін қалаушы Жозеф Смитпен байланысты деп саналады. Оның бірнеше жақындарының айтуынша, Смит көп жарлылықтың құдайлық бұйрық екенін үйреткен және оны өзі де іске асырған, кейбір мәліметтерде 30-дан астам әйелге үйленген, олардың кейбіреулері басқа ерлермен некеде тұрған. Смиттың көп жарлылығына шіркеудің "мөрленген" жазбалары, куәліктер, хаттар, күнделіктер мен жазбалары куәлік етеді. Смиттың ұлы Жозеф Смит III, оның жесірі Эмма Смит және Иса Мәсіхтің Соңғы күнгі қасиеттілер шіркеуінің қайта ұйымдастырылған шіркеуі (RLDS шіркеуі, қазір Мәсіх қауымы деп аталады) бұл дәлелдерге қарсы шығып, Жозеф Смит көп жарлылыққа қарсы болды деп мәлімдеді. Олардың пікірінше, Иса Мәсіхтің Соңғы күнгі қасиеттілер шіркеуінің (LDS Church) басшысы Бригам Янг Смит қайтыс болғаннан кейін көп жарлылықты енгізген. 1852 жылы Юта штатындағы LDS шіркеуінің басшылары көп жарлылық доктринасын жариялады.

1830-шы жылдар: шығу тегі

Көп әйел алу соңғы күндердің қасиеттілері қозғалысына қашан енгізілгені нақты белгісіз.

Алғашқы ілімдер мен тәжірибе

Смит қайтыс болғаннан кейін көптеген алғашқы ізбасарлары, оның ішінде елшілер Бригам Янг, Орсон Пратт және Лайман Э. Джонсон, Смит 1831 немесе 1832 жылдары көп әйел алуды үйреткенін айтты. Смиттің тоғызыншы әйелі Мэри Элизабет Ролинс Лайтнер, Смитпен 1831 жылы, оған он екі жас болғанда жеке сөйлескенін мәлімдеді. Пратт Смиттің 1831 және 1832 жылдары алғашқы мүшелерге көп әйел алудың рас қағида екенін, бірақ оны іске асыруға уақыт жетпегенін айтқанын хабарлады. Джонсон да 1831 жылы Смиттен осы ілімді естігенін айтты. Мосиа Хэнкок өзінің әкесі Леви В. Хэнкокқа көп әйел алу туралы 1832 жылдың көктемінде айтылғанын хабарлады. Смиттің хатшысы Уильям Клейтон 1843 жылы көп әйелді некелерді тіркеді, соның ішінде Смит пен Элиза Партридж, Эмили Партридж, Сара Энн Уитни, Хелен Кимболл және Флора Вудворт арасындағы одақтарды. Сенімсіз дереккөз: 2008 жылғы тамыз.

Жақып Кокран

Соңғы күннің қасиеттілері тарихи дереккөздері 1832 жылы мормон миссионерлері діни көшбасшы Джейкоб Кокранның ізбасарларын дінге айналдырғанын көрсетеді. Кокран 1830 жылы көп әйел алуды қанағаттандырудан қашып жасырынып кеткен. Мормондар Кохранизмнің орталығы болған Мэн штатының Сако қаласында 1834 жылдың 13 маусымында және 1835 жылдың 21 тамызында екі конференция өткізді. Соңғы конференцияда 12 жаңа тағайындалған мормон елшілерінің кем дегенде жетісі, оның ішінде Бригам Янг қатысты. Янг Бостоннан Сакоға дейінгі Кокран территориясы бойынша бірнеше миссионерлік сапарлар жасап, Кокранның ізбасарларымен танысты, кейіннен оның бұрынғы ізбасары Аугуста Адамс Коббқа үйленді, ол оның көп әйелдерінің бірі болды. Орсон Хайд және Смиттың інісі Сэмюэл де Кокрандықтар арасында уақыт өткізді. Кокранның некедегі жаңалықтарының бірі – "рухани әйелдік" болды. Ридлон 1895 жылы былай деп жазды: "Дәстүр бойынша, [Кокранға] жиі рухани серіктер жіберілетін, және олар әдетте қоғамдағы ең дені сау және әдемі әйелдер болатын". Кейбір жаңа Кокрандықтар көп әйелділікке адал қалды және шығыс жағалаудан Огайо штатының Киртленд қаласындағы мормон қауымына көшіп кетті.

1843 жылғы аян

1843 жылғы 12 шілдеде Джозеф Смит тарихшылардың көпшілігі мойындайтын аян алды деген сөз бар. Аянның Смит өзінің хатшысы Уильям Клейтонға диктантпен жаздырылғаны айтылады және сол күні Смит әйелі Эммамен бөлісті. Клейтон өз күнделігінде былай деп жазды:

Аян мәтінінде ер адам басқа әйелге үйленер алдында бірінші әйелдің келісімін алу керек екені де айтылады, бірақ егер ол көп әйелділікке келісім бермесе, Мәсіх бірінші әйелді «жояды» деп жариялайды, ал келісім берілмесе, күйеу болашақта әйелінен келісім сұраудан босатылады. Аян көп әйелдердің «Менің пәрменім бойынша жерді көбейту және толықтыру үшін, Әкемнің әлемді жаратудан бұрын берген уәдесін орындау үшін және мәңгілік әлемдерде олардың құтқарылуы үшін, олар адамдардың жандарын дүниеге әкелу үшін оған берілгенін» мәлімдейді. Аян 1852 жылы Бригам Янг оны жария түрде мойындағанға дейін LDS шіркеуінің барлық мүшелеріне ресми түрде жарияланбады. Янг түпнұсқаны Смиттың жесірі Эмма Смит өртеп жібергенін айтты, бірақ Эмма құжаттың мүлде болмағанын жоққа шығарды және Янг айтқан оқиға туралы: «Бұл оның барлық бөлігі жалған, толыққанды ойдан туған, шындыққа негізделмеген» деді. Шіркеу басшыларының осы үйретімді ұстанғанын және көп әйелділікке баруын айыптаған куәгерлердің жарияланған мәлімдемелеріне сәйкес, Эмма Смит 1843 жылғы аянды алғаш рет 1853 жылы Орсон Пратттың «The Seer» газетінде оқығанда білгенін айтты.

Смит қайтыс болғанға дейін

Жазбалар Смит көп әйелділік туралы ілімге қарсы жариялап, жазғанын көрсетеді; алайда, Смит ондаған көп әйелділік некелерін жасағаны да анық. Шамамен, "бірнешеуі жасөспірім қыздар еді, мысалы он төрт жасар Хелен Мар Кимболл". Кимболл, Смиттің 28-ші әйелі,

Смиттің некелері

Нашар құжаттама Смиттің көп әйелдік некелерінің саны 33-ден 48-ге дейін екенін болжауға алып келді. Олардың арасында жас қыз Фани Алджер және болашақ «Қоғамдық көмек» президенті Элиза Р. Сноу сияқты белгілі әйелдер де бар. Тарихшылар көбінесе Смит көп әйел алғанын қорытады, бірақ Комптон жазғандай, мөрлеу рәсімінен кейін осы некелер туралы көп мәлімет белгілі емес. Смиттің көп әйелдерінен кем дегенде бір баласы болғаны туралы айыптаулар әлі де дәлелденбеген. Хелен Мар Кимболдың куәлігі және кейбір ғалымдар осы некелердің көпшілігі толыққанды болмағанын ұсынады. Джозеф Смиттың жауы болған Уильям Лоу, Элиза Р. Сноу және Мэри Лайтнердің мәлімдемелері осы некелердің кем дегенде бірінде жыныстық қатынас болғанын көрсетеді. «Мөрлеу» терминінің (бұл LDS діни қызметкерлік рәсімі, ол адамдарды мәңгілікке байланыстырады) «неке» орнына (екі ересек адам осы өмірде бір-біріне жұбай болуға келісетін әлеуметтік дәстүр) қолданылуы, қатысушылар мөрлеуді некемен теңестірмегенін көрсетеді. Соңғы күндердің қасиеттілері қозғалысының алғашқы кезеңдерінде рәсімдер мен доктриналар әрқашан толық анықталмаған, сондықтан әртүрлі қатысушылар мөрлеудің мағынасын әртүрлі түсінген болуы мүмкін.

Эмма Смиттің реакциясы

Көп әйел алу Смит пен оның алғашқы әйелі Эмманың арасын бұзды. Тарихшы Лорел Тэтчер Ульрих "Эмма көп әйел алуды қолдау туралы ойын жиі өзгертіп, кейде Жүсіптің үйлену рәсімдеріне келісіп, кейде қарсылық білдірді" деп мәлімдейді. Ол күйеуінің бірнеше рет үйленгенін білгенмен, оның көп әйел алу ісінің толық көлемін білмегені анық. 1843 жылы Эмма Смит үйінде тұратын төрт әйелге Жүсіптің үйленуіне уақытша келісім берді, бірақ кейін шешімінен өкініп, басқа әйелдердің үйден кетуін талап етті. Сол шілде айында, ағасы Хайрумның ықпалымен, Жүсіп Эммаға көп әйел алуды қабылдауға нұсқау беретін аянды жаздырды. Хайрум Эммаға бұл хабарды жеткізді, бірақ ол оны қатты қабылдамады. Жүсіп пен Эмма 1843 жылдың қыркүйегіне дейін бұл мәселе бойынша татуласа алмады, содан кейін Эмма ғибадатханадағы рәсімдерге қатыса бастады және Жүсіп оған бірнеше жеңілдіктер жасады. Келесі жылы, 1844 жылдың наурызында, Эмма көп әйел алуды зұлым және құлқылық деп айыптады; және ол Смиттің көп әйел алуды құпия түрде жүргізуін тікелей жарияламаса да, адамдар тек оның ашық түрде үйреткендеріне құлақ етуі керек деп талап етті, осылайша оның көп әйел алуды жеке жариялауын сынады.

Смит қайтыс болғаннан кейін

Ғалымдар Смиттің көп әйелі болған әйелдердің тізіміне Смиттің қайтыс болғаннан кейін жасалған уәкілдік арқылы жасалған мөрлеулердің де кіретінін мойындайды. Соңғы күндердің қасиеттілерінің діни ұйымдары осы рәсімдердің маңызы мен түсінігі туралы пікірде келіспейді. Өмірінің соңғы жылдарында Смит барлық адамдардың бірігуі немесе бір-біріне мөрленуі керек деп үйреткен. Ол өлімнен кейін де жалғасатын неке "мөрлеу" деп аталады және мұндай рәсімдерді орындау құқығы бастапқыда тек оған ғана берілгенін айтқан; LDS шіркеуінің мүшелері Смит бұл құқықты Он екі елшінің кворумының мүшелеріне бергенін сенеді.

Смиттің балаларының аты-жөні

Смит қайтыс болғаннан кейін оның көп әйелдерінен туған балалары туралы мәселе көтерілді. Смиттің Эмма Смиттен басқа балалары болғаны дәлелденбеді. 2014 жылға дейін, тарихи құжаттар мен жанама дәлелдерге сүйене отырып, Смит туған кезде үйленген әйелдердің кем дегенде он екі баласы ретінде анықталған адамдар бар. 2005 және 2007 жылдарғы зерттеулерде Соренсон молекулалық генеалогия қорының генетигі осы адамдардың бесеуінің іс жүзінде Смиттен тарамайтынын көрсетті: Мосай Ханкок (Кларисса Рид Ханкоктың ұлы); Оливер Бьюэлл (Прессидиа Хантингтон Бьюэллдің ұлы); Морони Льюэллин Пратт (Мэри Энн Фрост Пратттың ұлы); Зебулон Джейкобс (Зина Дианта Хантингтон Джейкобс Смиттің ұлы); және Орисон Смит (Фанни Алгердің ұлы). Қалған жеті адам әлі тексерілген жоқ, оның ішінде Жозефина Лион да бар, оның ДНК-сы бойынша нақтылы дәлелдер жоқ. Лионның анасы, Сильвия Сешнс Лион, өлім төсегіндегі куәлігінде қызына Смиттың қызы екенін айтқан. Бұл, Джон К. Беннетт, дәрігерге көп әйелдерге, заңды түрде үйленбеген әйелдерге аборт жасауға рұқсат беруімен байланысты, бұл Пратттың пікірінше, Смиттың осы әйелдерден туған ұрпақтарын шектеді. Ол мұны Беннетттен алған мәлімдемелерге негіздеді. Бұл туралы 1842 жылдың 1 тамызында Хайрум Смит «Таймс энд Сизонс» шіркеу журналында жариялаған, онда Хайрум Беннетт әйелдерге «олар жүкті болған жағдайда, аборт жасауға көмектесетінін» айтқанын мәлімдеді. Сара Пратттың күйеуі Орсон Пратт кейін Беннеттті жалғаншы деп санады.

1842 жылғы жанжал және жаңа сөздік

1841 жылы Джозеф Смит шіркеудің қысқа мерзімдік жетекшісі Джон К. Беннеттпен, Беннеттің «рухани әйел алу» тәжірибесіне байланысты туған қоғамдық дау-жанжалға байланысты жол айырды, ал Науву, Иллинойс штаты «Джозефтің Беннеттің скандалдарымен байланысты әңгімелермен дүркіл қақты». Беннетт Смиттен көп әйел алудың жаңа кодтық сөздерін – «ұлылықтағы неке», «әйелдер көптігі», «рухани әйелдік» – енгізгенін айыптады, осылайша осы даулы тәжірибені жасыруға тырысқан. Сара Пратт 1886 жылғы сұхбатта, Смит Наувоуда болған кезде, қырық жыл бұрын, оған қызығушылық танытып, оны «өзінің рухани әйелдерінің бірі» етуді ниеттенгенін мәлімдеді. Беннетттің айтуынша, Праттың күйеуі Орсон Англияда миссионерлік қызметте болғанда, Смит Сараға 1843 жылғы көп әйел алу туралы аянға сүйене отырып, ұсыныс жасаған: «Әпке Пратт, Иеміз сені маған рухани әйелдерімнің бірі ретінде берді. Мен Жақыптың батасын алдым, ол ежелгі қасиетті кісілерге бергендей, мен де сені ұзақтан бері іздеп келемін және сен мені мойындап, кері қайтармайсың деп үміттенемін», – деді. Беннетт Пратттың жауабын былай жеткізді: «Мен заңды күйеуіммен жасаған неке шартын бұзуға шақырылып отырмын ба? Ешқашан да! Мен Жақыптың батасына мән бермеймін және МҮДДЕ СИЯҚТЫ АЯНДАРҒА СЕНБЕЙМІН, сондай-ақ, ешқандай жағдайда да келіспеймін. Менің бір жақсы күйеуім бар, ол маған жеткілікті». Сара Пратт пен Беннеттке қарсы неке адалдығын бұзу туралы жарияланған айыптамалар жергілікті және шіркеу басылымдарында, олардың көршілері Стивен мен Зеруя Годдард және басқалардың қол қойған куәліктерімен жарияланды. Роберт Д. Фостер Беннетт пен Праттқа қарсы келесі айыптаманы қойды: «Ах, азғырылғандар ғана азғырушыға [Беннеттке] қосылады; осы қасиетсіз мінез-құлқы үшін әділ сот алдында жауап бергендер ғана оның қара жүректі өтіріктеріне сенім білдіреді, тіпті олар да оны азғыруы үшін жек көреді, осы әйелдерге ол өз сөздерін растау үшін тыңдаушыларын сілтемелейді. Г-жа Уайт, Г-жа Пратт, Ниманс, Миллер, Бротхертон және басқалар». Орсон Пратт Смит жоққа шығаруына қарсы әйеліне қолдау көрсетті, ол оған: «Егер [Орсон] әйеліне сеніп, оның ұсыныстарын орындаса, тозаққа кетеді» деді. Уилфорд Вудрафф «Др Джон Кук Беннетт Орсон Пратттың құлдырауына себеп болды» деді. Ван Вагонер мен Уокер 1842 жылдың 20 тамызында «Он екі мүше Пратты 'тағалаға бағынбағаны үшін', ал Сараны 'әдепсіздік жасағаны үшін' қауымнан шығарды. Алайда, 1842 жылы Смиттен және шіркеуден қысқа мерзімге алшақтағаннан кейін Орсон Пратт Беннеттті өтірікші деп атады.

1850-ші жылдар: ресми санкция

Юта аймағында Янг ЛДС шіркеуін басқарды. Көп әйелділік туралы ілімді Орсон Пратт пен Янг 1852 жылғы 28 тамызда Солт-Лейк шатырында өткен арнайы мәжілісте ресми түрде жариялады және «Дезерт Ньюс» газетінің қосымша санында қайта басып шығарды, онда Пратт былай деді:

Янг сол күні кешіккен кезде Пратттың сөздерін кеңінен түсіндірді. Янгтың жариялаған мәлімдемесі былай басталды:

Сонымен қатар, елші Парли П. Пратт 1853 жылы ресми шіркеу басылымында былай деді: «Біз енді Құдай Әке бірнеше әйелге ие болғанын анық көрсеттік», және Мәриямның (Исаның анасы) қайтысынан кейін ол Құдайдың тағы бір мәңгілік көп әйелді әйелі болуы мүмкін.

Құдай мен Исаның бірнеше әйелге ие болғаны туралы ілімдер

1852 жылғы ресми мақұлдаудан кейін жоғары деңгейдегі басшылар Құдай Әке мен Иса Мәсіхтің көп әйел алуын қорғау үшін мысал етіп келтірді, және Құдай мен Исаның көп әйел алуы туралы осы үйретімдер 1850-ші жылдардың соңына қарай мормондардың арасында кеңінен қабылданды. 1853 жылы кейін Бірінші Президенттік мүшесі болған Джедедия Грант, Мәсіхтің және оның шәкірттерінің қудалануының басты себебі олардың көп әйел алу практикасы болғанын мәлімдеді. Ол сондай-ақ, Мәсіхтің көп әйел алғаны көп әйел алуды қорғау үшін тағы бір дәлел екенін айтты. Келесі екі жылда апостол Орсон Хайд екі жалпы конференцияда сөз сөйлеген кезде Исаның көп әйел алуды істегенін айтты. Бұл үйретімге 1870 жылы шіркеу президенті Бригам Янг, ал 1883 жылы Бірінші Президенттік мүшесі Джозеф Ф. Смит сілтеме жасады.

Кеңейту және бас тарту

Янгтың басшылығымен Юта мормондары арасында көп әйел алу практикасы 40 жыл бойы кеңінен таралды. Осы кезеңде ЛДС шіркеуінің ересек мүшелерінің шамамен 20-25 пайызы көп әйелді отбасыларда өмір сүрді. Әйелдердің үйлену жасына жеткендерінің үштен бірі және шіркеу басшылығының көбі осы практикаға қатысты. 1890 жылы АҚШ үкіметінің қысымымен шіркеу көп әйел алуды тоқтатты. Бұл шешім шіркеу президенті Уилфорд Вудраффқа аян арқылы берілді және 1890 жылғы Манифест ретінде жарияланды. ЛДС шіркеуінде көп әйел алу 1905 жылғы Екінші Манифестпен толыққандай тоқтатылды.

Басқа да соңғы күндердің қасиеттілері секталарының ұстанымы

ЛДС шіркеуі Жозеф Смит көп әйел алуды үйреткенін және оған қатысқандығын мойындағанымен, Соңғы күндердің қасиеттілері қозғалысының басқа тармақтары бұл пікірмен келіспейді. Дәстүр бойынша, ең қатаң қарсылық РЛДС шіркеуінен туды. Он тоғызыншы ғасырдың соңында көп әйел алудың пайда болуы РЛДС шіркеуі мен ЛДС шіркеуінің қай ұйымның заңды екенін дәлелдеу үшін қолданған басты мәселелердің бірі болды. ЛДС шіркеуінің алтыншы президенті Джозеф Ф. Смит көп әйел алуды Бригам Янг емес, Жозеф Смит бастады деген талапқа жауап ретінде былай деді:

Жозеф Смит III-нің басқаруындағы РЛДС шіркеуі

Бірінші РЛДС шіркеуінің басшысы Жозеф Смиттің үлкен ұлы Жозеф Смит III болды. Смит III-нің әкесі және көп әйелділік туралы пікірлері өмірі бойы өзгеріп отырды. Бірақ, жалпы алғанда, Смит III көп әйелділікке қарсы күресті. РЛДС шіркеуінің Пайғамбары-Президенті қызмет еткен кезеңінде Смит әкесінің қатысқандығын жоққа шығарды және оның ойлап табуын Бригам Янгқа жатқызды. Смит III АҚШ-тың батыс аймандарына көптеген миссияларға барды, онда ол әкесінің жесірлері екенін айтқан адамдармен және әйелдермен кездесті. Соңында Смит "әкесінің кінәсіз екеніне толық сенімді емеспін" деген қорытындыға келді және егер аға Смит қатысқан болса да, бұл бәрібір жалған амал екенін түсінді.

РЛДС шіркеуінің тарихи ұстанымы

1880-жылдардан бастап 1960-жылдарға дейін RLDS шіркеуінің ресми жарияланымдары Джозеф Смит көп әйел алуға қатыспағанын уағдады. Бұл ресми позиция Смит тірі болған кезде Наувоода тұрған ертерек RLDS шіркеуі мүшелерінің куәліктеріне қайшы келді. Қайта ұйымдастырудың негізін қалаушылардың бірі, 1840-шы жылдардың басында Висконсин штатындағы басқарушы ескі ақсақал Джейсон В. Бриггс, өмірінің соңына дейін Смит көп әйел алуды бастағанын және Құдай Смитті оның "бұзушылықтары" үшін жазалайтынын айтты. Бриггс шіркеу мәселені шешіп, алға жылжуы керек екенін мәлімдеді. RLDS шіркеуінің ең алғашқы ресми мерзімді басылымының редакторы Исаак Шин де Смит қатысқанын растады. Ол Смит көп әйел алу туралы уахиды жасап, оны іске асырғанын, бірақ өлімінен бұрын осы "күнәсінен" тәубе еткенін жазды. Шиннің мәлімдемесін Уильям Маркс растады, ол Смит тірі болған кезде Наувоо қауымының президенті және Джозеф Смит III-нің жақын кеңесшісі болды. Маркс 1843 жылы Хайрум Смит Жоғарғы Кеңеске көп әйел алу туралы уахиды оқығанын көргенін айтты. Маркс сондай-ақ Джозеф Смит 1844 жылы өліміне екі-үш апта қалғанда осы амалдан тәубе еткенін мәлімдеді. Сол сияқты, Джеймс Уайтхед, RLDS шіркеуінің мүшесі және Смиттың хатшысы, Эмма Смит Смитқа бірнеше рет көп әйел бергенін куәландырды. Президенттік лауазымына келген кезде Джозеф Смит III Маркс пен Уайтхедтің куәгерлік сипатындағы мәлімдемелеріне қарамастан, оларға сенбеді.

Мәсіхтің қауымының ұстанымы

Мәсіхтің қауымы, бұрынғы RLDS шіркеуі, енді Смит көп әйел алуға қатысқан жоқ деп нақты айтпайды. Шіркеудің қазіргі көзқарасы – көп әйел алуға тарихи түрде қарсы екенін баса көрсету, шіркеу мүшелері мен басшылығының "ақиқатты іздеуді жалғастыруға" ашық екендігін, сондай-ақ "Мәсіх қауымы шіркеу тарихының Наувоо кезеңінде (1840–1846) көп әйел алу туралы ұстанымдар мен тәжірибелерді көрсететін ғылыми зерттеулер мен жарияланымдардың артуын ескереді". Әрі,

Шіркеу мүшелерінің бір бөлігі Смит кінәлі емес екенін жалғастырып айтуда, бірақ шіркеу енді бұл мәселені маңызды деп санамайды. Осы тақырыпты және оның RLDS дәстүрімен байланысын қызығушылықпен қарайтындар үшін бұл мәселе тарихқа қатысты ғылым емес, қазіргі либералдық және консервативтік шіркеу саясаты туралы тартыс сияқты болып көрінеді.

Қазіргі заманғы РЛДС реставрациялық ұстаным

Қазіргі заманғы RLDS қалпына келтірушілер (мысалы, Мәсіх қауымынан бөлінген Қалпына келтіру тармақтары) көп әйел алуды Бригам Янг бастаған, ал Джозеф Смит емес деп мәлімдеуді жалғастырады. Олар көп әйел алуды мақұлдаған және Смитқа жатқызылған аянды алғаш рет Янг Смит қайтыс болғаннан кейін сегіз жыл өткен соң өзінің ізбасарларына ұсынғанын көрсетеді; олар осы кешігуді аянның Смиттен шықпағанын көрсететін дәлел деп санайды. Одан әрі дәлел ретінде олар Смиттың көп әйел алу туралы айтқан сынды пікірлерін келтіреді. Олар Шийн, Маркс немесе Бриггс сияқты ерте RLDS шіркеуінің басшыларының осыған қарама-қайшы мәлімдемелерін сенімді деп санамайды және Смит көп әйел алуды істеген немесе насихаттағандығын дәлелдеу үшін жиі пайдаланылатын дереккөздердің заңдылығы мен шындығын жоққа шығарады.