Кіріспе

Уильям Фелпс Ино (3 маусым 1858 - 3 желтоқсан 1945) – американдық кәсіпкер, жол қауіпсіздігі және көлік жүйесін реттеу саласындағы алғашқы инновациялардың көптеген авторларының бірі. Өзі автокөлік жүргізуді ешқашан үйренбегеніне қарамастан, оны кейде "жол қауіпсіздігінің әкесі" деп атайды. Иноға жол қозғалысы ережелері, тоқтау белгісі, жаяу өткелдер, айналма жолдар, бір бағытты көшелер, такси тоқтағыштары және жаяу жүргіншілер үшін қауіпсіздік аралдары сияқты жаңалықтар есептеледі. Оның айналма жол жүйесі 1905 жылы Нью-Йорк қаласындағы Колумбус шеңберінде, 1907 жылы Париждегі Триумф аркасында, 1926 жылы Пикадилли циркінде және 1927 жылы Елисей даласындағы Ронд-Пойнтта қолданысқа енгізілді.

Тарих

Эно Нью-Йорк қаласында Амос Р. Эно мен оның әйелі Люси Джейн Фелпстің кіші баласы ретінде дүниеге келді, Люси Джейн Фелпс Элиша Фелпстің қызы болған. Ол Нью-Хейвендегі Хопкинс грамматикалық мектебінде және Уиллистон академиясында оқыды, содан кейін 1882 жылы Йель университетін бітірді, онда ол "Скалл энд Бонз" қоғамының мүшесі болған. Эно бронхопневмониядан қайтыс болды және Коннектикут штатының Симсбери қаласындағы Орталық зиратта жерленген.

Жол қозғалысы ережелері

Ено жасы ұлғайғанша автомобильдер сирек болғанмен, ат арбалары Нью-Йорк қаласындағы, Еноның туған қаласындай, қалалық аймақтарда елеулі көлік проблемаларын тудырды. 1867 жылы, 9 жасында, ол анасымен бірге көлік кептелісіне ілігіп қалды. Кейін ол былай деп жазды: "Бұл алғашқы көлік кептелісі (моторлы көлік пайдаланғанға дейін көп жыл бұрын) естелігімде мәңгі сақталады. Он шақты ат пен арба ғана болды, көлік ағынын реттеу үшін шамалы тәртіп қана керек еді. Бірақ ешкім не істеу керектігін білмеді, жүргізушілер де, полиция да жол қозғалысын басқару туралы ештеңе білмейтін". 1909 жылы хабарланғандай:

Нью-Йоркте көше қозғалысын реттеу 1900 жылға дейін белгісіз болды, және вагондар, автомобильдер, тауар тасымалдау машиналары, жүк көліктері және басқа да көлік құралдарының саны бүгінгіге қарағанда әлдеқайда аз болса да, қаланың барлық жерінде кептелістер жиі кездесетін. Көбінесе тауарларды бір жерден екінші жерге, әсіресе қала орталығындағы сауда аудандарына тасымалдауға күнінің көп бөлігі жұмсалды, ал тарифтер уақытқа пропорционалды болды. Полиция, жүкшілер мен такси жүргізушілері арасындағы жанжалдар жиі болатын, және көп жағдайда кептелістерді тарату үшін тек "таяққа" жүгінуге тура келді. Көшеде жол қозғалысын реттеуге арналған бөлім, жол полициясы және көлік ағынын бақылау үшін жұмыс істейтін бірде-бір полицей болған жоқ. Бұл жағдай жеке және қоғамдық ортада көп наразылық пен сын тудырды, бірақ Уильям Фелпс Ино, қыстарын Вашингтонда өткізетін, қоғамдыққа мүдделі азамат өзгерістерді қамтамасыз етуге кіріскенше ештеңе істелмеді. Ол маңызды іске үш нәрсе қажет екенін мәлімдеді:

1. Бізде қысқа, қарапайым және әділ ережелер болуы керек, оларды оңай түсінуге, сақтауға және заңмен бекітілген тәртіппен орындауға болады. 2. Бұл ережелерді тану үшін ешқандай сылтау болмауы үшін оларды орналастыру және тарату қажет. 3. Полиция оларды орындауға өкілеттік алып, бұйрық беруі керек, ал адамдар осы мақсатта оқытылуы тиіс. 1900 жылы Ино жол қауіпсіздігі туралы "Көшедегі көлік қозғалысын шұғыл реформалау қажет" деген мақала жазды. 1903 жылы ол Нью-Йорк үшін қалалық жол ережесін жасады, бұл әлемдегі алғашқы осындай кодекс болды, және кейіннен Нью-Йорк, Лондон және Париж қалалары үшін жол жоспарларын жасады.

Ротарилер (жол қозғалысы шеңберлері)

Сол жылы Ено қазіргі айналма жолдардың алғашқы нұсқасын ұсынды, оны ол "айналу немесе дөңгелек қозғалыс жүйесі" деп атады. 1920 жылы жазған кітабында Ено былай деп еске алды: "1903 жылы Нью-Йорк полиция департаменті күнделікті дерлік апаттар орын алатын Колумбус шеңбері үшін жоспар ұсынуды сұрады. Көліктер оң жақтан жүріп, шеңберді екі бағыт емес, бір бағытта айналуы керек екені ұсынылды. 1905 жылы жоспар іске асырылды. 1907 жылы жүйе Париждегі Триумф аркасында қолданысқа енгізілді, бірақ бұл Нью-Йорктен жіберілген ұсынысқа байланысты ма, жоқ па, белгісіз". Оның 1909 жылы жарық көрген "Көше жол қозғалысын реттеу" атты кітабында Колумбус шеңберінің айналу схемасы бар.

Бір жақты көшелер

Ено бір жақты көшелерді де енгізген сияқты, бұл туралы "The Science of Highway Traffic Regulation 1899–1920" кітабының 39-бетінде былай деп еске түсірілген: "Автордың кеңесімен, бір бағытты қозғалыс 1908 жылдың көктемінде Нью-Йорктегі бірнеше көшеде, сол жылдың күзінде Бостонда, 1909 жылы Парижде (кейіннен ол кеңінен қолданысқа енді) және 1910 жылы Буэнос-Айресте енгізілді. Қазір ол әлемнің көптеген қалаларында қолданылады."

Құрмет көрсетулер мен марапаттар

1921 жылы Эно Коннектикут штатының Вестпорт қаласында тас жолдардағы көлік қозғалысын реттеу жөніндегі қорын құрды, қазір бұл Көлік жөніндегі Эно орталығы деп белгілі. Орталық – коммерциялық емес ұйым, оның мақсаты көлік саясатын және басшылықты жақсарту. Оның Вестпорттағы кеңсесі Коннектикут штатының Симсбери қаласындағы Симсбери еркін кітапханасында Уильям Фелпс Эно еске алу орталығы ретінде қайта жаңартылды. Эно француз үкіметінен Құрметті легион орденін алды және Көлік инженерлері институтының алғашқы құрметті мүшелерінің бірі болды. Ол Нью-Йорк яхт клубының мүшесі және 1901 жылы Бостонда салынған Aquilo бу кемесінің алғашқы иесі болды.