Кіріспе

Құстар туысы

Жұмақ құс ұстағыштары (Terpsiphone) – Monarchidae тұқымдамасына жататын құстар туысы. Бұл туыс Африка мен Азияда, сондай-ақ көптеген аралдарда кездеседі. Аз ғана түрлері көшпенді, бірақ көпшілігі қоныс тұрады. Туыстың ең айқын ерекшелігі – көптеген түрлердің еркектерінің ұзын құйрық қауырсындары. Ұзын құйрықтарынан басқа, еркектер мен аналықтар арасында жыныстық диморфизм байқалады және олар қызыл қоңыр, қара және ақ түсті қауырсындарына ие.

Сипаттама

Жұмақ құс аулаушылар көбінесе кішкентай құстар, ұзындығы шамамен және салмағы бар. Олардың орташа ұзындығы сұр немесе көкшіл, ұшы кең және ілгек тәрізді, риктальді қатаң қылдармен қоршалған мундздықтары болады. Жұмақ құс аулаушылардың аузының ішкі жағы сары немесе жасыл түсті, жарқын болып келеді. Құйрықтары ұзын, әсіресе көптеген түрлерде еркектердің ортаңғы құйрық қауырсындары едәуір созылған. Бұл құйрық ленталары Сан-Томе жұмақ құс аулаушысының еркегінде 195 мм, ал Үнді жұмақ құс аулаушысының еркегінде 412 мм-ге жетеді. Барлық түрлерде ұзын құйрық ленталары болмайды, мысалы, Азиядағы Палаван жұмақ құс аулаушысы және Африканың таулы аймағындағы Бедфорд жұмақ құс аулаушысының құйрықтары ерекше ұзын емес. Көптеген түрлерде құйрық қанатынан ұзын, тіпті құйрығы қысқа әйелдерде де. Көзді көк түсті, жіңішке сақиналы (кейбір түрлерде, мысалы, қызыл жұмақ құс аулаушысында сәл көрінетін) көз шеңбері қоршап тұрады. Жұмақ құс аулаушылардың қауырсыны жыныстық диморфизмге ие, ең көп таралған түстері – қызғылт, ақ және қара; бір түрдің қауырсыны көк, ал кейбіреулерінде қоңыр түсті іздер кездеседі.

Шақырулар мен әндер

Жұмақ құс аулаушылар әртүрлі дыбыстар шығарады, олар сылдырлаған әндерден қатал дауыстарға дейін жетеді. Бұл әндер мен дауыстар монарх құс аулаушыларына тән. Азиялық түрлерде әндер қарапайым, мысалы, жапон жұмақ құс аулаушысының дауысы қайталама үш буынды сылдырлау болып табылады. Африкалық түрлердің әндері күрделірек және, кеңінен таралған түрлерде географиялық орналасуына қарай өзгеріп отырады. Дауыстар әдетте қарапайым, қатал және жағымсыз болады.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Жаннат құс аулаушылары монарх құс аулаушыларының арасында ең кең таралғаны, Сахара төменгі Африкасы, Үнді субконтиненті, Оңтүстік-Шығыс және Шығыс Азияда қоныстанады. Таралу аймағының солтүстік шегінде Корея мен Ауғанстанға жетеді. Бұл түр бірнеше аралдарда да кездеседі, оның ішінде Индонезия, Филиппин, Тайвань және Жапония, сондай-ақ Мадагаскар, Маскарен және Сейшель аралдары (Үнді мұхитында) және Африканың Атлантикалық жағалауындағы Сан-Томеде. Жаннат құс аулаушыларының бірнеше түрі көшпенді болып табылады. Бұл туыстың ұялары бұтақ немесе тармаққа, көбінесе айқасқан жерге орналасқан терең тостаған тәрізді. Олар әдетте жерден 1-3 метр биіктікте орналасады. Олар көбінесе жақсы көрінеді, әсіресе ұзын құйрықты еркектер жұмыртқа басып жатқанда. Дегенмен, ұяларды жұптар агрессивті түрде қорғайды. Жұптардың міндеттері бөліседі, бірақ тең емес. Мысалы, Мадагаскарлық жаннат құс аулаушысында аналығы көбірек жұмыртқа басуға жауапты, ал аталығы ұяны күзетуге көбірек уақыт жұмсайды.

Тамақ және азықтандыру

Жаннат торғайлары, атынан көрініп тұрғандай, жәндіктермен қоректенеді, әдетте, ұшып жүріп түрлі жәндіктерді аулайды.