Кіріспе

Американдық прелат Уилтон Дэниел Грегори (7 желтоқсан 1947 жылы туған) – американдық католик шіркеуінің прелаты, 2019 жылдан бері Вашингтон архиепископтығының архиепискобы қызметін атқарып келеді. Рим папасы Франциск 2020 жылдың 28 қарашасында оны кардинал дәрежесіне көтерді. Ол – алғашқы афроамерикандық кардинал. Грегори бұрын 1983 жылдан 1994 жылға дейін Иллинойс штатындағы Чикаго архиепископтығының көмекші епискобы, 1994 жылдан 2004 жылға дейін Иллинойс штатындағы Беллвилл епархиясының епискобы, ал 2005 жылдан 2019 жылға дейін Джорджия штатындағы Атланта архиепископтығының архиепискобы болып қызмет еткен. Ол АҚШ Католик епископтары конференциясының (USCCB) алғашқы қара терілі президенті болды. Ол 2001 жылдан 2004 жылға дейін президент қызметін атқарды, осы кезеңде USCCB АҚШ католик шіркеуінде болған сексуалдық зорлық-зомбылыққа байланысты туындаған дауға жауап ретінде «Балалар мен жастарды қорғау хартасын» қабылдады.

Ерте өмір және білім

Уилтон Грегори 1947 жылдың 7 желтоқсанында Иллинойс штатының Чикаго қаласында Этель (туған аты Дункан) және Уилтон Грегори отбасында дүниеге келді. Ол үш баланың бірі, оның екі қарындасы бар: Элейн және Клаудия. Грегоридің ата-анасы ол өте кішкентай кезінде ажырасып, одан кейін әжесі Этта Мэй Дункан отбасымен бірге Оңтүстік жақтағы үйлеріне көшіп келді. 1958 жылы ол Қасиетті Карфаген бастауыш мектебіне қабылданды, онда католик дініне өтуге дейін дін қызметкері болуға шешім қабылдады. 1980 жылы қасиетті литургия докторы (SLD) ғылыми дәрежесін алды. Иллинойсқа оралғаннан кейін Грегори Сент-Мария көлі семинариясында литургия профессоры болып сабақ берді және Коди мен Бернардин кардиналдарының басшылығымен рәсімдер шебері қызметін атқарды.

Чикагоның көмекші епискобы

1983 жылғы 31 қазанда Григорий Рим папасы Иоанн Павел II тағайындауымен Чикаго архиепископтығының көмекші епискобы және Олива титулярлық епискобы болды. Григорий 1983 жылғы 13 желтоқсанда Бернардиннен епископтық киелену рәсімін алды, ал Альфред Абрамович және Невин Хейс епископтары бірге киелену рәсімін өткізді.

Белвильдің епискобы

1993 жылғы 29 желтоқсанда Иоанн Павел II Григорийді Белльвиль епархиясының жетінші епископы етіп тағайындады; ол 1994 жылғы 10 ақпанда қызметке орналастырылды. 2001 жылдан 2004 жылға дейін Грегори АҚШ епископтар конференциясының (USCCB) президенті болып қызмет етті, бұл епископтық конференцияға жетекшілік еткен екінші афроамерикалық болды. Ол 1998 жылдан 2001 жылға дейін вице-президент және бірнеше комитеттердің төрағасы қызметін атқарды. Оның президенттік кезеңінде АҚШ епископтар конференциясы (USCCB) католиктердің сексуалдық зорлық-зомбылық құрбандарына жауап ретінде «Балалар мен жастарды қорғау хартасын» жариялады. Грегори Вашингтондағы Америка католик университетінің кеңесінің мүшесі болды.

2002 жылы Грегори сексуалдық зорлық-зомбылыққа қатысты мәселені көп рет кешірім сұрап және дін қызметкерлерін шіркеуден шеттету арқылы шешкені үшін Time журналының «Аптаның адамы» деп танылды. 2003 жылы Грегори АҚШ Жоғарғы Сотының содомия заңдарына қатысты «Лоуренс Техасқа қарсы» шешімін жақтырмайтынын мәлімдеді. 2020 жылдың қазан айында Грегори Associated Press агенттігіндегі сұхбатта «Грегори ЛГБТ католиктеріне қатысты көбірек құрамдас көзқарас танытып, оларға құрметпен қарау қажеттігін айтты».

Атлантаның архиепискобы

Иоанн Павел II 2004 жылдың 9 желтоқсанында Григорийді Атланта архиепископтығының жетінші архиепископы етіп тағайындады. 2005 жылдың 17 қаңтарында оның қызметке орнатылуы болды. Ол АҚШ-тағы үшінші афроамерикандық архиепископ болды; алғашқы екеуі, Юджин А. Марино және Джеймс П. Лайк, сондай-ақ Атланта архиепископтары болды. Григорий шіркеуде католик дінбасылары мен діни қызметкерлердің балаларға қарсы жыныстық зорлық-зомбылық жасауының алдын алу және адалдарды жыныстық шабуылдан қорғау саясатын жүзеге асыру үшін белсенді жұмыс істеді. Ол өзінің сенімі, еңбегі және өмірлік тәжірибелері туралы жиі ойларымен бөлісті. Заң бойынша, қару-жарақ иелеріне көптеген қоғамдық және жеке орындарға, соның ішінде шіркеулерге, мектептерге, барларға, түнгі клубтарға, кітапханаларға және Грузиядағы кейбір мемлекеттік ғимараттарға қару алып кіруге рұқсат беріледі. Заңға Грузия баптистерінің конвенциясы қолдау көрсетті. Ол шіркеулерде қару алып жүру балалар, мүмкіндігі шектеулі адамдар және қарттар сияқты осал топтарды қауіпке ұшырататынын мәлімдеді. 2014 жылы Григорий архиепископтық мұрадан 2,2 миллион доллар жұмсап, Атлантаның Бакхед ауданында шіркеуге сыйланған жерге жаңа архиепископтық резиденция салғаны үшін сынға ілікті. Резиденция банкет пен конференция өткізу орталығы ретінде де пайдалануға арналған. 2014 жылдың наурыз және сәуір айларында Григорий архиепископтықтың парияларын кешірім сұрап, «архиепископтықтағы отбасыларға тигізетін әсерін ескермегенін» айтты. Олар ипотека, коммуналдық төлемдер, оқу ақысы және басқа да шығындарды төлеуге күресіп жатқандарына қарамастан, жыл сайынғы министрліктеріміз бен қызметтерімізді қаржыландыруға көмектесуге шақыруларыма адал жауап береді. Григорий үш ай бұрын ғана көшіп келгенімен, резиденцияны сататынын мәлімдеді. 2014 жылдың қараша айында архиепископтық Бакхед мүлігін 2,6 миллион долларға сатты, ал Григорий Смирнада (Грузия) 440 000 долларға сатып алынған қарапайым үйге көшіп барды. 2017 жылы Бостон колледжінде өткен конференцияда Григорий папа Францисктің 2016 жылғы «Amoris laetitia» апостолдық насихатын «бүгінгі отбасылардың алдында тұрған нақты және ауыр проблемалар мен қиындықтарды мойындайтын құжат, бірақ сонымен бірге Құдайдың мейірімі мен рақымы арқылы үміт сыйлайтын жариялама» деп сипаттады. Григорий Франциск «шіркеу мен оның пасторларын барлық нәрсені қара және ақ деп ойлаудан аулақ болуға шақырады, себебі кейде біз рақым мен өсудің жолын жабамыз» деді. 2018 жылы католиктер тобы Григорийден Атлантадағы Таза ұғым шіркеуінің «ЛГБТ-ға қолдау көрсетуші» Монсеньор Генри Грачты жыныстық зорлық-зомбылық құрбандарына рухани кеңесші ретінде шіркеу іліміне қайшы келетіні үшін қызметінен босатуға шақыратын петиция бастады. Григорий бұған келіспеді, «Монсеньор Грач папа Францисктің қоғамның шетіндегі адамдарға қолдау көрсету туралы нұсқауларын орындап жатыр. Оның діни қызметкерлік жүрегі түсінбеген немесе қабылдамайтын адамдарға жабық емес» деді.

Вашингтон архиепискобы

2019 жылдың 4 сәуірінде Папа Франциск Григорийді Вашингтон архиепископтығының архиепископы етіп тағайындады. 2019 жылдың 21 мамырында қызметке орналастырылды. Архиепископтық округ Колумбия округінің 139 приходтан, сондай-ақ Мэриленд штатының Кальверт, Чарльз, Монтгомери, Принс Джордж және Сент-Мэри округтерінен тұрады. 2019 жылдың 1 тамызында берген сұхбатында Грегори президент Дональд Трамптың риторикасын сынап, "Президентіміз бен басқалардың жақындағы публично мәлімдемелері және оларға келген жауаптар, бөліністерді күшейте түсіп, ұлттық өмірімізді нашарлатқанынан қорқамын" деді. Ол "сөз бен іс-әрекеттегі өшпенділік пен құрметсіздіктің" "тоқтатылуын" қалады. 2020 жылдың 2 маусымында Трамп діни бостандыққа қатысты жарлықты қолдау мақсатымен Вашингтондағы Святой Иоанн Павел II атындағы Ұлттық қасиетті орынға барғанда, Грегори бұл сапарды айыптады, себебі бұл, Вашингтондағы Святой Иоанн шіркеуінің жанында Дональд Трамптың суретке түсуінен бір күн кейін болды. "Кез келген католик мекемесінің өзін осылай ауыр түрде қолдануға және біздің діни принциптерімізге қайшы келетіндей манипуляциялауға рұқсат беруіне таңқалып, наразылық білдіремін. Біздің дініміз барлық адамдардың құқықтарын, тіпті біз келіспейтін адамдардың құқықтарын да қорғауға шақырады. Әйгілі Әулие Иоанн Павел II адамның құқықтары мен қадір-қасиетін қорғаушы болды. Оның мұрасы осы шындыққа куәлік етеді. Әрине, ол құлшылық ететін және бейбітшілік орнының алдында суретке түсу үшін жас шығаратын газ бен басқа да адамдарды үркітуге қолдануға келіспес еді." Кейіннен Ақ үй Грегориді Ұлттық қасиетті орындағы шараға бұқаралық ақпарат құралдарында жарияланбастан бұрын шақырғаны және Грегоридің "өкінішке орай" "шақыруды қабылдамайтынын", бұрынғы міндеттемелеріне сілтеме жасап жазғаны хабарланды. 2020 жылдың 18 қыркүйегінде Папа Франциск Грегориді Вашингтон архиепископтығының суфрагандық епархиясы болып табылатын Сент-Томас епархиясының апостолдық әкімшігіне тағайындады. 2020 жылдың қараша айында АҚШ президенттік сайлауда вице-президент Джо Байден президент болып сайланғаннан кейін Грегори жаңа әкімшілікпен "қатысу және диалог" қажеттігін атап өтті. Ол аборт мәселесінде "көзқарастардың айқын ерекшелігін", бірақ "иммигранттар қауымдастығының қадір-қасиетін құрметтеу", "өлім жазасын тоқтату" және "расалық және әлеуметтік әділдікті қамтамасыз ету" мәселелерінде көзқарастардың жақындасқанын атап өтті. Грегори Байденге қауымдастыққа қатысуға рұқсат берудің ұзақ жылдар бойы қалыптасқан тәжірибесінен "қайта қашпайтынын" айтты. Абортты қолдайтын президентке қауымдастыққа қатысуға рұқсат бермеу себебін сұрағанда Грегори: "Мен бірінші болып үстелге қару қойып отыруымды қаламаймын" деді. Грегори Байденнің инаугурациясына дейін коронавирус пандемиясының құрбандарын еске алу салтанатында дұға оқуға шақырылды. 2019 жылы трансгендер адамнан католик шіркеуінде оларға орын бар ма деген сұраққа Грегори былай деп жауап берді: "Сендер осы шіркеудің жүрегіне жатасыңдар. Сендердің істеген немесе айтқан әрекеттерің сіздерді осы шіркеудің жүрегінен ешқашан ажыратпайды. Сіздер туралы артыңыздан айтылған көптеген жағымсыз және күнәлі сөздер бар. Сондықтан мен "Бақытты отбасылар" тобымен болған әңгімелерімді айттым. Біз бір-бірімізбен сөйлесудің жолын табуымыз керек. Бір-бірімізбен сөйлесу, тек бір көзқараспен емес, бір-бірімізді тыңдап, әңгімелесуіміз керек. Менің ойымша, Иса осылай қызмет етті. Ол адамдармен араласып, оларды қазіргі күйлерінде қабылдап, оларды Құдайға жақындауға шақырды. Егер сіз маған сіздің қай жерге жататыныңызды сұрасаңыз, сіз отбасымызға жатасыз." Грегори, Вашингтон архиепископы ретінде, өзінің алдыңғылары сияқты Америка Католик университетінің канцлері қызметін атқарады.

Кардиналдық деңгейге көтерілу

2020 жылдың 25 қазанында Рим папасы Франциск Григорийді 2020 жылдың 28 қарашасындағы консисторияда кардинал дәрежесіне көтеретінін жариялады. Сол консисторияда Франциск оны кардинал-қасиетті рухты (кардинал-священник) етіп даражалады, ал титулдық шіркеуі Immacolata Concezione di Maria a Grottarossa болды. Грегори АҚШ-тан шыққан алғашқы қара нәсілді кардинал атанды, ол ең жоғары дәрежедегі афроамерикалық католик болды. 2020 жылдың 16 желтоқсанында ол Лаиктер, Отбасы және Өмір жөніндегі Дикастерия мүшесі болып тағайындалды.

Римдік ритуалдың ерекше түрі

2007 жылы Рим папасы Бенедикт XVI-ның Summorum Pontificum motu proprio-сы Рим ритуалының ерекше түріне қол жеткізуді кеңейтті. Папа Франциск 2021 жылы Traditionis custodes құжатын жариялап, оның қолжетімділігін қайта шектеді. 2022 жылдың 22 шілдесінде Григорий жаңа құжатқа сәйкес литургиялық нормаларды бекітті. 21 қыркүйекте күшіне енуі тиіс шектеулер архиепископтықтағы кейбір католиктер арасында алаңдаушылық пен бөлініске апарып соқты, себебі зардап шеккен кейбір приходтар осы литургия түріне адал павлостықтарға тәуелді болған.