Кіріспе

Сомерсет, Ұлыбританияның Солтүстік Сомерсет аймағындағы І дәрежелі тізімделген айлақ.

Клеведон айлағы – Сомерсет, Англияның Севернуң салқынының шығыс жағасында орналасқан теңіз жағалауындағы айлақ. Сэр Джон Бетджеман оны "Англиядағы ең әдемі айлақ" деп сипаттады және 2001 жылы І дәрежелі ғимарат ретінде тізімделді. Айлақ 1860 жылдары туристерді тарту және Оңтүстік Уэльске пойызбен саяхаттайтын жолаушыларға паромдық портты қамтамасыз ету үшін салынған. Айлақ ұзын, ол ағаш жабынмен жабылған болат рельстермен тіреліп тұрған сегіз құрылымнан тұрады, ал айлақтың соңында павильон орналасқан. Айлақ 1869 жылы ашылды және шамамен 100 жыл бойы бу кемелерімен саяхаттау үшін бастапқы нүкте болып қызмет етті. 1970 жылы жүктеме сынағы кезінде екі құрылым құлап, айлақты бұзу ұсынылды, бірақ жергіліктік жиналған қаражат пен мұралық гранттар айлақты бөлшектеп, қалпына келтіруге және қайта құрастыруға мүмкіндік берді. Ол 1989 жылы қайта ашылды, ал он жылдан кейін Ұлттық айлақтар қоғамынан «Жылдың айлағы» және Азаматтық сенім сыйлығын алды. Айлақ қазір кемелерге тоқтау орны қызметін көрсетеді және туристер мен балық аулаушылар үшін танымал орын болып табылады.

Орналасқан жері

Кемежай Клеведон қаласының теңіз жағалауынан Оңтүстік-Батыс Англияны Оңтүстік Уэльстен бөлетін Северн сағасына қарай созылып жатыр. Кіру ақысы төленетін айлақ және жол ақысы жиналатын үй Royal Pier қонақ үйінің жанында орналасқан. Бұл қонақ үй бастапқыда The Rock House деп аталған және 1823 жылы Томас Холлиман салған. Клеведон жағалауы – құмды-қияр тасты жағалаулар мен аласа жартастардың қосындысы. Ескі порт қаланың батыс шетінде, Лэнд Йео өзенінің құйылыс жерінде орналасқан. Тасты жағажай Клеведон жағалауы геологиялық ерекше ғылыми қызығушылық таныту орны ретінде белгіленген. Бұл кемежайға жақын өтетін, шығыстан батысқа қарай созылған минералданған жарылыс сызығының бөлігі және Клеведон жағалауының солтүстік жағындағы Доломит конгломератындағы кішкентай жартасқа ұқсас құрылымды құрайды. Онда кремді түстен қызғылтқа дейінгі барит пен сульфидтер кездеседі. Осы жерде гематит, халкопирит, теннантит, галена, тетраэдрит, борнит, пирит, марказит, энаргит және сфалерит сияқты минералдар анықталды. Бұл қоспаның екіншілік өзгеруі нәтижесінде идаит, ковелит және басқа мыс сульфидтері пайда болған. Кемежай кіреберісіне ең жақын тұрақ жартасты жағажайдың үстіндегі алаңда орналасқан.

Құрылыс

Виктория дәуірінде Клеведон бұрынғы ауыл шаруашылығы ауылынан теңіз жағасындағы танымал қалаға айналды. Клеведон тармақ желісі арқылы көлік байланыстарының жақсаруының нәтижесінде, Клеведон 19 ғасырдың соңында теңізде шомылуға деген құштарлықты қанағаттандыра алды, пирске жақын тұзды су моншаларымен (қазір бұзылған, бірақ негізі әлі көрініп тұр) және бас жағажайдағы шомылу машиналарымен қамтамасыз етілді. Көптеген ағылшын теңіз жағалауындағы курорттар туристерді тарту үшін 1850 жылдары пирстер салды. Клеведон қаласындағы туризм Яттон теміржол станциясынан Бристоль-Эксетер желісіне қосылатын тармақ желісі ашылғаннан кейін өркендеді, бұл елдің басқа бөліктерінен саяхаттауға мүмкіндік берді. Сонымен қатар, Лондоннан Оңтүстік Уэльске дейін Северн шығанасын кесіп өту үшін кемелерді пайдалана отырып, пирс маршруттың бөлігі болуы мүмкін деген ұсыныс енгізілді. 1864 жылы парламентке тиісті акт ұсынылды. 1866 жылдың қараша айында қалада өткен қоғамдық жиналыста Клеведон пирстер компаниясы құрылды. Директорлардың қатарында Клеведон Корттан сэр Артур Элтон болды. Пирстердің құрылысы 10 000 фунт стерлинг сомасында басталды, инженерлер Джон Уильям Гровер мен Ричард Уорд, ал сәулетші – Ханс Прайс болды. Темір тіреулерді орнатуды Гарстон қаласындағы Гамильтон Виндзор темір зауыты жүзеге асырды. Аяқтары бұрын Изамбард Кингдом Брунелдің Оңтүстік Уэльс теміржолында қолданылған Барлоу рельсінен жасалды, ал палуба үшін ағаш тақтайлар пайдаланылды. 1868 жылдың тамызына қарай пирстердің 600 футы (183 м) салынды және соңғы бөлігі 1869 жылдың ақпанына дейін аяқталды.

Ашу және пайдалану

Кемежай ресми түрде 29 наурызда 1869 жылы парад, оркестрлер және Бірінші Сомерсет артиллериясының артиллериялық оқтарымен ашылды. 1886 жылы Северн туннелі ашылғаннан кейін Оңтүстік Уэльске барып-келіп жүретін пойыз жолаушыларының саны күтілгеннен азайды. Бұл туннель Англияның батысындағы Оңтүстік Глостерширді Уэльстің оңтүстігіндегі Монмутширмен, Северн өзенінің сағасының астынан байланыстырды. «Уэверли» пароходы 1886 жылы алғаш рет кемежайға жолаушыларды тасымалдау үшін келді, ал П. және А. Кэмпбеллге тиесілі White Funnel Fleet компаниясының басқа кемелерімен бірге Бристоль шығанағы бойынша саяхаттар ұйымдастырды. Флоттың басқа кемелері, соның ішінде «Рейвенсвуд», «Вествард Хо», «Камбрия» және «Британия» Кливедонға үнемі келіп тұратын. «Эдвардс, Робертсон және Ко.» сияқты басқа компаниялар, кейіннен Кэмпбелл компаниясының құрамына енген, сондай-ақ Кливедон кемежайына келіп тұрды. Кемежайдағы төлем қабылдау орны мен оған жақын орналасқан «Royal Pier» қонақ үйін жергілікті сәулетші Ханс Прайс жобалаған. 1899 жылы дауыл кезінде 6 метрлік бөлігі суға кетіп, 1910 жылы тағы бір дауылда қону платформасының бір бөлігі зақымданып, 1913 жылы бетонды қону платформасымен ауыстырылды. Олар үнемі келіп тұратын.

Құлау

1970 жылдың 16 қазанында пирс (кеме тоқтау орны) құрылысының 7-ші және 8-ші аралықтары 1950 жылдары сақтандыру шартын алу үшін енгізілген жүктеме сынағы кезінде құлдырады. Сынақтар кезінде 50 фут (15 м) ұзындығы, 5 фут (2 м) ені және 2 фут (1 м) тереңдігі бар полиэтилендік резервуарлар, белгілі бір деңгейге дейін толтырылды, бұл көлік министрлігімен келісілген қажетті жүктемені имитациялады. Әрбір аралыққа алты резервуар орнатылды және үш сағатқа қалдырылды; барлығы қолданылған 18 резервуар үш аралықты бір уақытта сынауға мүмкіндік берді. Үш сағаттан кейін резервуарлар босатылып, палуба бойынша сүйретіліп, басқа аралықтарды сынау үшін пайдаланылды. Алғашқы алты аралық ешқандай мәселесіз өтті, бірақ жетінші аралық жүктеме астында құлап, соңғы сегізінші аралықты да құлатты, пирс басы мен павильон ғана тұрды. Осындай мәртебеге ие болған тағы бір пирс – Брайтонның Батыс пирсі (2002 және 2004 жылдар аралығында өрт пен дауылдардан көп бөлігі қирады). Пирс соңындағы аймақ жазғы маусымда (маусымнан қыркүйекке дейін) «Уэверли» және оның серік кемесі «Бальморал» кемелері үшін қолданылады, сонымен қатар балық аулауға танымал орын. Пирс басында кафе, ал төлем қабылдау орнында сувенирлер дүкені орналасқан. Төлем қабылдау орнының жоғарғы қабатында әр ай сайын жаңа көрмелер ұйымдастырылатын өнер галереясы бар. Пирс жыл бойы ашық, тек Рождество күні жұмыстан босатылады. 2010 жылғы «Never Let Me Go» фильмінің кейбір сахналары 2009 жылы Кливдон пирсінің жанында түсірілді, сондай-ақ пирс жарнамалық плакаттарда да пайда болды. One Direction тобының «You & I» әнінің музыкалық видеосы Кливдон пирсінде түсірілді. 2012 жылы жаңа келушілер орталығы мен білім беру мекемесі үшін 1,6 миллион фунт стерлинг жинауға шақыру жарияланды, сонымен қатар пирс аяқтарын қайта бояу үшін қосымша 800,000 фунт стерлинг грант сұралды. 2012 жылдың желтоқсанында пирс Heritage Lottery Fund-тан келушілер орталығын жақсарту үшін 720,000 фунт стерлинг қаржы алғаны хабарланды.

Инженерлік

Кемежайдың ұзындығы 48 фут (15 м) және жоғары су деңгейінен 48 фут (15 м) биік. Сегіз қанаттың әрқайсысы 100 фут (30 м) ұзын. Аяқтары Барлоу рельстерінен құралған, олар тікелей біріктірілген; рельстердің бірі жоғарғы жағындағы палубаға жақын негізгі тіректен бөлініп, кемежайдың қарсы аяғынан келген рельспен бірге көлденең ферма құрайды, ал бойлық бекіту қосымша рельстермен қамтамасыз етіледі. Тірек қазбалары, шойыннан жасалған, теңіз түбінде 2 фут (1 м) диаметрлі. Барлығы шамамен 370 тонна ысталған темір қолданылған. Северн сағасы әлемдегі ең жоғары толқын деңгейлерінің біріне ие, оның биіктігі 48 фут (15 м), бұл көрсеткіш Канаданың шығысындағы Фанди шығанағынан кейін екінші орында тұрады. Сағаның қондырша тәрізді пішіні, толқын деңгейінің ауқымы және тау жыныстары, қиыршық тас және құмның геологиялық құрамы күшті толқын ағыстарын және жоғары тұмандылықты тудырады, нәтижесінде су айқын қоңыр түс алады. Толқын деңгейінің өзгеруіне байланысты кемежайдың аяқтары төмен су кезінде көбінесе ашыққа шығып, жоғары су кезінде жасырылады, ал кемежайдың соңындағы қону алаңында қайықтардың толқынның кез келген деңгейінде тоқтауына мүмкіндік беретін бірнеше деңгейлер бар.