Ресей-Қытай шекарасындағы көл

Кіріспе

Ханка көлі (о́зеро Ха́нка) немесе Шыңқай көлі – Ресейдің Приморск крайы мен Қытайдың Солтүстік-шығыс Хэйлунцзян провинциясының шекарасында орналасқан тұщы сулы көл.

Этимология

1706 жылғы Делиль картасында көл Химгон деп аталады, ал одан Усуру және Усури деген аттармен белгіленген өзен ағады. 1739 жылы Иоганн Маттиас Хас картасында көл Хинка көлі деп, ал одан ағатын өзен Оусури және Шур деп аталады. 1752 жылы д’Анвиль картасында көл Хинк деп аталады, ал одан ағып жатқан өзен Сонгхачан деп аталады, ол өз кезегінде Усури өзеніне құяды. 18 ғасырдың картасында, «Иркутск генерал-губернаторлығымен және оған жақын аралдармен, сондай-ақ Американың батыс жағалауымен» суреттелгенде, Хинка көлінен ағып жатқан өзен Усури деп аталады. Пекин конвенциясына қоса берілген 1860 жылғы картада екі көл көрсетілген: үлкені Оз. Ханкай (орысша: «Ханкай көлі»), Ханкай сөзі «тыныш» дегенді білдіреді (бірақ маньчжур транслитерациясы берілмеген), ал кішігірім көл Оз. Добику (орысша: «Добику көлі») – оның маньчжур транслитерациясымен берілген. Үлкен көлден өзен ағып шығады, ол орысша Ужу және Сунгачан деп аталады, ал екінші атаудың маньчжур транслитерациясы берілген. 1861 жылғы «М. Попов» (демек, контр-адмирал Андрей Александрович Попов?) салған картада үлкен көлге Кэнгка, ал кішірек көлге Ай’ Кэнгка деп ат қойылған, оған (жақша ішінде) Сиауху (қытайша Сяоху, яғни «Кіші көлдің» транскрипциясы ретінде түсіндірілуі мүмкін) деген қосымша атау жазылған. 1864 жылы орманшылар корпусының капитаны А. Ф. Будищев салған картада көл Хинкай (Сингай) деп аталады. Шренктің этнографиялық картасында орыс тіліндегі қысқартылған атаулар Оз. Ханка және Оз. Мал. Ханка («Ханка көлі» және «Кіші Ханка көлі») қолданылады. Зерттеуші, саяхатшы, табиғатты зерттеуші және жазушы Владимир Арсенев (1872–1930) көлдің атына қатысты былай деп жазды: «Ляо әулеті кезінде Ханка көлі Бейцин хай деп аталған, бірақ қазір ол Ханка, Хинкай және Синкай ху деп аталады, яғни «Гүлдену көлі». Ханка атауы басқа сөзден, атап айтқанда ханхайдан шыққан деп болжауға болады, ол «іңір» дегенді білдіреді – қытайлар барлық төмен жатқан жерлерді осылай атайды. Кейіннен орыстар бұл сөзді қазіргі Ханка түріне өзгерткен болуы керек».

On the Delisle map of 1706, the lake is named Himgon and from it flows a river labelled with the names Usurou and Ousuri. On the 1739 map of Johann Matthias Hase, the lake is named Lake Hinka and the river flowing from it called by the names Ousoury and Schur. On the 1752 map of d'Anville, the lake is named Hink, and the river from it is called Songhachan, which flows, in turn, into the river Usuri. On an 18th century map showing the "Irkutsk governorate with the adjacent islands and the western coast of America", the river issuing from Lake Hinka is named as the Usuri. On the 1860 map attached to the Convention of Peking, two lakes are shown: the larger Oz. Khankai (Russian: "Lake Khankai"), with Khankai glossed as signifying "quiet", (but given without a Manchu transliteration), and the smaller Oz. Dobiku (Russian: "Lake Dobiku") given with a Manchu transliteration of Dobiku. From the big lake is shown flowing a river, labelled with the Russian names Uzhu and Sungachan, with the second of these names being glossed with a Manchu transliteration. On the 1861 map made by 'M. Popov' (= rear admiral Andrei Alexandrovich Popov? ), the larger lake is given the name Kengka, while the smaller is called Ai' Kengka to which name is added (in brackets) the further name Siauhu (which can be understood as a transcription of the Chinese Xiaohu, that is, "Small Lake"). On the 1864 map by A. F. Budishchev, a captain in the Corps of Foresters, the lake is named as Khinkai (Singkai). On the ethnographic map of Shrenk the abbreviated Russian names Oz. Khanka and Oz. Mal. Khanka ("Lake Khanka" and "Little / Lesser Lake Khanka") are used. Explorer, traveler, naturalist and writer Vladimir Arsenyev (1872–1930) wrote, concerning the name of the lake: "In the Liao Dynasty, Khanka Lake was called Beitsin hai, but it is now known as Khanka, Khinkai and Sinkai hu, meaning "Lake of Prosperity". It must be assumed that the name Khanka originated from another word, namely khanhai, meaning "hollow" a name by which the Chinese call every low place Subsequently, the Russians must have changed this word to its current form of Khanka. "

Тарихи зерттеулер

Ханка көлі – балық және құс түрлеріне бай ежелгі көл. Осы байлық көлдің ежелгі аты Ханкай Омо – "Құс қауырсынының теңізі" аталымында көрініс тапқан. Сонымен қатар, орта ғасырларда Ханка көлінің балық фаунасы қытай және журчен императорларының дастарқанын көптеген дәмді тағамдармен қамтамасыз еткен. 1868 жылы Николай Пржевальский Ханка көліне сапар шегіп, көл мен оның төңірегіндегі флора мен фаунаны сипаттап, кейінгі ұрпаққа жеткізді. Одан отыз төрт жыл өткен соң, 1902 жылы зерттеуші Владимир Арсенев бұл аймаққа алғашқы экспедициясын ұйымдастырды.

НЛО немесе "сұмдық"

Шен Куоның "Ұйқыдағы су" атты еңбегінде "Қызық оқиғалар" деп аталатын бөлімде белгісіз ұшатын нысан туралы ерекше хабарлама бар. Шэнь жазғандай, император Ренцзун (1022–1063) тұсында, інжудай жарқырап, кейде түнде Янчжоу қаласының үстінде көрінетін нысанды алдымен шығыс Анхуйдың жергілікті тұрғындары, содан кейін Цзянсуда сипаттаған. Шеннің айтуынша, Шыңқай көліне жақын жердегі бір адам осы қызықты нысанды көрген; оның есігі ашылып, күн сәулесіндей күшті жарық шашыраған, содан кейін сыртқы қабығы ашылып, ішінде жұмсақ төсектей үлкен, ал оның ішінде жұдырықтай үлкен інжу жарқыраған. Іштен шыққан күміс ақ жарық тым күшті болғандықтан көзбен қарауға болмаған; ол радиусы он шақырымдағы әрбір ағаштың көлеңкесін түсірген. Көрініс көктегі күннің шығып, алыстағы аспан мен орманды қызыл түске бояғандай болды. Содан кейін нысан бірден зор жылдамдықпен ұшып, күн батып бара жатқандай көлге құлады. Шеннің айтуынша, Гаоюдан шыққан ақын Ибо осы "інжуды" көргеннен кейін оны жырлаған өлең жазған. Шэнь "інжу" Янчжоудағы Фанлианг аймағында жиі пайда болғандықтан, ол жердегі адамдар жол бойында "Інжу павильонын" салған, оған адамдар құпия ұшатын нысанды көру үмітімен қайықпен келіп тұрған.

Физикалық-географиялық сипаттамалары

Ханка көлі – Приморье өлкесіндегі ең ірі көл. Ол Хелунцзян провинциясында, Қытай Халық Республикасымен шекарада орналасқан Ханкан жазығының орталығында жатыр. Көлдің солтүстік бөлігі қытай территориясында. Көлдің пішіні алмұрт тәрізді, солтүстік жағына қарай созылған. Су бетінің ауданы климат жағдайларына байланысты өзгеріп тұрады. Ең үлкен созылымы – , ең кішкентайы – . Көлдің ұзындығы шамамен – , ең үлкен ені – . Ханка көліне 24 өзен құяды, тек бір ғана ағысы бар: Сонгача өзені, ол оны Уссуримен, ал одан әрі Амур өзені жүйесімен байланыстырады. Ханка көлінің орташа тереңдігі – , ең терең жері – . Оның орташа көлемі – , бірақ көлемі дейін жете алады. Көл суы бұлыңғыр, бұл жиі соққан желдерге және оның нәтижесінде судың күшті араласуына байланысты. Жылдық су қосылысы шамамен – , ал ағысы шамамен – құрайды.

Lake Khanka, the largest lake in Primorsky Krai, is located in the centre of the Khankan lowland on the border with the People's Republic of China in Heilongjiang Province. The northern part of the lake is in Chinese territory. The lake is pear shaped, with an extension in its northern part. The surface area of the water is highly variable, depending on climate conditions. The maximum extension reaches , the minimum extension is The length of the lake is about , the maximum width is There are 24 rivers flowing into Lake Khanka, with only one outflow: Songacha River, which connects it with the Ussuri, and that in turn with the Amur River system. Lake Khanka is a shallow body of water, with an average depth of and a prevailing depth of ; the greatest depth is Its average volume is , though it can fill up to The water in the lake is cloudy, which is explained by frequent winds and, as a result, strong mixing. On average, the water inflow is about per year, and the outflow about
On the northern (Chinese) shore lies Little Lake Khanka (c=小兴凯湖; Russian: о́зеро Малая Ха́нка, ozero Malaya Khanka), separated from Lake Khanka proper by a narrow sandy spit. Khanka Lake freezes in the second half of November and thaws in April. The fauna and flora of Lake Khanka are rich in species. In 1971, the Ramsar Convention gave the lake the status of a wetland of international importance. In 1990, the Khanka Nature Reserve was organized in part of the then Soviet basin of Lake Khanka. In April 1996, an agreement was signed between the Governments of the Russian Federation and the People's Republic of China on the establishment of an international Russian Chinese nature reserve around the lake, from the Khankai Reserve in Russia and the Chinese Singkai Hu Reserve. The wetlands of the Lake Khanka basin (Водно болотные угодья озера Ханка, Vodno bolotnye ugod'ya ozera Khanka) represent a unique natural complex. The lowland of the Prihanka and, in fact, the shores of the lake represent a fairly swampy terrain. So called melt plant communities, formed by various species of sedge and grass, form a solid turf covering the water mirror for many tens of square kilometers. Diverse ecosystems are represented, such as meadows (from marshy to steppe), meadow forest, forest steppe and steppe plant communities. In the lake itself there are many species of fish and aquatic invertebrates, many of which are endemic. In the lake there live 52 species of fish, among them such as carp, perch, silver carp, catfish, and snakehead. A variety of birds nest and stop on the lake or its banks. The lake's drainage basin covers an area of , of which 97% is in Russian territory. It is fed by 23 rivers (8 in China and 15 in Russia), but the only outflow of the lake is the Songacha River. The residence time of Lake Khanka is 9.9 years.

Көлдің солтүстік (қытай) жағалауында Кіші Ханка көлі (小兴凯湖; орыс. озеро Малая Ханка) орналасқан, ол тар құм сілкінісі арқылы Ханка көлінен бөлінген. Ханка көлі қарашаның екінші жартысында қатып, сәуірде мұздан арылады. Ханка көлінің флорасы мен фаунасы түрлерге бай. 1971 жылы Рамсар конвенциясы көлге халықаралық маңызы бар сулы-батпақты жер мәртебесін берді. 1990 жылы Ханка табиғат қорығы Ханка көлі бассейнінің сол кездегі кеңестік бөлігінде құрылды. 1996 жылдың сәуір айында Ресей Федерациясы мен Қытай Халық Республикасы үкіметтері арасында көл маңындағы Ханай қорығы (Ресей) және Синкай Ху қорығы (Қытай) негізінде халықаралық Ресей-Қытай табиғат қорығын құру туралы келісімге қол қойылды. Ханка көлі алабындағы сулы-батпақты жерлер (Водно болотные угодья озера Ханка) бірегей табиғи кешенді құрайды. Приханка жазығы және көл жағалаулары батпақты жерлерге толы. Әртүрлі шөптер мен қамыс түрлерінен құралған, «жасыл шөп» қауымдастығы деп аталатын, ондаған шаршы километрге су бетін жабатын тығыз шөп қабаты қалыптасады. Жазылымдар (батпақтыдан далаға дейін), жайылымдық ормандар, орманды далалар және далалық өсімдіктер қауымдастықтары сияқты әртүрлі экожүйелер кездеседі. Көлде балық пен су омыртқасыздарының көптеген түрлері бар, олардың көпшілігі эндемиктер. Көлде 52 түр балық мекендейді, олардың ішінде сазан, шабақ, күміс сазан, қосақабақ және инебалық бар. Көлде және оның жағалауында көптеген құстар ұялайды және тоқталып демалады. Көлдің су жинау алабының ауданы – , оның 97% Ресей аумағында орналасқан. Оны 23 өзен (Қытайда 8, Ресейде 15) толықтырады, бірақ көлдің жалғыз ағысы – Сонгача өзені. Ханка көлінің суының толу мерзімі 9,9 жылды құрайды.