Кіріспе

Канадалық соғыс мемориалы
басқа канадалық соғыс мемориалдары

Ұлттық соғыс мемориалы, "Жауап" деп аталатын, Вернон Марч жобалаған және 1939 жылы король Георг VI-ның қатысуымен тұңғыш рет ашылған, Оттава қаласындағы (Онтарио провинциясы) биік, граниттен жасалған, қоладан жасалған мүсіндермен безендірілген мемориалдық арка. Бастапқыда Бірінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқан канадалықтарды еске алу үшін салынған, 1982 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс және Корея соғысында қаза тапқандарды еске алу мақсатымен қайта арналды, ал 2014 жылы Екінші буер соғысы мен Ауғанстандағы соғыста қаза тапқандарды, сондай-ақ өткен және болашақтағы барлық қақтығыстарда қаза тапқан барлық канадалықтарды қамту үшін тағы да қайта арналды. Қазір ол Канададағы 76 кенотафтың ең маңызды соғыс мемориалы болып табылады. 2000 жылы мемориалдың алдына Белгісіз сарбаздың қабірі қосылды, ол өз елі үшін қаза болған немесе болашақта қаза болуы мүмкін барлық канадалықтардың құрбандықтарын символдайды.

Контекст және қолдану

Ұлттық соғыс мемориалы – Канаданың астанасы Оттавадағы Конфедерация алаңының орталық нүктесі. Алаң бірнеше маңызды ғимараттар мен нысандардың арасында орналасқан, солтүстік-батысында Парламент төбесі, солтүстік-шығысында Ридо каналы және шығысында Ұлттық өнер орталығы бар. Алаңның батысында Bell Block, Central Chambers ғимараты, Премьер-министр кеңсесі және Жеке кеңес, сондай-ақ Шотландия-Онтарио палатасы ғимараты сияқты бірнеше ғимарат орналасқан. Жақын жерде Бейбітшілік мұнарасы (және Ескерткіштер залы) парламент ғимараттарында, Ұлттық аборигендер ардагерлері ескерткіші, Соғыстағы жануарларға арналған ескерткіш, Буер соғысы ескерткіші, Бейбітшілік сақтаушылар ескерткіші, Батырлар ескерткіші және 1812 жылғы соғыс ескерткіші сияқты бірнеше басқа ескерткіш ғимараттар мен ескерткіштер де бар. 1940 жылдан бері Ұлттық соғыс мемориалы – ұлттық Еске алу күні салтанатының өткізілетін орны, оны жыл сайын 11 қарашада Корольдік Канада легионы ұйымдастырады. Салтанатқа Канадалық соғыс ардагерлерімен бірге генерал-губернатор, кейде Канада Корольдік отбасының мүшелері, премьер-министр, Күміс крест анасы, Канада Қарулы күштерінің және Корольдік Канадалық шаруа полициясының өкілдері, дипломатиялық корпустың мүшелері және жастар өкілдері қатысады. Кейбір топтар соғыс мемориалының табанына гүл шоқтарын қояды. Шараға 25 000 мен 45 000 аралығында адам қатысады және ол ұлттық телеарналарда көрсетіледі. Әр Еске алу күніне дейін Канаданың Ғ қоғамдық жұмыстар және үкіметтік қызметтер департаменті соғыс мемориалының аймағындағы тастарды жөндеп, тегістейді, тігістерді толтырады, қоладан жасалған бұйымдарды жылтыратады және Белгісіз сарбаздың қабіріндегі жазуға қорғаныш жабыны жағады. Гүлзарлардың үстіне фанера жабылады және дыбыс жүйелерін және 12 телекамераны қосу үшін шамамен кабель тартылады. Салтанаттан кейін келушілер қалдырған естелік заттары мен суреттері Канада Соғыс мұражайына қарауға және мүмкін сақтауға жіберіледі, ал қалған ақша Перли және Ридо ардагерлерінің денсаулық орталығына қайырымдастырылады. Шетелдік мемлекеттік қызметкерлер де кейде ескерткішке гүл шоқтарын қояды; олардың қатарында 1961 жылы АҚШ президенті Джон Кеннеди, 1990 жылы Кеңес Одағының басшысы Михаил Горбачев, АҚШ Мемлекеттік хатшысы Джон Керри және 2014 жылы Франция президенті Франсуа Олланд болды. Канада Мұра департаменті мен Ардагерлер істері департаменті де осы орында жазғы студенттерді жұмысқа тартады, олар орын және оның тарихы туралы ақпарат беру үшін жалданады.

Дизайн

Ескерткіштің биіктігі негізден мүсіндердің қанаттарының ұшына дейін шамамен 21,34 м (70 фут) құрайды, ал арканың өзі 3,05 м (10 фут) ені, 2,44 м (8 фут) тереңдігі және 8,03 м (26 фут 4 дюйм) биіктігінде. Тіреудің ең төменгі сатысы 15,9 м (52 фут 2 дюйм) х 8,08 м (26 фут 6 дюйм) өлшемдес. 503 тонна қызғылт сұр түсті канадалық гранит Квебек провинциясының Ривьер-а-Пьердегі Дюма карьерінен алынған.

Арканың ең жоғары нүктесінде бейбітшілік пен бостандықтың екі аллегориялық бейнесі тұр, олардың жақын орналасуы осы екі ұғымның ажырамас екенін көрсетеді. Бірақ, шамды ұстаған бейне рим мифологиясында Деметраға сілтеме жасайды, ал лавр жапырақтарымен қанатты бейне – грек құдайы Никеге, тиісінше егіншілік пен жеңіс құдайына байланысты. Төменде Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысқан Канада армиясының барлық түрлерінен және басқа да ұйымдардан 22 әскери қызметкердің бейнесі бейнеленген. Алдыңғы жағында сол жақта Льюис автоматтарынан оқ атып тұрған әскер, оң жақта Викерс автоматтарымен қаруланған, килт киген жаяу әскері. Олардан кейін толық жабдықталған ұшқыш пен Корольдік Канада Әуе Күштерінің әуе механигі, сондай-ақ HMCS Stadacona кемесінен Корольдік Канада Әскери-теңіз күштерінің теңізшісі бейнеленген. Аркадан екі атты әскер – Канадалық кавалерия бригадасының мүшесі мен хабар жеткізуші – бірге шығып келеді, олардың артынан аркадан өтетін екі жаяу әскерінің мергені және олардың артында қолдау көрсету қызметтерінің ерлер мен әйелдері, оның ішінде әскери медициналық корпустан екі медбике, салғышты көтеруші, сондай-ақ Корольдік Канада инженерлері мен Канадалық орман шаруашылығы корпусынан бір-бір мүше бар. Артқы бейнелерде QF 18 фунттық зеңбірек тартылып жатыр. Бұдан өзге, Канада армиясының қызмет корпусынан, Канада сигнал корпусынан, Канада теміржол әскерлері корпусынан, Корольдік Канада артиллерия полкінен және Моторлы пулемет корпусынан бір-бір мүше бар. Үш қосымша жаяу әскері бар; олардың барлығы алтысы бірге тыныс алу аппараты және жаяу әскерінің әрбір мүшесі тасымалдайтын "негізгі жүк" деп аталатын басқа да заттарды алып жүреді. Бейнелер тұғырдың үстіндегі міндет шақыруына қарай қозғалады. Көрерменнің көзқарасынан перспективаның бұрмалануын болдырмау үшін фигуралар тобы көше деңгейінен жоғары белгілі бір биіктікте орналастырылған; әр дене шамамен орташа бойдан үштен бір бөлігі үлкен. Олардың поздары жанды және ширығулы, парад түрінде емес, ал мінез-қалпы "мақтан, құштарлық, қарсылық, мақсатқа деген берік сезім, бос орын, достық және мүмкін аздап көңілсіздік, бірақ көбінесе нық қадам" көрсетеді. Бұл бейнелер мүсінші Вернон Марчтың қалауы бойынша жасалған, олардың ешқайсысы елдің нақты аймағымен, этникалық тобымен немесе тілімен байланысты болмауы үшін, осылайша бірлікті көрсету үшін. Аркадан шығып келе жатқан адамдар Канаданың "өмірге қадам басуы" немесе "жетілуі" ретінде де түсіндіріледі, бұл өткенде, қазірде және болашақта барлық қарулы қақтығыстарда қызмет еткен барлық канадалықтарды қамтиды. 1939–1945 (Екінші дүниежүзілік соғыс) және 1950–1953 (Корея соғысы) жылдары базаның шығыс және батыс жақтарында, ал 1899–1902 (Екінші буер соғысы) және 2001–2014 (Ауғанстандағы соғыс) жылдары тиісінше шығыс және батыс аркалық іргетастарында көрсетілген. Беймәлім сарбаздың мазары соғыс ескерткішінің алдындағы және оның осімен тура сызықта орналасқан тұғырдың бетінде жатыр.

Ұсынысы мен талқылау

Бірінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқандарды еске алу үшін мемориал құру мәселесі тіпті соғыс аяқталғанға дейін көтерілді; Премьер-министр Роберт Борден 1915 жылы: «Бұл елде, мүмкін Доминионның астанасында, міндетке соншалықты тамаша жауап берген ерлерді еске алатын керемет ескерткіш орнатылуын қалаймын және ниеттенем» деді. Бұл идеяға қарсылық болды, көбінесе оның құнына байланысты, әсіресе дау Ұлы депрессия кезінде жалғасты. Лорд Бивербрук 1918 жылдың сәуірінде үкіметпен серіктестік құрып, «Канаданың осы соғыста қол жеткізген жетістіктерін мәңгі есте сақтау» мақсатымен Канад соғыс мемориалдық қорын (CWMF) құрды. 1919 жылы алғашқы ұсыныс – Оттавадағы мемориалдық зал, ол 2000 мен 4000 адамға арналған әлеуметтік орталық ретінде және Ұлы соғыста қызмет еткен канадалықтарға ескерткіш ретінде қызмет етуі керек еді. Бұл идея жобалық кезеңнен аса алмады, бірақ CWMF-тің мемориалдық ғимаратқа қатысты идеясы егжей-тегжейлі жобалау кезеңіне жетті. Ол Римдегі Пантеонға ұқсап, CWMF коллекциясындағы өнер туындыларын қамтитын және «өзінен ұлы соғыс мемориалы» ретінде танылатын болар еді. Бірақ соғыс аяқталғаннан кейін көп ұзамай назар қабірлерді жабдықтауға – маркерлер мен қабір тастарын жасауға ауысты. Парламент сессиясының соңғы күні Үкімет Оттавада соғыс мемориалын салу үшін қаржы бөлуді сұрады. Бастапқыда Гатино төбелеріндегі жер қарастырылды, бірақ ең жақсы шешім – Оттаваның орталық бөлігіндегі Коннаут алаңын қайта жаңарту және кеңейту екені анықталды. 1923 жылдың мамырында қоғамдық жұмыстар министрі Джеймс Хорас Кинг заң шығарушы органнан мемориалға 10 000 доллар бекітуді сұрады. Алайда, министр мүшелердің ақшаны не үшін жұмсау жоспарланғаны туралы сұрақтарына толыққанды жауап бере алмағандықтан және Премьер-министр қатыспағандықтан, мәселені кейінге қалдыруға шешім қабылданды. Кейіннен, 1923 жылдың 11 мамырында бұл мәселе тағы да көтерілді, ол кезде Кинг: «Әлемнің әр елінде ұлттың рухы ұлы оқиғаларға байланысты, егер оқиғалар ұлттық тұрғыдан осындай мойындауға лайық болса, тұрақты ескерткіштер түрінде өзін-өзі көрсетеді. Үкімет Канаданың астанасында Ұлы соғысқа қатысып, адамзатқа қызмет етуде қаза тапқандардың естелігіне арналған, канадалықтардың сезімдерін білдіретін ескерткіш орнату қажет деп санайды» деді. Мюррей Маклареннің жаңа Орталық блоктың негізгі кіреберісіндегі Конфедерация залының орталық бағанасында шетелде соғысқан канадалықтардың қызметі туралы жазу бар екендігі туралы мәлімдемесіне жауап ретінде Маккензи Кинг бұл жазуда Канада тарихындағы көптеген басқа оқиғаларға сілтеме жасалғанын және ол ұлттық соғыс мемориалы ретінде қарастырылмағанын айтты; ол: «Доминионның астанасында әлі ұлттық сипаттағы ескерткіш жоқ» және Министрлер кабинеті ұсынған нәрсе «ұлттық астанадағы ұлттық ескерткіш болуы тиіс» екенін түсіндірді, және «ескі елдердің үлгісін сліптей беру» емес. Жалпы, оппозиция бұл идеяны қолдады, бірақ жоспарланған шығындарды сынға алды. Маккензи Кинг: «Бір ұлт өзінің өнерінен айырылса, ол өзінің рухын жоғалтады, ал ол өзінің еркіндігін иемдену үшін жасаған құрбандықтары мен ерліктерін ұмытса, ол халықты ұлы ететін барлық көріністерден айырылады» деді.

Дизайн және құрылыс

Екі жыл бойы конкурстың параметрлерін құрама команда жасады, оның құрамында, басқалармен қатар, Мемлекеттік жұмыстар вице-министрі Дж. Б. Хантер болды, ол Канадада көптеген ескерткіштерді құру процесінде тәжірибе алған; Канаданың Ұлттық галереясының бұрынғы директоры және Канадалық соғыс суретшілерінің кеңесші комитетінің мүшесі Эрик Браун; және Канадалық соғыс ескерткіштері комиссиясының құрметті хатшысы болған полковник Х. С. Осборн. 1925 жылдың 12 ақпанында ескерткіштің жобалау ұсыныстары сұралды, оның бюджеті 100 000 АҚШ долларына белгіленді. Ол «Ұлы соғыста қаза болғандардың өмірінде көрініс тапқан ерлік рухы, өзінен бұрынғылардың құрбандыққа бару рухы, олардың барлық асыл және ұлы іздері және теңіз артына кеткен ерлер мен әйелдердің көрсеткен қызметтері» туралы естелік болуы керек еді. Құжатта Империя туралы ешқандай сілтеме болмады, ол тек Канада мен оның күш-жігеріне назар аударды. Бұл соғыс ескерткішінің Канаданың ұлттық егемендікке қол жеткізуінің белгісі болуын көрсетті. Бір жүз жиырма жеті өтінім түсті – 66-сы Канададан, 24-і Англиядан, 21-і Франциядан, 7-сі АҚШ-тан, 5-і Бельгиядан, 2-сі Италиядан, 1-і Шотландиядан және 1-і Тринидадтан. Жеті финалист арасынан 1926 жылдың 18 қаңтарында жеңімпаз деп Вернон Марч (Фарнборо, Ұлыбритания) жарияланды. Оның тақырыбы – Канаданың соғысқа берген жауабы, ол сол кездегі дұрыс ретімен киімделген тұлғалармен бейнеленді. 1926 жылы Доминионның Мемлекеттік жұмыстар департаментінің басшылығымен ескерткіш құрылысы басталды. Марчқа оның алты бауыры мен әпкесі көмектесті, олардың барлығы Марчтың 1930 жылы қайтыс болғаннан кейін жұмысты аяқтады. Оның жобасы келесі жылдары қайта қаралып, түзетілді: фигуралардың саны және кейбір өлшемдер артты, соған сәйкес, шамамен есептелген құны 85 000 долларға өсті. Бұл парламенттік оппозицияға күш берді, олар бұл ақшаны ардагерлерге көмектесу үшін жұмсауға болатынын айтты. Прогрессивтік партияның парламент мүшесі (депутаты) Дж. С. Вудсворт 1931 жылы: «Егер келісімшарт болса, біз оны орындауымыз керек, бірақ елде жұмыссыз әскерлер болғанда, бізге біраз уақытқа дейін көптеген ескерткіштердің қажеті жоқ деп ойлаймын» деді. Тіпті Р. Б. Беннетт премьер-министр болған кезде (1930-1935), соғыс ескерткіші жобасын бақылайтын лауазымды тұлғалар Маккензи Кинг және басқа да конкурс директорлары белгілеген жобалау принциптерін сақтауды жалғастырды, бұл ескерткішке екіпартиялық қолдау көрсетті. Марчтың өтініші бойынша, киім-кешектер мен жабдықтардың (мысалы, түймелер мен белбеулер) дәлдігін бақылайтын Канадалық шенеуніктер Лондонның Хайд-паркінде граниттік арка мен тұғырдың макетіне орналастырды. Содан кейін көптеген адамдар арканың артиллериялық экипаж өтуі үшін тым тар екенін көрсетті. Бұл Марчтарды арканы 1 метрге кеңітіп, 2 метрге биіктетіп, фигуралар орналасатын тұғырдың көлемін ұлғайтуға итермеледі. Алайда бұл әрекеттер қоладан жасалған мүсіндердің екі жағында да кеңістіктер жасады, бұл Сидней Марч ескерткіштің жалпы көрінісіне кері әсер етеді деп санайды. Оның ұсынған шешімі – қазіргі 19 мүсінге тағы үш мүсін қосу болды. Бұл мақұлданды, қоладан жасалған мүсіндер құйылды және барлық коллекция Марчтың құю зауытында сақталды, өйткені ескерткіштің орналасқан жері туралы дау Оттавада жалғасты. Федералды округтік комиссия (Ұлттық астана комиссиясының алдыңғысы), қала әкімі Дж. Э. Стэнли Льюис, қоғамдық комментаторлар, журналистер және жұртшылық Коннаут-плейс орнына наразылық білдірді немесе оны ашық түрде қабылдамады. Кейбір топтар соғыс ескерткішін Парламент төбесінде орнатуды талап етті, ал басқалары Оттава өзеніне қарап, парламентке батысқа қарай орналасқан жердің қолайлырақ екенін айтты. Тіпті француз сәулетшісі Жак Гребер, онымен Маккензи Кинг (қайтадан премьер-министр) Оттаваның орталық бөлігін әдемілеу туралы сөйлескен және соғыс ескерткішін Коннаут-плейске қою идеясын қолдайтын болған, ол Оттаваны қайта дамыту туралы есеп жазды, онда соғыста қаза болғандарға арналған ескерткішті Мэйджерс-Хилл паркіне орнату ұсынылды. Алайда Маккензи Кинг парктің қыс айларында мейрамдылыққа және қолжетімділікке қолайлы емес екенін көрсеткеннен кейін Гребер келісіп, Коннаут-плейс орнына жоспарлар жасады. Бронзалық мүсіндер ақыры 1937 жылдың жазында Оттаваға көшірілді. Желтоқсан айында, жылдар бойы дауласып келгеннен кейін, бейбітшілік пен бостандықтың мүсіндері Германияда Мюнхен келісіміне қол қойылған күні граниттік арканың басына орналастырылды. Маккензи Кинг оптимист болды: «Канада өзінің тарихында осы екі символикалық мүсіннің 30 қыркүйекте, тағы бір Ұлы соғысты болдырмайтын 4 күш келісіміне қол қойылған күні Ұлттық ескерткіштің басында өз орнын тапқанын есте сақтайды».