Кіріспе

Есірткіге қатысты күшті шаралар қолданудың салдары – жоғары қуаттылық

Тыйым салудың темір заңы – бұл 1986 жылы Ричард Коуэн ұсынған термин. Оған сәйкес, құқық қорғау органдарының күшін арттыру тыйым салынған заттардың қуаттылығын арттырады. Коуэн бұл заңды былай түсіндірген: «Қолдану қаншалықты қатаң болса, есірткі де соншалықты күшті болады». Бұл заң Алхиан-Аллен эффектісінің бір көрінісі болып табылады. Либертариандық судья Джим Грей бұл заңды «тыйым салудың басты қағидасы» деп атайды және оның есірткіні заңдастыру үшін маңызды аргумент екенін айтады. Бұл заңның негізінде мынадай пікір жатыр: есірткі мен алкогольге тыйым салынған жағдайда, олар қара нарықта көбірек концентрацияланған және күшті формада өндіріледі. Себебі, осы күшті формалар бизнес-модельде тиімділікті арттырады – олар сақтауда аз орын алады, тасымалдауда жеңіл және олардың бағасы жоғары болады. Экономист Марк Торнтон тыйым салудың темір заңы тыйым салуды қолдаушылардың аргументін әлсіретеді деп жазады, өйткені жоғары қуаттылыққа ие формалар тұтынушы үшін қауіптірек.

Қорытындылар

Торнтон зерттеулер жариялады, онда марихуананың қуаты күшейгені байқалды. Кейіннен ол бұл зерттеуді өзінің диссертациясында АҚШ-тағы тыйым салу кезінде (1920–1933 жж.) басқа да заңсыз есірткілер мен алкогольді қосу үшін кеңейтті. Негізгі тәсіл Алхиан мен Аллен теоремасына негізделген. Бұл аргумент бойынша, бір өнімнің екі түрінің бағасына қосылған тұрақты шығын (мысалы, тасымалдау ақысы) – жоғары сапалы және төмен сапалы (мысалы, қызыл алма) – қымбат түрінің сатылуын арттырады. Ром тасымалдау, есірткі контрабандасы және блокаданы бұзу кезінде қолданылғанда, қуатты өнімдер жеткізушілердің жалғыз назарына айналады. Торнтон заңсыз саудадағы ең үлкен қосымша шығын – анықталмау екенін атап көрсетеді. АҚШ-тағы тыйым салу дәуірінде сырадан шарапқа, содан кейін күшті спирттік ішімдіктерге көшу, 20 ғасырдың соңындағы есірткі саудасындағы құбылысқа ұқсас. Көлемді опиум заңсыз болғандықтан, тазартылған героин кеңінен таралды, бірақ инемен инъекция жасау арқылы қан арқылы берілетін аурулардың қаупі зор, ал артық дозадан өлім қаупі одан да жоғары болды. Марихуана да шекарадан өткізу үшін тым көлемді және қиын болды, сондықтан контрабандистер одан әлдеқайда қуатты және бір фунтқа жоғары пайда әкелетін тазартылған кокаинге көшті. Коуэн 1986 жылы крек-кокаиннің толығымен есірткіге тыйым салудың өнімі екенін жазды. 2010 жылдары «темір заң» героиннің фентанил және тіпті күшті синтетикалық опиоидтармен ығыстырылуын түсіндіру үшін қолданылды. АҚШ-тағы жасөспірімдердің алкоголь ішуіне қатысты, кәмелетке толмағандардың алкогольге қатысты заңдарының бірі – жасөспірімдер сыраға қарағанда дистилляцияланған спирттік ішімдіктерді жасыруға оңай болғандықтан оларды артық көреді.