Кіріспе

Лусена (луˈθена) – Испанияның Андалусия автономды облысындағы Кордова провинциясына қарасты муниципалитет. Бұл провинцияда халық саны бойынша екінші орындағы муниципалитет. 9-12 ғасырларда маңызды еврей орталығы болған Лусена, еврей халқының басымдығымен ерекшеленген.

География

Лусена Гвадалкивир депрессиясындағы кампания мен Суббаетикалық жүйе арасындағы көшу аймағында, теңіз деңгейінен 500 метрден сәл төмен биіктікте орналасқан. Суббаетикалық жүйеге Кабра, Каркабуэй, Поллос, Орконера және Руте сияқты көршілес таулы аймақтар кіреді. Алғаш рет 853 жылғы жауапта айтылған, онда Лусена (Алисана), сол кезде Кордова эмиратының бір бөлігі, «көптеген еврейлер тұратын қала» деп сипатталған, онда «шет елдік ешкім жоқ» еді. Лусенадағы еврей зиратынан қазылған кейбір қабір тастар 9-10 ғасырларға жатқызылды. Ислам билігі кезінде Лусена Кабра ауданының (ку́ра) құрамына кірді. 10 ғасырда Лусена еврей қауымы Кордовамен маңызды бәсекелестікке түсті. 11 ғасырда Кордова халифатының құлауына әкелген Аль-Андалустағы қақтығыстар кезінде Лусена Гранада Зирид мемлекетінің бөлігіне айналды. 11 ғасырдың басында Лусенада бірнеше маңызды еврей ғалымдары өмір сүрді. Исаак Альфаси Лусенада ірі Талмуд академиясын құрды, сондай-ақ Исаак ибн Ғайят, Исаак ибн Альбалия және Иосиф ибн Мигаш танымал болды. Альморавидтер мен Альмохадтар билігі басталған кезде Лусенадағы еврейлердің саны күрт азайды, еврейлер Иберия түбегінің христиандық солтүстігіне (мысалы, Толедоға) қашып кетті, ислам дініне мәжбүрлеп ауыстырылды немесе Солтүстік Африкаға тұтқын ретінде жер аударылды. Альмохадтардың Лусенаны басып алуы 1148 жылы болды. Еврей комментаторы Авраам ибн Эзра Лусенаның Альмохадтарға түсуін, шағын Иерусалим сияқты жоғалтуды айтты. Қалай болғанда да, Лусена еврей орталығы ретінде сол кезде тоқтады. Лусена 1240 жылы Кастилия тажы басып алды. 1241 жылы ол Кордова соборының епископы мен капелласына сыйға берілді. Лусена 1342 жылға дейін Кордова епископтығының бақылауында болды, содан кейін Леонор де Гусманның меншігіне айналды. Осылайша, 1344 жылы Кордоваға ұқсас құқықтар берілді. Орта ғасырдың соңына дейін Гранада Насрид мемлекетімен шекаралас қала болды, 14 ғасырдың соңында Кордова үйінің бір тармағына тиесілі болды. 16 ғасырдың басында халық саны өсті, 1495 жылы 1300 тұрғыннан 1530 жылы шамамен 8172 адамға дейін өсті, себебі 1492 жылы Гранаданы басып алғаннан кейін шекаралық жағдай жойылды. Содан кейін Лусенаға көптеген конверсо отбасылары қоныстанды, бұл демографиялық өсуге ықпал етті. Конверсолар биліктегі аристократияға, Комарес маркиздеріне қызмет етуге бейімделді. 1618 жылы Лусенаға «қала» атағы берілді. Португалиялық иммигранттар, конверсо тегінен, мысалы, Родригес, ерте заманада Лусенаға қоныс аударды және жергілікті Кармона Кастильо конверсо әулетімен байланысты болды. Кордова Корольдігінің басқа қалаларындағы жағдайға ұқсас, португалдықтар жергілікті экономиканың тоқыма өнеркәсібі және құл саудасы сияқты салаларына қатысты. Басты өнеркәсіптер жиһаз, өнеркәсіптік тоңазытқыштар, шарап, қола шамдар және қыш ыдыстар, әсіресе бұрын бүкіл Испанияда май мен шарап сақтауға қолданылған үлкен қыш құмыралар (тинахас), олардың кейбіреулері 300 галлоннан астам сыйымдылыққа ие. Бұрын мұнда сіріңкелер де жасалатын. Ауыл шаруашылығы өнімдерімен сауда дамыған. Қыркүйектегі жылқы жәрмеңкесі бүкіл Андалусияда әйгілі болды, бірақ 20 ғасырдың соңғы онжылдықтарынан бастап Андалусияның көптеген қалаларында басқа жәрмеңкелер де өткізіледі.

Пасха мейрамы - Санта Семана

Пасха немесе Семана Санта – Люсенада, Испанияның көптеген өңірлері сияқты, жыл сайын өткізілетін ең маңызды мереке. Дегенмен, ерекше туристік маңызы бар деп жарияланған Люсенаның Семана Сантасы, «пасостарды» немесе процессияларды әкелудің ерекше және бірегей тәсілімен танымал. Бұл «пасостардың» барлығы кем дегенде бір мүсіннен тұрады, көбінесе жүздеген жылдық. Олар иықтарында, Андалусиядағы басқа жерлердегідей емес, барлық жүк көтерушілер ашық (Севилья тәсілінен айырмашылығы) және бір деңгейде (Малага тәсілінен айырмашылығы) көтеріледі. Люсенада процессияларды көтеру тәсілі «сантерия» деп аталады, және бұл қаланың ерекше белгісі. «Сантерияны» Пасха бейсенбісінде (Jueves Santo) ең жақсы бағалауға болады, онда 9 «пасо» көшелерге шығады. 1675 жылы белгілі мүсінші Педро Рольдан жасаған «Кристо де ла Колумна» және 17 ғасырдың басында испандық Америкадан әкелінген «Кристо де ла Сангре» мүсіндерін көруге асығу керек. Люсенадағы ең жақсы Семана Санта күндері – құрма жексенбісі (5), сейсенбі (7), бейсенбі (9) және сенбі (1). Құрма жексенбісінде 3 түрлі қауым мен шіркеуге тиесілі 5 «пасо» көшеде болады. Олар белгілі бір жерде бірігіп, бір процессияны құрайды. Құрма жексенбісінде «Кристо де ла Бондад», «Орасьон эль Уэрто» және «Мадонна де ла Эстрелла» ерекше көзге түседі. Дүйсенбі күні бір ғана қауымға (кофрадияға) – францискан бауырластар қауымына арналған. «Пасостар» Лусенаның орталығындағы Францискандықтардың әдемі монастырында орналасқан. Бұл күннің басты орындары – құрметті Мединацели Мәсіхінің «троны» (мүсіндер тасымалданатын платформа) және Римдегі Ватикандағы Микеланджелоның Мадоннасына ұқсас «Вирген де Пидра». Сейсенбіде Лусена көшелерінде 3 түрлі қауым мен 7 түрлі «пасо» болады. Біріншісі – 1606 жылы құрылған Кармин қауымы, Оңтүстік Лусенадағы Кармен шіркеуінен шыққан 3 өте көне, тарихи және ерекше «пасо» бар. Гранада мүсіндерінің ескі мектебінен шыққан «Virgen de los Dolores» және «Señor de la Humildad» мүсіндерін де жіберіп алмау керек. Бұл қауым қаланың ең көне қауымдарының бірі және ғасырлар бойы сақталған дәстүрлерді сақтап келеді. Қалған екі қауымның орны – Плаза-Нуэвадағы орталықтағы Сент-Матфей соборында. 1724 жылы құрылған Сервитас қауымы, бірақ ең бастысы – «Бейбітшілік және махаббат» қауымы, «Бейбітшілік және махаббат Мадоннасы» апта бойындағы ең әдемі, теңдестірілген және әдемі «пасо» және «Бейбітшілік және махаббат Мәсіхі» басты рөлді ойнайды. Сейсенбіде келуге тұрарлық. Қазіргі уақытта сәрсенбі – Лусенадағы ең кедей күн. Тек бір ғана қауым, «Эль-Валле» қауымы, және көшеде 2 «пасо» ғана. Бірақ бұл тек түн ортасы келгенге дейін және «Jueves Santo» басталғанға дейін, Лусенадағы ең толық және дәстүрлі күн. Бейсенбі күні түн ортасында Матай шіркеуінде аптаның ең күткен сәттерінің бірі өтеді: «Cristo del Silencio» шіркеуден үнсіз және барлық жарық сөндірілген күйде шығады. Бұл өте ерекше сәт, онда Андалусияның қасиетті апта дәстүрі мен Кастилия дәстүрі арасындағы тығыз байланыс орнатылады. «Cristo del Silencio» – Лусенада Кастилия процессиясына ең жақын тәжірибе. Бірақ бұл тек бастамасы ғана. Түстен кейін екінші қауым шығыс Лусенадағы «Диос Падре» кішкентай шіркеуінен шеруді бастайды. Бұл қауымның құрамына 3 ерекше «пасо» кіреді, олардың 2-сі Лусенаға ғана тән: «Қасиетті сенім аллегориясы» және «Иса Петірдің аяғын жуу». Енді біз Люсенаның бүкіл Пасхалық апта дәстүріндегі ең күткен сәтке келдік. Ең құрметті және дәстүрлі «пасо» өзінің шеруін бастамақшы: Педро Рольданның «Cristo de la Columna» әрқашан уақтылы Санкт-Жак шіркеуінен шығады. Бұл «пасо» қалай шығады, оны қалай алып жүреді және кешкі түнде әнделетін барлық «саэта» (Андалусияда Мадонна немесе Христос процессия кезінде әнделетін фламенколық дұғалар) Лусенаға сол күні барудың себебі болып табылады. Бірақ бұл әлі аяқталған жоқ. «Христо де ла Сангре» – Лусенадағы ең маңызды, дәстүрлі, құрметке ие және тарихи «пасо». Лусена қаласының орталығында орналасқан Сент-Франциск шіркеуінен шығып жатыр. Жалпы алғанда, Люсенада бейсенбіде 9 «пасо» болады. Ең бастысы, олар барлығы бірге келеді Алкаида көшесі Лас-Торрес (қала орталығы), онда олар Плаза-Нуеваға (Негізгі алаң) қарай барады, содан кейін олар Ел-Песо көшесінде кездеседі, онда олар ақыры бөлінеді. Бейсенбі мен Ұлы жұма дәстүрлі түрде бірге өтеді. Бейсенбіде сағат 2.30-да шіркеуге қайтып келетіндер, ал келесі күні сағат 6.00-де назареттік Мәсіх шығады. Назарено қауымы 6 «пасо»дан тұрады. Назареноның өзі – өте көне және ренессанс стиліне тән ерекше құрметке ие мүсін. Қауым 1599 жылы құрылған, қаланың ең көне қауымдарының бірі. Ол өткеннің жақсы дәстүрлерін де сақтап келеді. Сенбіде тек бір қауым және бір «пасо» бар. «Соледад». Бұл қауым Лусенадағы ең көне қауым, 1564 жылы құрылған. Өте әдемі процессия, жақсы ұйымдастырылған, теңдестірілген және мән-жайлы. Жексенбіде, әдеттегідей, «Воскресение» қауымы бір апталық мерекелерді аяқтайды.