Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кіші Азияның орталық бөлігіндегі ежелгі аймақ, қазіргі Түркия.
Ancient region in central Asia Minor, modern Turkey
Ликания (,/l//ɪ//k//i/'/oʊ//n//i//ə/; Λυκαονία, Lykaonia; Likaonya) – Кіші Азияның ішкі аймағындағы (қазіргі Түркия) кең аумақ, Таурус тауларының солтүстігінде орналасқан. Шығысынан Каппадокиямен, солтүстігінен Галатиямен, батысынан Фригия және Писидиямен шектеседі, ал оңтүстігі Таурус тау тізбегіне дейін созылып, бұл жерде ежелгі дәуірде Киликия деп, ал Византия кезеңінде Исаурия деп аталатын елмен көршілес болған; алайда, оның шекаралары әр кезде өзгеріп отырды. Бұл атау Геродот еңбектерінде кездеспейді, бірақ Ксенофон Ликанияны Кіші Кир Азия арқылы өтеген кезде еске алады. Ол Иконийді Фригияның соңғы қаласы деп сипаттайды. Әрекеттер кітабының 14:6-шы тарауында Пауыл Иконийден шығып, Ликаниядағы Листраға келгені айтылады. Птолемей Ликанияны Каппадокия провинциясының бір бөлігі ретінде қарастырады, оны римдіктер әкімшілік мақсаттар үшін біріктірген; бірақ Страбон, Ксенофон және басқа да тарихшылар бұл екі елді анық ажыратады.
Lycaonia (,/l//ɪ//k//i/'/oʊ//n//i//ə/; Λυκαονία, Lykaonia; Likaonya) was a large region in the interior of Asia Minor (modern day Turkey), north of the Taurus Mountains. It was bounded on the east by Cappadocia, on the north by Galatia, on the west by Phrygia and Pisidia, while to the south it extended to the chain of Mount Taurus, where it bordered on the country popularly called in earlier times Cilicia and in the Byzantine period Isauria; but its boundaries varied greatly at different times. The name is not found in Herodotus, but Lycaonia is mentioned by Xenophon as traversed by Cyrus the Younger on his march through Asia. That author describes Iconium as the last city of Phrygia; and in Acts 14:6 Paul, after leaving Iconium, crossed the frontier and came to Lystra in Lycaonia. Ptolemy, on the other hand, includes Lycaonia as a part of the province of Cappadocia, with which it was associated by the Romans for administrative purposes; but the two countries are clearly distinguished both by Strabo and Xenophon and by authorities generally.
Этимология
"Ликания" атауының грек тіліне бейімделген түрі (грекше Lycaon еркек атының ықпалымен) ежелгі Анатолия тілінде, хетт тілімен байланысты "Лукка халқының жері" деген мағына беретін түпнұсқалық Луккаванна екені туралы теория бар.
There is a theory that the name "Lycaonia" is a Greek adapted version (influenced by the Greek masculine name Lycaon) of an original Lukkawanna, which would mean "the land of the Lukka people" in an old Anatolian language related to Hittite.
География
Ликаонияны Страбон биік жазықтардың суық аймағы ретінде сипаттап, жабайы есектер мен қойларға жайылымдықтар ұсынады; ал қазіргі уақытта қойлар көп, бірақ есектерге жолықпауға болады. Ғалатия патшасы Аминтас осы аймақты біраз уақыт бағындырып, онда үш жүзден астам қой шаруашылығын ұстаған. Бұл Кіші Азияның ішкі таулы үстірттің бір бөлігі және биіктігі 1000 метрден асады. Аймақ су тапшылығынан күйзеледі, ал кейбір жерлерде топырақтағы тұздың көп болуы жағдайды ушықтырады. Сондықтан солтүстік бөлігі, Икониядан бастап Татта тұзды көліне және Ғалатия шекарасына дейін созылып, көбінесе шөлді болып табылады, тек Икония мен ірі ауылдарға жақын шағын жерлер ғана өңделеді. Сумен қамтамасыз етілген топырақ өнімді. Көне заманда суды сақтау және таратуға ерекше мән берілгендіктен, қазір шөлге айналған көптеген жерлер бұрын өңделген және көптеген қалаларды қамтамасыз еткен. Жазықтықтарды кейбір кіші таулар тобы бөліп тұрады, олардың арасында жанартаулық сипаттағы Кара Даг оңтүстікте, Караманнан бірнеше шақырым солтүстікте 2288 метрге дейін көтеріледі, ал солтүстік-шығысындағы Караджа Даг, биіктігі төмен болғанымен, таңғажайып жанартаулық конустар тізбегін ұсынады. Солтүстік-батыстағы таулар, Икония мен Лаодикея Комбустасына жақын, Фригияның көп бөлігін кесіп өтетін Сұлтан Даг жотасының соңғы бөлігі болып табылады.
Lycaonia is described by Strabo as a cold region of elevated plains, affording pasture to wild asses and to sheep; and at the present day sheep abound, but asses are practically unknown. Amyntas, king of Galatia, to whom the district was for a time subject, maintained there not less than three hundred flocks. It forms part of the interior tableland of Asia Minor, and has an elevation of more than 1000 meters. It suffers from want of water, aggravated in some parts by abundance of salt in the soil, so that the northern portion, extending from near Iconium to the salt lake of Tatta and the frontiers of Galatia, is almost wholly barren, only small patches being cultivated near Iconium and the large villages. The soil, where water is supplied, is productive. In ancient times great attention was paid to storing and distributing the water, so that much land now barren was formerly cultivated and supported a large number of cities. The plain is interrupted by some minor groups of mountains, of volcanic character, of which the Kara Dagh in the south, a few miles north of Karaman, rises to 2288 meters, while the Karadja Dagh, north east of it, though of inferior elevation, presents a striking range of volcanic cones. The mountains in the north west, near Iconium and Laodicea Combusta, are the termination of the Sultan Dagh range, which traverses a large part of Phrygia.
Тарих
Ликаондықтар ерте заманда парсы империясынан көбінесе тәуелсіз болған сияқты, және олар көршілері Исаврлар сияқты еркін тонаушылардың жабайы және заңсыз тайпасы болды; бірақ олардың елі Кіші Азия арқылы Сардис пен Ефестен Киликия қақпаларына дейінгі үлкен табиғи жолдың бірімен кесіп өтетін, ал осы жол бойында немесе жанында бірнеше маңызды қалалар өркендеді. Ең ірісі – Икония, елдің ең құнарлы жерінде орналасқан, римдіктер оны әрқашан астана деп санады, бірақ этнологиялық тұрғыдан ол Фригиялық еді. Ол қазірге дейін Конья деп аталады және бірнеше ғасыр бойы Селжұқ түрік сұлтандарының астанасы болды. Солтүстікке қарай, Фригия шекарасында, сол аттас Фригия қаласынан айырмашылығын көрсету үшін Лаодикия Комбуста (Ладикия) тұрды; ал оңтүстікте, Тавр тауының етегінде Ларанда (қазіргі Қараман) орналасқан. Елшілердің істері кітабында айтылған Дербе мен Лүстра қалалары Икония мен Ларанданың арасында жатқан. Византиялық дәуірде епископтықтарға айналған көптеген басқа да қалалар болды. Ликаония өте ерте христиандыққа көшті; ал оның шіркеу жүйесі Кіші Азияның басқа аймақтарына қарағанда 4-ші ғасырда толыққанды ұйымдастырылды. Ұлы Антиох жеңілгеннен кейін Ликаонияны римдіктер Пергам патшасы Евмен II-ге сыйлады. Б.з.д. 160 жылы оның бір бөлігі, Ликаония тетрархиясы, Галатияға қосылды; ал б.з.д. 129 жылы шығыс жартысы (кейін 200 жыл бойы Ликаония деп аталды) Каппадокияға он бірінші стратегия ретінде берілді. Б.з.д. 64 жылы Митридат соғыстарынан кейін Помпей провинцияларды қайта бөліскенде, ол тетрархияның солтүстік бөлігін Галатияға, ал он бірінші стратегияның шығыс бөлігін Каппадокияға берді. Қалғаны Киликияға қосылды. Римдіктер кезінде оның басқаруы мен құрамы жиі өзгеріп тұрды. 371 жылы Ликаония алғаш рет жеке провинция болып құрылды. Ликаонияның ежелгі монеталары өте шектеулі. Белгілі түрлерінің/шығарылымдарының санына қарағанда, монеталар эпизодты түрде соғылған сияқты, мүмкін көбінесе мәртебе үшін немесе маңызды оқиғаларға (мысалы, императордың келуі) байланысты. Ликаониялықтар Страбон заманында ерекше ұлттық ерекшеліктерін сақтаған сияқты, бірақ олардың этникалық байланыстары белгісіз. Елшілердің істері кітабында (14:11) Ликаония тілінің айтылуы Лүстрадағы қарапайым халықтың шамамен 50 жылы ана тілінде сөйлегенін көрсетеді; және грек тілі тек кейінірек және христиандық ықпалмен оның орнына келді. Бірақ Елшілердің істері кітабында Барнаба Зевс деп аталды, ал Пауылды ликаониялықтар Гермес деп ойлады, бұл кейбір зерттеушілерді Ликаония тілінің шын мәнінде грек диалектісі болғанына сендіреді, оның қалдықтары әлі де Каппадокия грек тілінде кездеседі, ол ерекше грек диалектісі ретінде жіктеледі.
The Lycaonians appear to have been in early times to a great extent independent of the Persian empire, and were like their neighbors the Isaurians a wild and lawless race of freebooters; but their country was traversed by one of the great natural lines of high road through Asia Minor, from Sardis and Ephesus to the Cilician gates, and a few considerable towns grew up along or near this line. The most important was Iconium, in the most fertile spot in the country, of which it was always regarded by the Romans as the capital, although ethnologically it was Phrygian. It is still called Konya, and it was the capital of the Seljuk Turkish sultane for several centuries. A little farther north, immediately on the frontier of Phrygia, stood Laodicea Combusta (Ladik), surnamed Combusta, to distinguish it from the Phrygian city of that name; and in the south, near the foot of Mount Taurus, was Laranda, now called Karaman, which has given name to the province of Karamania. Derbe and Lystra, which appear from the Acts of the Apostles to have been considerable towns, were between Iconium and Laranda. There were many other towns, which became bishoprics in Byzantine times. Lycaonia was Christianized very early; and its ecclesiastical system was more completely organized in its final form during the 4th century than that of any other region of Asia Minor. After the defeat of Antiochus the Great, Lycaonia was given by the Romans to Eumenes II, king of Pergamon. About 160 BC, part of it, the Tetrarchy of Lycaonia, was added to Galatia; and in 129 BC the eastern half (usually called during the following 200 years Lycaonia proper) was given to Cappadocia as an eleventh strategia. In the readjustment of the Provinces, 64 BC, by Pompey after the Mithridatic Wars, he gave the northern part of the tetrarchy to Galatia and the eastern part of the eleventh strategia to Cappadocia. The remainder was attached to Cilicia. Its administration and grouping changed often under the Romans. In 371, Lycaonia was first formed into a separate province. The ancient coinage of Lycaonia is quite limited. Judging from the number of types/issues known, coins appear to have been struck sporadically and perhaps mostly for prestige or some important occasion (like a visit by the Emperor). The Lycaonians appear to have retained a distinct nationality in the time of Strabo, but their ethnical affinities are unknown. The mention of the Lycaonian language in the Acts of the Apostles (14:11) shows that the native language was spoken by the common people at Lystra about 50; and probably it was only later and under Christian influence that Greek took its place. It is notable though that in the Acts of the Apostles Barnabas was called Zeus, and Paul was thought to be Hermes by Lycaonians, and this makes some other researchers to believe that Lycaonian language was actually a Greek dialect, the remnant of which can still be found in the Cappadocian Greek language which is classified as a distinct Greek dialect.