Фиджи саяси партиясы: тарихы мен тоқтауы

Кіріспе

Фиджи Ассоциациясы партиясы (ФАП) – Фиджидегі бұрынғы саяси партия. Ол 1990-шы жылдар бойы Фиджи саясатында маңызды рөл атқарды, бірақ 2001 жылғы парламенттік сайлауда Өкілдер палатасындағы барлық орындарын жоғалтты. ФАП 1994 жылы жергілікті жерлер бойынша сенімгерлік кеңесінің басшысы және бұрынғы қаржы министрі Жозефата Камикамика құрды. 1992 жылғы парламент сайлауынан кейін Камикамика және оның бес жақтасы Ситивени Рабуканың Сокукуни Вакавулева ни Таукей партиясынан шығып, премьер-министрлікке оны қарсы шығарды, индофиджилік оппозициямен коалициялық үкімет құруға тырысты. Партия 1994 жылғы жалпы сайлауда бес орын жеңіп алды, ол саяси тұрақсыздық салдарынан үш жылға ертерек тағайындалды. 1996 жылы Камикамиканың қатерлі ісіктен қайтыс болғаннан кейін, оның орнына Рату Финау Мара (сол кездегі президент Рату Сэр Камисесе Мараның ұлы) басшылық етті. 1998 жылы оның орнына Фиджидің бұрынғы Еңбек партиясының (FLP) премьер-министрі Тимоли Бавадраның жесірі Ади Куини Спид тағайындалды. Спид 1995 жылы күйеуінің партиясымен, жаңа басшы Махендра Чодхри партияны қандай бағытта алып бара жатқанына қатысты келіспеушіліктерден кейін ФАП-қа қосылды. 1999 жылғы парламенттік сайлауда ФАП Чаудридің FLP партиясымен бірге Халық коалициясы құрамына кірді, бұл сайлау альянсына бірқатар кіші партиялар да кірді. Көбінесе индофиджиліктер қолдаған FLP өзінің қолдау базасын кеңейту үшін этникалық фиджиліктер басқаратын партиялармен серіктестікке ұмтылды. ФАП 71 мүшелік Өкілдер палатасында он орын жеңіп алды, бұл оның ең жақсы нәтижесі болды. FAP бастапқыда Спидті премьер-министрлікке ұсынды, өйткені ол жергілікті фиджиліктерге Чодхриден гөрі көбірек ұнайтын еді. Алайда, президент Мара оны FLP 37 орын жеңіп алғанын еске салып, Чодхриді премьер-министр ретінде қабылдауға көндірді. 1999 жылдың соңында Спид FAP басшылығына қатысты соттағы даулы істе сынға ұшырады, нәтижесінде артқы қатардағы депутат Рату Тууакитау Коканауто және оның жақтастары партиядан бөлінді. 2000 жылы Джордж Спейт бастаған Фиджидегі төңкеріс кезінде FAP құрамына кірген үкімет құлады. 2001 жылы демократияны қалпына келтіру үшін сайлау өтті, бірақ сол кезде оның көптеген мүшелері Лайсения Караседің жаңа Сокуку Дуавата ни Левенювауа партиясына қосылды. ФАП кедейлікті жеңу, денсаулық сақтау шығындарын азайту, кедей отбасыларға білім беру көмегін арттыру, Фиджидің жергілікті мәдениетін дамыту және шешім қабылдаудың барлық деңгейлерінде әйелдердің қатысуын арттыру мақсатымен 15 орынға үміткер болды. Партия сонымен қатар Фиджидің индофиджилік сайлаушыларына жол табуға тырысты, Біріккен Фиджи партиясын расизмді насихаттауда айыптады. Сайлаушылар он жылдан астам уақыттан бері көмеген деңгейде поляризацияланды, этникалық фиджиліктер Сокуку Дуавата ни Левенювауа және оның одақтасы Консервативті Альянс партиясын, ал индофиджиліктер FLP партиясын қолдады. Барлық FAP кандидаттары, соның ішінде Спид те жеңіліске ұшырады. 2002 жылдың маусым айында FAP мүшелерінің көпшілігі үш басқа партиямен, оның ішінде оның бұрынғы қарсыласы Сокукуни Вакавулева ни Таукей партиясымен бірігіп, Филипп Боле басқаратын Фиджи Демократиялық партиясын құрды. 2005 жылдың сәуір айында бұл партия Фиджидің жаңа құрылған Ұлттық Альянс партиясымен бірігу үшін таратылды. FAP-тың бір бөлігі Рату Иноке Серудың басшылығымен біраз уақыт бойы әрекетін жалғастырды.

The Fijian Association Party (FAP) is a former political party in Fiji. It played a significant role in Fijian politics throughout the 1990s but lost all of its seats in the House of Representatives in the parliamentary election of 2001. The FAP was founded in 1994 by Josefata Kamikamica, head of the Native Land Trust Board and a former Minister of Finance. Following the parliamentary election of 1992, Kamikamica and five of his supporters had left the Soqosoqo ni Vakavulewa ni Taukei of Sitiveni Rabuka and unsuccessfully challenged him for the Prime Ministership, attempting to build a coalition government with the Indo Fijian opposition. The party won five seats in the general election of 1994, which was called three years early because of political instability. Following Kamikamica's death from cancer in 1996, Ratu Finau Mara (the son of then President Ratu Sir Kamisese Mara) took over the leadership. In 1998, he was replaced by Adi Kuini Speed, the widow of former Fiji Labour Party (FLP) Prime Minister Timoci Bavadra, who had been deposed in a coup led by Rabuka, then a lieutenant colonel in the army, in 1987. Speed joined the FAP in 1995 after falling out with her late husband's party over the direction in which Mahendra Chaudhry, the new leader, was taking it. In the parliamentary election of 1999, the FAP joined with Chaudhry's FLP as part of the People's Coalition, an electoral alliance which also included a number of smaller parties. The FLP, supported mostly by Indo Fijians, sought partnerships with parties led by ethnic Fijians in order to broaden its support base. The FAP won ten seats in the 71 member House of Representatives, its best result ever. The FAP initially proposed Speed for Prime Minister, saying that she would be more acceptable to indigenous Fijians than Chaudhry. President Mara, however, persuaded her to accept Chaudhry as Prime Minister, pointing out that the FLP had won a majority 37 seats in its own right. Towards the end of 1999, Speed survived a challenge to her leadership of the FAP in a divisive High Court case, which resulted in backbencher Ratu Tu'uakitau Cokanauto and his supporters splitting from the party. The government of which the FAP was a part was deposed in the Fiji coup of 2000, instigated by George Speight. An election to restore democracy was held in 2001, but by this time many of its members had left to join the new Soqosoqo Duavata ni Lewenivanua of Laisenia Qarase. The FAP contested only 15 seats, on a platform of alleviating poverty through income generating projects, reducing health costs and increasing education assistance for poor families, promoting indigenous Fijian culture, and increasing the participation rate of women at all levels of decision making. The party also attempted to make inroads into the Indo Fijian electorate, accusing the United Fiji Party of promoting racism. The electorate was polarized to an extent not seen for more than a decade, however, with ethnic Fijians rallying behind the Soqosoqo Duavata ni Lewenivanua and its ally, the Conservative Alliance, and Indo Fijians behind the FLP. All FAP candidates, including Speed, were defeated. In June 2002, most members of the FAP joined with three other parties, including its former rival, the Soqosoqo ni Vakavulewa ni Taukei, to form the Fiji Democratic Party under the leadership of Filipe Bole. In April 2005, this party dissolved itself in order to merge with the newly formed National Alliance Party of Fiji, founded by Ratu Epeli Ganilau. A rump of the FAP continued for some time, under the leadership of Ratu Inoke Seru.