Хет тағының құдайы Халмашуит – Ежегі Анатолиядағы Хатт және Хеттіктерде құрметтелген, патша билігін бейнелейтін және патшаларды қорғайтын қасиетті тақ.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Хеттілік тақ құдайы Ḫalmašuit (Хатт Ḫanwašuit) – қола дәуіріндегі Анатолияда хатттар мен хеттердің табынған құдайы. Ол салтанатты тақтың қасиетті бейнесі болды, сонымен қатар патшалық биліктің символы және патшаларды қорғайтын құдай ретінде танылды.
Hittite throne goddess
Ḫalmašuit (Hattic Ḫanwašuit) was a goddess worshiped by Hattians and Hittites in Bronze Age Anatolia. She was the divine representation of a ceremonial throne, and acted as both an embodiment of royal authority and as a protective deity of kings.
Атауы мен кейіпкері
Алмашуит теонимінің түпнұсқа хаттық түрі – Ḫanwašuit, фонетикалық өзгеріс оны хеттілер қабылдағандығын көрсетеді. Оны «оның (немесе оның) үстінде отырады» деп аударуға болады, мұнда n(i)waš «отыру» дегенді білдіреді, ḫa – локативтік префикс, ал -it әйелдік жұрнақ. Хатты және хетті тілдерінде бұл есім «тақ» деген сөзбен толық сәйкес келеді, бірақ олар тиісінше DINGIR және GIŠ анықтауыштарымен жазылған. Аталған тақ тұғыр сияқты болған, ал хетті патша жұбы діни рәсімдер кезінде оған отыратын. Алмашуиттің антропоморфтық бейнеде бейнеленгенін көрсететін ешқандай дәлел жоқ. Сондықтан хеттитологтар оны «тақ құдайы» деп сипаттаған. Хатия және хетті дәстүрінде ол патшалық идеясымен байланысты болған. Ол патшалық биліктің символы ретінде және патшаларды қорғаушы ретінде әрекет еткен. Бұл рөл оның соғыс құдайы Вурункаттэмен тығыз байланыста болуына себеп болған болуы мүмкін. Олар бірнеше құрбандық тізімінде бірге кездеседі. Олар сондай-ақ хатты пантеонының ең маңызды құдайларын тізбелейтін хатты мәтінінде де ретімен келтірілген. Жаңа сарай салуға дейін жасалатын рәсімде (CTH 414) бүркіт Алмашуиттің хабаршысы ретінде айтылады. Волкерт Хаас бұл құстардың Анатолия және Солтүстік Сирияда құдайлардың қызметшілері ретінде бейнеленгенін атап көрсетеді, бұл хетті деректемелерінен бұрынғы Эбла мәтіндерінде де көрінеді.
The original Hattic form of the theonym Ḫalmašuit was Ḫanwašuit, with the phonetic change reflecting her adoption by the Hittites. It can be translated as "he (or she) sits on her", with n(i)waš meaning "to sit", ḫa being a locative prefix, and it a feminine suffix. In both Hattic and Hittite the name is identical with the word for throne, though they were written with different determinatives, respectively DINGIR and GIŠ. The aforementioned throne had the form of a dais, and the Hittite royal couple was seated on it during religious ceremonies. There is no evidence that Ḫalmašuit was ever depicted in anthropomorphic form. She has accordingly been characterized as a "throne goddess" by Hittitologists. In both Hattian and Hittite tradition she was connected with the idea of kingship. She acted both as an embodiment of the concept of royal authority and as a protector of kings. This role was most likely responsible for her close association with the war god Wurunkatte. They are attested together in multiple offering lists. They also appear in sequence in a Hattic text enumerating the most important deities of the Hattian pantheon. A ritual performed prior to the construction of a new palace (CTH 414) refers to an eagle as a messenger of Ḫalmašuit. Volkert Haas notes that these birds were commonly portrayed as servants of the gods across Anatolia and northern Syria, as already implied by texts from Ebla predating the Hittite sources.
Дін
Деге сәйкес, Ḫalmašuit бастапқыда Зальпа қаласының патшалық құдайы ретінде қарастырылған, кейіннен осы қаланың дәстүрлерін қабылдаған билеушілері арқылы басқа аймақтарға таралған. Ол Кушшар әулетінің қамқоршы құдайы болды, оның ең белгілі өкілдері Питана мен Анитта Көне Ассирия кезеңінде Канеш қаласында билікті басып алды. Соңғысының билік кезеңіне жататын мәтінде ол Хатусаның да қамқоршы құдайы болғаны және аштықтан кейін қаланы оған тапсырғаны айтылады. Ол кейіннен оны Канешке әкеліп, онда оған ғибадатхана салдырған. Ḫalmašuit, I Хаттушилидің тұсында Хаттуса патшалары тарапынан патшалық құдай ретінде қабылданған, мүмкін Аниттаның үлгісімен. Жаңа сарай салуға дейін хет патшасы Ḫalmašuitпен достық шарты жасаған. Біздің заманымыздан бұрынғы XIII ғасырда Хаттусадағы Вурункатте ғибадатханасында Ḫalmašuitті бейнелейтін тақ орналасқан. Әртүрлі құдайлардың табыну орталықтарын тізімдейтін туу рәсімі Ḫalmašuitті Ḫarpiša қаласымен байланыстырады.
According to de, Ḫalmašuit might have originally been regarded as a royal deity of Zalpa, and later spread to other areas after their rulers adopted the traditions of this city. She was the tutelary goddess of the dynasty of Kuššar, whose best known members Pitḫana and Anitta seized power in Kanesh in the Old Assyrian period. A text from the reign of the latter states that she was also the tutelary goddess of Hattusa, and that she surrendered the city to him after a famine. He subsequently brought her with him to Kanesh, and seemingly had a temple constructed for her there. Ḫalmašuit was likely adopted as a royal deity by the kings of Hattusa during the reign of Ḫattušili I, possibly following the example of Anitta. A ritual preceding the construction of a new royal palace involved the Hittite king making a pact of friendship with Ḫalmašuit. In the thirteenth century BCE, a throne representing Ḫalmašuit stood in the temple of Wurunkatte in Hattusa. A birth ritual listing the cult centers of various deities links Ḫalmašuit with the city of Ḫarpiša.
Мифология
Зилипури құдайы КУБ 2.2 мәтінінде көрсетілгендей, Ḫalmašuit-ті символикалық түрде бейнелейтін тақтың құрылысшысы болып саналды. Ерте хет мифінде Ḫalmašuit тауларда мекендейтін қадірлі құдай ретінде сипатталады. Ол патшалық биліктің бастауы және патшаларды қорғаушы деп есептелді, оларға теңізден күш алып келіп, салтанатты көлік (GIŠḫuluganni) сыйлады. Волкерт Хаас теңізге жасалған сілтеме Қара теңіз жағалауындағы Зальпа қаласына байланысты деген пікір білдірді, бірақ Пьотр Тараха бұл әлі нақты емес деп санайды.
The god Zilipuri was considered the builder of the throne symbolically representing Ḫalmašuit, as attested in the text KUB 2.2. An early Hittite myth describes Ḫalmašuit as a goddess living in the mountains. It relays that she was regarded a source of royal authority and protector of kings who brought them power from the sea and provided them with a ceremonial carriage (GIŠḫuluganni). Volkert Haas argued that the reference to the sea is an allusion to the city of Zalpa, located on the Black Sea coast, but according to Piotr Taracha this is uncertain.