Жеймс Джойстың қызы – кәсіби биші Люсия Анна Джойс

Кіріспе

Кәсіби биші

Лучия Анна Джойс (26 шілде 1907, Триест – 12 желтоқсан 1982, Нортгемптон) – ирланд жазушысы Джеймс Джойс пен Нора Барнаклдың қызы, кәсіби биші. Швейцариялық психиатр Карл Юнгпен емделгеннен кейін, 1930 жылдардың ортасында оған шизофрения диагнозы қойылып, Цюрихтегі Бургхольцли психиатриялық клиникасына жатқызылды. 1951 жылы Нортгемптон қаласындағы Сент-Эндрю ауруханасына ауыстырылып, 1982 жылы қайтыс болғанға дейін сол жерде болды. Ол Стивен Джеймс Джойстың тәтесі болды.

Ерте өмір және мансап

Люсия Анна Джойс 1907 жылғы 26 шілдеде Триест қаласындағы Ospedale Civico di Trieste ауылында дүниеге келді. Ол ирланд жазушысы Джеймс Джойс пен оның серіктесі (кейін әйелі) Нора Барнаклдың ағасы Джорджодан кейінгі екінші баласы болды. Ата-анасы Триестте тұратын эмигранттар болғандықтан, Люцияның ана тілі итальян тілі болды. Жастық шағында ол Париждегі Далкроз институтында биші болып оқыды. 1925 жылдан 1929 жылға дейін биді оқыды, алдымен Жак Далкрозбен, содан кейін Маргарет Морриспен, ал кейіннен Зальцбург маңындағы мектебінде Реймонд Дунканмен (Изадора Дунканның інісі) жаттықты. 1927 жылы Джойс Жан Ренуардың Ханс Кристиан Андерсеннің «Кішкентай қыз және тұмсықтар» (La Petite marchande d’allumettes) ертегісі бойынша түсірген фильмінде ойыншық сарбаз рөлінде қысқа дуэт биледі. Ол Лоис Хаттон, Хелен Ванель және Жан Борлиннен (Ballet suédois балетінің жетекші бишісі) сабақ алды. 1928 жылы ол «Les Six de rythme et couleur» тобына қосылды, ол Франция, Австрия және Германияда өнер көрсететін алты әйел бишінің қауымы болды. «La Princesse Primitive» қойылымынан кейін Vieux Colombier театрында Париж Таймс газеті оның туралы былай деп жазды: «Люсия Джойс – әкесінің қызы. Ол Джеймс Джойстің құлшынысын, қуатын және оның әлі толыққанды ашылмаған генийін мұра еткен. Ол толыққанды ырғақты би өнеріне жеткенде, Джеймс Джойс қызының әкесі ретінде танылуы мүмкін». 1929 жылғы 28 мамырда ол Париждегі Бал-Буллиерде өткен бірінші халықаралық би фестивалінің алты финалисінің бірі болып таңдалды. Жеңіске жетпесе де, көрермендер, оның ішінде оның әкесі мен жас Сэмюэл Беккет, оның өнерін керемет деп бағалады және төрешілер шешіміне қарсы наразылық білдірді. 21 жасында Лусия мен Бекет (біраз уақыт әкесінің хатшысы болған) бір-біріне ғашық болған деген қауесет тарады. Олардың қарым-қатынасы қысқа ғана уақытқа созылды және Бекет, сол кезде басқа әйелмен қарым-қатынаста болғандықтан, өзінің қызығушылығы Джеймс Джойспен кәсіби байланысқа, қызымен жеке қарым-қатынасқа емес екенін мойындағаннан кейін аяқталды. 22 жасында Джойс жылдар бойы тың күш жұмсап, ұзақ жаттығудан кейін «өз денесінің биші болуға жеткіліксіз күшті емес екеніне» көз жеткізді. Мұғалім болатынын жариялап, ол «Дармштадттағы топқа қосылудан бас тарды және биден толығымен бас тартты». Алайда, оның өмірбаяуын жазған Кэрол Шлосс, оның би карьерасын ақыры әкесі тоқтатқандығын айтады. Джеймс балетке арналған қарқынды жаттығулар оның денсаулығына кері әсер етеді, соның салдарынан анасы Норамен арадағы шиеленіс күшейеді деп ойлады. Осыдан туған үнемігі дау-жанжалдар «Finnegans Wake» романы бойынша жұмыстың тоқтауына себеп болды. Джеймс оны өзінің прозасын безендіру үшін әріптерді салуға көндірді және оның терең көркемдік бейімділігінен бас тартты. Джеймс Джойс өзінің демеушісі Харриет Шоу Уиверге жазған хатында «ол үш-төрт жылдық қажырлы еңбектің нәтижесін жоққа шығарып, талантын құрбан ететінін ойлап бір ай бойы жылап жүрді» деп жазды.

Lucia Anna Joyce was born in the Ospedale Civico di Trieste on 26 July 1907. She was the second child of Irish writer James Joyce and his partner (later wife) Nora Barnacle, after her brother Giorgio. As her parents were expatriates living in Trieste, Lucia's first language was Italian. In her younger years, she trained as a dancer at the Dalcroze Institute in Paris. She studied dancing from 1925 to 1929, training first with Jacques Dalcroze, followed by Margaret Morris, and later with Raymond Duncan (brother of Isadora Duncan) at his school near Salzburg. In 1927, Joyce danced a short duet as a toy soldier in Jean Renoir’s film adaptation of Hans Christian Andersen's "La Petite marchande d’allumettes" (The Little Match Girl). She furthered her studies under Lois Hutton, Hélène Vanel, and Jean Borlin, lead dancer of the Ballet suédois. In 1928, she joined "Les Six de rythme et couleur," a commune of six female dancers that were soon performing at venues in France, Austria, and Germany. After a performance in La Princesse Primitive at the Vieux Colombier theatre, the Paris Times wrote of her: "Lucia Joyce is her father's daughter. She has James Joyce's enthusiasm, energy, and a not yet determined amount of his genius. When she reaches her full capacity for rhythmic dancing, James Joyce may yet be known as his daughter's father." On 28 May 1929, she was chosen as one of six finalists in the first international festival of dance in Paris held at the Bal Bullier. Although she did not win, the audience, which included her father and the young Samuel Beckett, championed her performance as outstanding and loudly protested the jury's verdict. It has been alleged that when Lucia was 21, she and Beckett (who was her father's secretary for a short time) became lovers. Their relationship lasted only a short while and ended after Beckett, who was involved with another woman at the time, admitted that his interest was actually in a professional relationship with James Joyce, not a personal one with Joyce's daughter. At the age of 22, Joyce, after years of rigorous dedication and long hours of practice, decided "she was not physically strong enough to be a dancer of any kind". Announcing she would become a teacher, she then "turned down an offer to join a group in Darmstadt and effectively gave up dancing." Her biographer Carol Shloss, however, argues that it was her father who finally put an end to her dancing career. James reasoned that the intense physical training for ballet caused her undue stress, which in turn exacerbated the long standing animosity between her and her mother Nora. The resulting incessant domestic squabbles prevented work on Finnegans Wake. James convinced her she should turn to drawing lettrines to illustrate his prose and forgo her deep seated artistic inclinations. To his patron Harriet Shaw Weaver, James Joyce wrote that this resulted in "a month of tears as she thinks she has thrown away three or four years of hard work and is sacrificing a talent".

Психикалық аурулар мен кейінгі өмір

Люция Джойс 1930 жылы психикалық аурудың белгілерін көрсетуге бастады, соның ішінде ол Сэмюэл Беккетпен қарым-қатынаста болды, ол кезде ол Париждегі École normale supérieure мекемесінде ағылшын тілінің кіші лекторы болып жұмыс істеген. 1930 жылдың мамыр айында, оның ата-анасы Цюрихте болғанда, ол Бекетті кешкі асқа шақырды, оны "қандай да бір мәлімдеме жасауға" итермелеуді үміттенеді. Ол оның ұсынысын тікелей қабылдамады, тек оның әкесі мен оның шығармаларына ғана қызығушылық танытқанын түсіндірді. 1934 жылға қарай ол бірнеше махаббат оқиғаларына қатысты, оның ішінде сурет салу мұғалімі Александр Кальдер, тағы бір эмигрант суретші Альберт Хаббелл және Шекспир мен компанияның иесі Сильвия Бичтің ассистенті Мирсин Мосхос болды. Жылдар өте келе оның жағдайы нашарлап, Джеймс Карл Юнгке оны емделуші ретінде қабылдауға жіберді. Біраз уақыттан кейін, Цюрихтегі Бургольцли психиатриялық клиникасында оған шизофрения диагнозы қойылды. 1936 жылы Джеймс қызының Нортгемптондағы Сент-Эндрю ауруханасында қан талдауын жасауға келісім берді. Қысқа уақыттан кейін Люция Джойс Парижге қайтуды талап етті, дәрігерлер оның әкесіне оны мәжбүрлеп ұстамаса, оның қайтуына кедергі келтіре алмайтындарын түсіндірді. Джеймс ең жақын достарына "өз қызының ағылшындар арасында түрмеге қамалуына ешқашан келіспейтінін" айтты. Люция Джойс Нейли-сюр-Сен қаласында редактор Юджин Жоластың әйелі Мария Жоласпен бірге тұруға оралды. Үш аптадан кейін оның жағдайы нашарлап, Весинедегі Мазон де Санте Велпео психиатриялық клиникасына мәжбүрлеу жилетін кигізіп алып кетті. Ол қызметкерлерге де, науқастарға да қауіпті деп есептелгендіктен, оқшауландырылды. Екі айдан кейін ол Иври-сюр-Сендегі Франсуа Ахилл Дельмастың психиатриялық клиникасына түсті. 1982 жылы Люция Джойс инсульт алды және сол жылдың 12 желтоқсанында қайтыс болды. Ол Кингстхорп зиратында жерленген. Әр жылғы Блумсдей күні (16 маусым) Джеймс Джойстің "Улисс" романынан үзінділер және оның өмірі мен шығармаларына қатысты басқа да мәтіндер Люция Анна Джойстің қабірі басында оқылады. 2018 жылы Блумсдей күні Ричард Роуз және Джеймс Фоллмар жазған, Люцияның өміріндегі кейіпкерлерді, соның ішінде Сэмюэл Бекет, Кэтлин Нил, Нора Барнакл/Джойс және Джойс өзінің қатысқан "Лусияға хаттар" атты пьесасын Трискеллион ирланд театры компаниясы қабірдің жанында қойды.

Lucia Joyce started to show signs of mental illness in 1930, including a time period during which she was involved with Samuel Beckett, then a junior lecturer in English at the École normale supérieure in Paris. In May 1930, while her parents were in Zurich, she invited Beckett to dinner, hoping "to press him into some kind of declaration." He flatly rejected her, explaining that he was only interested in her father and his writing. By 1934, she had participated in several affairs, with her drawing teacher Alexander Calder, another expatriate artist Albert Hubbell, and Myrsine Moschos, assistant to Sylvia Beach of Shakespeare and Company. As the year wore on, her condition had deteriorated to the point that James had Carl Jung take her in as a patient. Soon after, she was diagnosed with schizophrenia at the Burghölzli psychiatric clinic in Zurich. In 1936, James consented to have his daughter undergo blood tests at St Andrew's Hospital in Northampton. After a short stay, Lucia Joyce insisted she return to Paris, the doctors explaining to her father that she could not be prevented from doing so unless he had her committed. James told his closest friends that "he would never agree to his daughter being incarcerated among the English." Lucia Joyce returned to stay with Maria Jolas, the wife of transition editor Eugene Jolas, in Neuilly sur Seine. After three weeks, her condition worsened and she was taken away in a straitjacket to the Maison de Santé Velpeau in Vésinet. Considered a danger to both staff and inmates, she was left in isolation. Two months later, she entered the maison de santé of François Achille Delmas at Ivry sur Seine. In 1982, Lucia Joyce had a stroke and died on 12 December of that year. She is buried in Kingsthorpe Cemetery. Each year on Bloomsday (16 June), extracts from James Joyce's Ulysses and other readings related to his life and works are read at Lucia Anna Joyce's graveside. In 2018 on Bloomsday, Letters to Lucia, a play written by Richard Rose and James Vollmar in which characters from Lucia's life, including Samuel Beckett, Kathleen Neel, Nora Barnacle/Joyce and Joyce himself appear, was performed by the Triskellion Irish Theatre Company at the graveside.

Мұра

Оның психикалық жағдайы және оған қатысты құжаттар 2003 жылы Кэрол Лоб Шлосстың зерттеуіне тақырып болды ("Лусия Джойс: Оянғанда билеу"). Зерттеуде Джойс пен оның әкесі арасындағы хаттарға көп сілтеме жасалып, Джеймс Джойс мұрагерлерімен авторлық құқықтың бұзылуына қатысты сотқа айналды. 2007 жылғы 25 наурызда сот Шлосстың пайдасына шешілді. Мацерата университетінің профессоры Джон Маккорт, Джойс туралы ғылымда жетістіктерге жеткен, Халықаралық Джеймс Джойс қорының мүшесі, Триесттегі Халықаралық Джеймс Джойс симпозиумының негізін қалаушы және директоры, Роберт Брэдфордтың редакторы болған "Әдеби биографияға жолдас" (Wiley Blackwell, 2019) кітабында Шлосстың "кейде маниялық" кітабында "Нораны (Джойстің әйелі) Джойстің басты музасы ретінде ығыстыруға тырысады, соның салдарынан Лусияның генийі және оның Джойстің шығармашылық процесіне қатысты маңыздылығы туралы әсте жоғары бағаланады, сондай-ақ Джойстің отбасы мен айналасына қатысты өте қатал бағалар беріледі"; кітаптың "ең зиянды салдары – Лусияның туынды нұсқаларының өркендеуі, ол Люсия туралы жазбалардың шындық пен ойдан құралған араласымы бар көптеген серияларының негізгі көзіне айналды", оның ішінде Аннабель Аббстың 2016 жылы жазған "Джойс қызы" кітабы бар. Маккорт: "Аббспен Лусияға деген қызығушылықтың бұрмаланған айналымы толық айналып келді. Біз өмірбаян ретінде жалғанды ұсынып, көркем әдебиетке оралдық", – деді және кітапты "Джойстің ең нашар "өмірбаяндық" туындысы" деп санайды. Кітап Irish Times және Irish Examiner газеттерінде де сынға ұшырады, себебі автордың Люция мен оның бауыры арасындағы инцест туралы "негізсіз болжамдары" және оның психикалық ауруының себептері талқыланды. 1988 жылы Стивен Джойс Лусияның 1982 жылы қайтыс болғаннан кейін алған барлық хаттарын жойды. Стивен Джойс "Нью-Йорк Таймс" газетіне жазған хатында: "Жойылып кеткен хаттар – бұл Люциядан бізге жазылған жеке хаттар. Олар Нонно мен Ноннаның [яғни, Джойс мырза мен ханымның] қайтыс болғаннан кейін көп жылдар өткен соң жазылды және олар туралы ештеңе айтпады. Сонымен қатар, Самуил Беккеттен Люцияға жазылған бірнеше открытка мен телеграмма да жойылды. Бұл Сэмнің жазбаша өтініші бойынша жасалды" деді. 2004 жылы Люция Джойстің өмірі Майкл Хейстингстің "Калико" атты Вест-Энд пьесасының тақырыбы болды, ал 2012 жылы Мэри мен Брайан Талботтың "Оның әкесінің көзінің қызы" атты графикалық романы жарық көрді. Оның өмірін зерттейтін "L" атты пьеса 2016 жылдың 14 сәуірінен 16 сәуіріне дейін Конкорд академиясында шектеулі көрермендерге қойылды. Оны София Гинзбург жазып, қойды. 2016 жылы Аннабель Аббстың "Джойс қызы" атты тарихи романы жарық көрді, ал 2018 жылы Алекс Фебидің "Люсия" атты романы жарық көрді. Люция Джойс Алан Мурдың 2016 жылғы "Иерусалим" романының "Бұрылыстың айналасында" тарауының басты кейіпкері. Ол өмірінің соңғы жылдарын өткізген Нортгемптон клиникасында орналасқан, тарау оның әкесінің "Finnegans Wake" стилінде жазылған. 2023 жылы Джозеф Честер "Люция гитара мен скрипкаға" атты классикалық гитара мен скрипкаға арналған сюита шығарды, оны Дублиндегі "Улисс" мерекесінің 100 жылдығына арналған Axis Ballymun тапсырыс берді. Сюитаның әлемдік премьерасы 2023 жылғы Bloomsday күні Дублинде болды, ал 2023 жылдың қаңтарында CD, винил және ағымдық түрде Bohemia Records арқылы жарық көрді. Сюитада оның музыкалық бейнесін жасау үшін Люция Джойстің өмірінен он бір маңызды сәт немесе фрагменттер пайдаланылды.

Her mental state, and documentation related to it, is the subject of a 2003 study (Lucia Joyce: To Dance in the Wake) by Carol Loeb Shloss, who believes Lucia Joyce to have been her father's muse for Finnegans Wake. Making heavy reference to the letters between Joyce and her father, the study became the subject of a copyright misuse suit by the James Joyce estate. On 25 March 2007, this litigation was resolved in Shloss's favour. Professor John McCourt, of the University of Macerata, a prize winning Joyce scholar, trustee of the International James Joyce Foundation, and co founder and director of the International James Joyce symposium held at Trieste, wrote in A Companion to Literary Biography (ed. Robert Bradford, Wiley Blackwell, 2019) that Shloss, in her "sometimes obsessive" book, "seeks very deliberately to depose Nora (Joyce's wife) as Joyce's chief muse in doing so, it overplays its hand with exaggerated claims about Lucia's genius and about her importance to Joyce's creative process and vindictively harsh judgments on most members of the Joyce family and circle"; the book's "most damaging legacy is the cottage industry of derivative versions of Lucia that it has helped to spawn the key source for a whole series of writings about Lucia that uncomfortably mix fact and fiction" including The Joyce Girl (2016) by Annabel Abbs, of which McCourt wrote "With Abbs, the perverse cycle of interest in Lucia comes full circle. We are back in the territory of fiction fraudulently posing as biography"; he considered the book "a prime contender for the worst Joyce inspired 'biography' ever". The book was also the subject of criticism in the Irish Times and Irish Examiner regarding the author's "unsubstantiated speculations" regarding incest between Lucia and her brother, and the sources of her mental illness. In 1988, Stephen Joyce had all the letters written by Lucia that he received upon her death in 1982 destroyed. Stephen Joyce stated in a letter to the editor of The New York Times that "Regarding the destroyed correspondence, these were all personal letters from Lucia to us. They were written many years after both Nonno and Nonna [i. e., Mr. and Mrs. Joyce] died and did not refer to them. Also destroyed were some postcards and one telegram from Samuel Beckett to Lucia. This was done at Sam's written request." In 2004, Lucia Joyce's life was the subject of Calico, a West End play written by Michael Hastings, and, in 2012, of the graphic novel Dotter of Her Father's Eyes by Mary and Bryan Talbot. A play exploring her life, titled L, was performed to a limited audience in Concord Academy from 14 April to 16 April 2016. It was written and directed by Sophia Ginsburg. 2016 saw the release of Annabel Abbs's biographical novel, The Joyce Girl; in 2018, she was the subject of a novel by Alex Pheby, titled Lucia. Lucia Joyce is the protagonist of the "Round the Bend" chapter of Alan Moore's 2016 novel Jerusalem. Set at the Northampton clinic where she spent her final years, the chapter is written in the style of her father's Finnegans Wake. In 2023, Joseph Chester released Lucia for Guitar & Strings, a suite for classical guitar and strings, commissioned by Axis Ballymun for the centenary celebrations of Ulysses in Dublin. The suite had its world premiere in Dublin on Bloomsday 2023, and was released on CD, vinyl and streaming in January 2023 on Bohemia Records. The suite took eleven key moments, or fragments, from the life of Lucia Joyce to paint a portrait of her in music.