Кіріспе

Шығыс елкісінің (Cervus canadensis canadensis) жойылған тұқымы Солтүстік Американың шығысында табиғи ортада өскен.

Шығыс елкісі – Солтүстік және Шығыс АҚШ, сондай-ақ Оңтүстік Канадада мекендеген елкінің жойылған тұқымы немесе ерекше популяциясы. Соңғы шығыс елкісі 1877 жылдың 1 қыркүйегінде Пенсильвания штатында атып өлтірілді. АҚШ Балық және жабайы табиғат қызметі 1880 жылы бұл тұқымды жойылған деп жариялады. Мерриам елкісі сияқты елкінің тағы бір тұқымы да шамамен сол кезде жойылды. 2017 жылғы мәліметтер бойынша, Халықаралық табиғатты қорғау одағы (IUCN) туле және Рузвельт елкілерінен басқа Солтүстік Американың барлық елкі тұқымдарын C. c. canadensis деп қайта жіктеді. Егер бұл дұрыс болса, онда бұл тұқым жойылмаған, ал 20-шы ғасырда аймаққа енгізілген Рокки таулық елкісі түрінде АҚШ-тың шығысына қайта оралған дегенді білдіреді.

Сипаттама

Толық бойға жеткен бұқаның салмағы 1000 фунтқа дейін жетеді, иығынан биіктігі 50-60 дюйм, ал мүйізінің ұзындығы алты футқа жете алады.

Тарих

15 ғасырдың соңында Еуропаның Американы отарлауы басталған кезде, бұлан Солтүстік Америкада кеңінен таралған және континенттің көп бөлігінде кездесетін. Шығыс бұланы Шығыс орманды аймақтың кең жапырақты орманды жерлерінде, Миссисипи өзеніне дейін мекендеген. Адамдар келесі бірнеше ғасырларда осы аймақта қоныстанған сайын, аң аурудың артық болуы және олардың тығыз орманды мекендеу орындарының жоғалуы салдарынан бұлан популяциясы азайды. Табиғатты зерттеуші Джон Джеймс Одубон 1851 жылы Аллегей тауларында әлі де бірнеше бұланды кездестіруге болатынын, бірақ олардың қалған ареалынан дерлік жойылғанын хабарлады. 19 ғасырдың соңына қарай шығыс бұланы толығымен жойылып кетті. Бұл бұлан түрі туралы белгілі мәліметтер қалдықтар мен тарихи жазбалардан алынған. 2004 жылғы митохондриялық ДНК зерттеулері Cervus canadensis еуропалық қызыл бұғыдан ерекшеленетін түр екенін көрсетті. Алабама және Делавэр штаттарында 2500 жыл бұрынғы шығыс бұланының ізі табылды. Шығыс бұланы 1737 жылы Оңтүстік Каролинадан, 1770 жылы Джорджиядан, 1780 жылы Солтүстік Каролинадан, 1800 жылы Мэриленд пен Вермонттан, 1805 жылы Нью-Джерсиден, 1830 жылы Арканзас және Квебек штаттарынан, 1840 жылы Индиана және Огайодан, 1842 жылы Луизианадан, 1847 жылы Нью-Йорктан, 1850 жылы Иллинойс пен Кентуккиден, 1855 жылы Вирджиниядан, 1865 жылы Теннессиден, 1868 жылы Пенсильваниядан, 1875 жылы Батыс Вирджиния мен Висконсинден, 1880 жылы Мичиганнан, 1885 жылы Айовадан, 1896 жылы Миннесотадан және 1898 жылы Миссуриден жойылды.

Бұрынғы ауқымындағы ауыстыру

Пенсильванияда соңғы бұғы өлтірілгеннен кейін көп ұзамай, федералдық шенеуніктер Йеллоустоун ұлттық паркі мен оның айналасында бұғылардың саны артып кетуіне алаңдап, оларды алуға дайын болғандарға ұсынды. Жаңадан құрылған Пенсильвания аң аулау комиссиясы Йеллоустоун шенеуніктерінің ұсынысын қабылдап, Пенсильванияға бұғыларды қайта енгізу бағдарламасын бастады. 1913 жылдан 1926 жылға дейін Комиссия 10 округте 177 бұғыны, оның ішінде Йеллоустоуннан 50 жануарды босатып жіберді. Қазіргі уақытта Пенсильваниядағы бұғылардың саны 800-ден асып, олардың ареалы шамамен 800 шаршы мильді құрайды. 1990 жылы жабайы, еркін жүретін бұғылардың бұрынғы шығыс мекендерінде әлі де орын бар ма екенін анықтау үшін қолайлылық зерттеулері жүргізілді. Бұл аяқталғаннан кейін, Аризона, Канзас, Нью-Мексико, Солтүстік Дакота, Орегон, Юта және Альберта провинциясының Елк-Айленд ұлттық паркінен алынған Роки-Маунтин бұғыларының сау топтары бұғыларды бұрынғы шығыс ареалына қайта енгізу үшін пайдаланылды. Сәтті бұғы популяциялары Арканзас (1991), Висконсин (1995), Онтарио (2001), Кентукки, Теннесси және 2002 жылы Ұлы Түтінді Таулар Ұлттық паркінде, 1919 жылы Мичиган штатында, 2011 жылы Миссури Озаркс аймағында және 2012 жылы Вирджиния штатында енгізілді. 2016 жылдың соңында бұғылар Оңтүстік Батыс Вирджинияға қайта енгізілді. Сонымен қатар, Иллинойс және Нью-Йорк штаттарында да қолайлылық зерттеулері аяқталды (бірақ олар әлі бұғыларды қалпына келтіруге әкелген жоқ).

Қалған популяциялар

Шығыс бұғыларының саны ескі қаңқалардан артық болуы мүмкін. 1905 жылы Теодор Рузвельт Жаңа Зеландиядағы Фиордленд ұлттық паркіне 18 бұғы сыйлады. Бұл бұғылар бастапқы 20 даналық партиядан аман қалғандары еді, олардың жартысы Йеллоустоун ұлттық паркінен, ал жартысы Массачусетс штатының Брукфилд қаласындағы, Х.Е. Ричардсонға тиесілі үнді аң аулау қорығынан әкелінген. Соңғылары Солтүстік Миннесотадағы жергілікті халықтың ұстаған шығыс бұғылары деп саналады. Бұл шығыс бұғыларының қанының сақталуы Жаңа Зеландиядағы бұғыларда байқалатын кейбір ерекшеліктерді түсіндіруі мүмкін, мысалы, «екі тармақты» мүйіздер, олардың төртінші ұшы ұшында екіге бөлінеді. Дегенмен, таза қанды ұрпақтың болу ықтималдығы өте төмен. Жануарлар популяциясы қатал жағдайға сәтті бейімделгенімен, таза гендік қорын жұқаруына бірнеше фактор әсер еткен болуы мүмкін. Атап айтқанда, 1935 жылы қорғау статусының алынуы; аймаққа тараған қызыл бұғылармен будандасуы; 1952 жылы Фиордленд аймағының ұлттық парк мәртебесіне ие болуы; және сол кездегі мемлекеттік органдардың бұғы мен барлық әкелінген аң түрлерін зиянды жануарлар немесе зиянкестер санауы, жабайы топтың азаюына себеп болды. Бүгінде бұл топ бұрынғысының тек көлеңкесі ғана, қазір әртүрлі дәрежедегі будандасқан ұрпақтан тұрады, олар мемлекеттік органдардың оларды жою немесе Фиордлендтен шығарып тастау әрекеттеріне қарсы тұрды. Шығыс бұғылары Онтарионың кең алқапты орманды аймақтарында да сақталып қалған болуы мүмкін. Деректер сенімсіз болғанымен, көптеген адамдар 1980 жылдардың басында Онтарио және Мичиган штатындағы Саулт-Сте. Мари маңында бұғылардың тобын көргендерін хабарлады. Бұл бұғылар шығыс өңірінен шыққан болуы мүмкін және әлі де Онтарионың жабайы табиғатында кездесуі мүмкін.