Кемелер: Зымырандық қайықтар – қанағатты бағада теңіз күшін құруға ұмтылған елдер үшін жылдам, қарулы кемелер. Зымырандармен жабдықталған, маневрлі кемелер.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кемеге қарсы зымыранмен қаруланған кіші әскери кеме – соғыс кемелерінің бір түрі.
Small warship armed with anti ship missiles
the type of warship
Кемеге қарсы зымыран қайығы немесе зымыран кескіші – кемеге қарсы зымыранмен қаруланған кіші, жылдам әскери кеме. Эсминдер мен фрегаттар сияқты басқа әскери кемелерге қарағанда кішірек болғандықтан, зымыран қайықтары төмен құнмен әскери-теңіз күштерін құруға қызығушылық танытқан елдерде танымал. Олар екінші дүниежүзілік соғыстағы торпедалық қайықтарға ұқсас; шындығында, алғашқы зымыран қайықтары торпеда түтіктері зымыран түтіктерімен ауыстырылған, өзгертілген торпедалық қайықтар болды. Зымыран қайықтарын қолдану доктринасы қозғалыс принципіне, қорғаныс пен атыс күшінен гөрі негізделген. Басқарылатын зымырандар мен электрондық қарсы шаралар технологиясы жетілгенімен, жауларды озуға және күшті қару-жарақпен жасырынуға болатын әскери кемелерді жасау идеясы пайда болды. Бұрын теңіз артиллериясының қуатын арттыру үшін үлкен снарядтар қажет болды, бұл үлкен және ауыр қаруларды талап етті, бұл өз кезегінде осы қаруларды және оқ-дәрілерін тасымалдауға және кері соққысын сіңіруге қабілетті үлкен кемелерді қажет етті. Бұл тенденция екінші дүниежүзілік соғыстың алып линкорларында өрнектелді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде су асты кемелері мен ұшақтар, әсіресе ұшақ тасымалдаушылардан ұшырылғандары, үлкен соғыс кемелерінің ірі соғыста тек нысана екенін көрсетті. Басқарылатын бомбалар және кейіннен кемеге қарсы зымырандар ұшақ тасымалдаушылардан тыс үлкен соғыс кемелерінің тиімділігін одан әрі төмендетті. Зымыран қайықтары, кемеге қарсы зымырандармен жабдықталғанда, әсіресе топтасып қолданылғанда, тіпті ең ірі әскери кемелерге де елеулі қауіп төндіре алады және бұл қауіп торпедалармен салыстырғанда әлдеқайда үлкен қашықтықта жүзеге асырылады.
A missile boat or missile cutter is a small, fast warship armed with anti ship missiles. Being smaller than other warships such as destroyers and frigates, missile boats are popular with nations interested in forming a navy at lower cost. They are similar in concept to the torpedo boats of World War II; in fact, the first missile boats were modified torpedo boats with the torpedo tubes replaced by missile tubes. The doctrine behind the use of missile boats is based on the principle of mobility over defence and firepower. The advent of proper guided missile and electronic countermeasure technologies gave birth to the idea that warships could now be designed to outmaneuver their enemies and conceal themselves while carrying powerful weapons. Previously, increasing the potency of naval artillery required larger projectiles, which required larger and heavier guns, which in turn called for larger ships to carry these guns and their ammunition and absorb their recoil. This trend culminated in the giant battleships of World War II. Even as World War II was taking place, submarines and aircraft, particularly those launched from aircraft carriers, had made it clear that large warships were little more than targets in a major war. Guided bombs and then anti ship missiles further reduced the usefulness of large warships outside the carriers. Missile boats, when equipped with sophisticated anti ship missiles, and especially when used in a swarm, can pose a significant threat to even the largest of capital ships, and do so at much greater ranges than is possible with torpedoes.
Құрылымы мен тарихы
Ракеталық қайықтар 1950 жылдары Кеңес Одағында пайда болды және алғаш рет "183R" жобасы бойынша өндірілді, одан "Комар" класты зымыран қайығы жасалды. Оларға екі P 15 "Термит" ("Стикс") кемеге қарсы зымыраны орнатылды, зымыралар қорапшаларда орналасқан, ал ағаш корпуста 25 мм екі стволды автокөліктік зениттік қару орнатылды. 112 "Комар" класты кемелер салынды, ал одан кейін 400-ден астам "Оса" класты зымыран қайықтары жасалды. Екі кластың да көп бөлігі Кеңес Одағымен жақын байланыстағы елдерге сатылды. "Комар" кластық қайықтар салыстырмалы түрде кішкентай және ағаштан жасалғандықтан, радарлық көрінуі өте төмен болды. Оның жетілдірілген радиолокациялық жүйесі, радарлық көрінуі төмен болғандықтан, зымыран қайығына қарсы жау кемесін одан әрі байқамай тұрып анықтауға, зымыраларын атып, жылдам қашып кетуге мүмкіндік берді. Кеңес кеме жасаушылары оларды осы қасиеттермен жасады, осылайша Ресейдің жағалауына шабуыл жасауға тырысқан жағдайда, американдық, әлдеқайда үлкен кемелеріне қарсы кішкентай қайықтарға артықшылық беруді көздеді. Қайықтар жағалау операциялары үшін жобаланды, олардың іс-қимыл радиусы шектеулі болды. Зымыран қайықтарын алғаш рет Мысыр теңіз күштері қолданды, "Комар" кластық кемелер 1967 жылдың 21 қазанында "Эйлат" израильдік эсминеціне төрт "Стикс" зымырасын атып, оның 199 экипаж мүшесінің 47-сі қаза тауып, жүзден астамы жараланды, нәтижесінде "Эйлат" батып кетті. Кеңес жасаған қайықтар НАТО-ның жауабын тудырды, ол "Эйлаттың" батыруынан кейін күшейді. Германия мен Франция өздерінің зымыран қайықтарын жасау үшін бірлесіп жұмыс істеді, нәтижесінде "Ла-Комбатанте" класы пайда болды. Олар MTU дизельдік қозғалтқыштарымен жабдықталған корпусқа орнатылды. 1974 жылға дейін 68 "Combattante II" кемесі салынды. Одан кейін "Combattante III" (1975-1990) кемесі жасалды, ол корпустың ұзындығын арттырды, бірақ қару-жарағын өзгеріссіз қалдырды (плюс екі екі стволды 30 мм автокөліктік зениттік қару), осы типтің 43 данасы өндірілді. Бірнеше ел "Combattante" кемесінің өз нұсқаларын жасады, соның ішінде Израиль "Sa'ar 3" және "Sa'ar 4" нұсқаларын жасады. 1971 жылғы Үнді-Пәкістан соғысы кезінде Үнді теңіз күштерінің 25-ші зымыран қайықтары эскадрильясы "Vidyut" класты зымыран қайықтарын пайдаланды, 1971 жылдың желтоқсан айында Карачиге жасалған шабуылда маңызды рөл атқарды. Бұл кемелер белсенді қатысқан екі маңызды операция "Trident" және "Python" болды. Үнді шабуылдары Пәкістан теңіз күштерінің жартысын және порттағы отын қоймаларындағы Пәкістанның теңіз отынының көп бөлігін жойды, бұл Үнді қарулы күштерінің шешуші жеңісіне жол ашты. Ракеталық қаруланған әскери кемелер арасындағы әлемдегі алғашқы теңіз шайқасы 1973 жылдың қазан айында Сирияның "Комар" және "Оса" класты зымыран қайықтарымен Израильдің "Sa'ar 3" және "Sa'ar 4" класты зымыран қайықтары арасында өтті (жергілікті дамыған "Gabriel" зымырандарын пайдалана отырып). Осы шайқастардың алғашқысы Латакия шайқасы деп аталды. Осы және кейінгі шайқастар кезінде елуге жуық "Gabriel" және шамамен осы сандағы "Styx" зымырандары атылды, жеті сириялық кеме батып, израильдік тараптан шығын болмады. 1991 жылғы Бубиян шайқасында ирактық зымыран қайықтары британдық әуеден жерге зымыранмен жойылды. Жаңа үлгілер, мысалы, неміс және фин зымыран қайықтары, жер-әуе зымырандарымен және қарсы шаралармен жабдықталған. Зымыран қайықтарының мөлшері артты, кейбір конструкциялар қазір корвет мөлшеріне жетті, 800 тоннаға дейін, тікұшақтарды да алып жүруге мүмкіндік береді, олардың операциялық мүмкіндіктерін кеңейтеді. 1996 жылдың сәуір айында Израильдің "Қасқыр жүзімдері" операциясы кезінде Израиль теңіз күштері "Sa'ar 4" және басқа да қайықтарды Ливан жағалауын 76 мм артиллериялық оқтармен атқылау үшін пайдаланды, бұл артиллериялық және әуе шабуылымен үйлестірілді.
Missile boats were invented and first manufactured by the Soviet Union in the 1950s, beginning with "Project 183R" which developed into the Komar class missile boat, mounting two P 15 Termit (Styx) anti ship missiles in box launchers and a twin 25mm autocannon on a wooden hull displacing Four diesel engines gave the Komars and a top speed of around Endurance was limited to at and the vessels had fuel and supplies for only five days at sea. 112 Komar class vessels were produced, while over 400 examples were built of the following Osa class missile boat, with a significant number of both types being sold to pro Soviet nations. Being relatively small and constructed of wood, the Komar class boats had a very small radar cross section. Its sophisticated radar enabled the missile boat, with its low radar reflectivity, to detect a larger enemy ship before the latter was aware of its presence, fire its missiles and speed away. Soviet naval architects had designed them with these characteristics to give the small boats this advantage against much larger American naval ships should they attempt to attack the Russian coast. The boats were designed for coastal operations, with limited endurance. The first combat use of missile boats was by the Egyptian Navy operating Komar class craft, which fired four Styx missiles (hitting with three) at the Israeli destroyer Eilat on October 21, 1967, shortly after the Six Day War, sinking the Eilat with 47 dead and over a hundred wounded out of a crew of 199. The Soviet built boats prompted a NATO response, which became more intense after the sinking of Eilat. The Germans and French worked together to produce their own missile boat, resulting in the La Combattante class. These were built on a hull with of MTU diesel engines driving four shafts; a common weapon loadout would have four MM 38 Exocet missiles in two sets of two box launchers, in line and offset to the right and left with a 76 mm gun forward and 40 mm twin guns aft. Built until 1974, a total of 68 Combattante IIs were launched. The design was immediately followed by the Combattante III (1975 1990) which added to hull length but kept the same armament (plus two twin 30mm autocannon), 43 of this type were produced. Several other countries produced their own versions of the Combattante, notably Israel with the Sa'ar 3 and the Sa'ar 4 variants. During the Indo Pakistani War of 1971, the Indian Navy's 25th Missile Boat Squadron, operating Vidyut class missile boats, played a crucial role in the devastating Indian attacks on Karachi in December 1971. The two key operations in which these vessels played an active role were Operation Trident and Operation Python. Indian attacks destroyed half of the Pakistani Navy and most of Pakistan's naval fuel reserves in the port's fuel storage tanks which cleared the way for the decisive victory of the Indian Armed Forces. The world's first naval battles between missile armed warships occurred between Israeli Sa'ar 3 class and Sa'ar 4 class missile boats (using indigenously developed Gabriel missiles), and Syrian Komar and Osa class missile boats during the October 1973 Yom Kippur War. The first of these engagements became known as the Battle of Latakia. During this and later battles, some fifty Gabriels and a similar number of Styx missiles were fired; seven Syrian ships were sunk, with zero Israeli losses. At the Battle of Bubiyan in 1991 Iraqi missile boats were destroyed by British air to surface missiles. Later designs, such as the German and Finnish are equipped with surface to air missiles and countermeasures. The size of missile boats has increased, with some designs now at corvette size, 800 tonnes including a helicopter, giving them extended modes of operation. In April 1996 during Israel's Operation Grapes of Wrath, IDF naval forces used Sa'ar 4 and boats to shell the Lebanese coast with 76 mm fire, in conjunction with artillery and air attacks.
Ағымдағы операциялар
Иран мен Солтүстік Кореяда бүгінде қолданыстағы ракеталық қайықтардың ең көп саны бар. Солтүстік Корея ғана 300-ден астам кемеге ие, ал Иран Персия шығанағының даулы жағалау суларында мазалау мақсатында қолданылатын "шабуылдық қайықтарды" (swarm boats) жасап дамытуда. Бұл қауіпке қарсы тұру үшін АҚШ Әскери-теңіз күштері ASUW Littoral Defensive Anti Surface Warfare доктринасын, сондай-ақ жағалаудағы күрес кемесі сияқты кемелерді әзірлеп келеді. Қытай Халық Азаттық Армиясының Теңіз күштерінде де 109 бірлікке жететін үлкен ракеталық кемелер паркі бар, оған 22 типті ракеталық қайықтар, 037IG Houxin класындағы ракеталық қайықтар және 037II Houjian класындағы ракеталық қайықтар кіреді. Тайвань Теңіз күштері өз флотында Kuang Hua VI класты ракеталық қайықтарды зымыран тасымалдаушылар ретінде орналастырды, олар "атып, қашып құтылу" (shoot and scoot) тактикасын қолданып, ірі теңіз күштеріне қарсы тұруға және 200-ден астам балық аулау портына ие. Бастапқыда адмирал Ли Си Мин басшылығымен өз флотына "Микро" класты ракеталық шабуыл қайығын қосуды жоспарлаған, бірақ бюджеттік мәселелерге байланысты бұл жоспар тоқтатылды.
Iran and North Korea have some of the largest numbers of missile boats in operation today. North Korea alone operates more than 300, while Iran has been developing "swarm boats" to be used as harassing vessels in the heavily contested littoral waters of the Persian Gulf. To counter the threat, the US Navy has been developing an ASUW Littoral Defensive Anti Surface Warfare doctrine, along with vessels such as the littoral combat ship. The People's Liberation Army Navy of China also has a large fleet of missile craft, which include Type 22 missile boats, Type 037IG Houxin class missile boats and Type 037II Houjian class missile boats, with a total of 109 units. Taiwan Navy has also deployed Kuang Hua VI class missile boat to act as missile carriers in their fleet to counter big navies with naval version of "Shoot and scoot" technique along with their more than two hundred fishing ports. Originally, they plan to add so called Micro class missile assault boat to their fleet under Admiral Lee Hsi ming, yet the plan was halted due to budgetary issues.