Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Соқосоқо ни Вакавулева ни Таукей (SVT), кейде ағылшын тілінде Фиджи саяси партиясы деп аталатын, 1990-шы жылдарда Фиджи саясатына үстемдік еткен және 1992 жылдан 1999 жылға дейін коалициялық үкіметтердің негізгі тірегі болған партия.
The Soqosoqo ni Vakavulewa ni Taukei (SVT), occasionally known in English as Fijian Political Party, was a party which dominated the politics of Fiji in the 1990s and was the mainstay of coalition governments from 1992 to 1999.
Шығу тегі
Партия 1990 жылы Ұлы Басшылар Кеңесінің (GCC) саяси құралы ретінде құрылды, оның мақсаты барлық тума фиджиліктерді біріктіру болды. 1987 жылы екі әскери төңкерістен кейін 1990 жылы қабылданған жаңа конституция, барлық сайлаушылардың қатысуымен сайланған "ұлттық" парламенттік орындарды жойды (ол Өкілдер палатасының шамамен жартысын құраған); енді барлық мүшелер белгілі бір этникалық қауымдастықтарға шектелген "қауымдық" сайлау тізімінде тіркелген сайлаушылармен сайлануға тиіс болды, олардың әрқайсысына палатада орын саны белгіленді (37 тума фиджилік, 27 индофиджилік, 1 ротуман және 5 жалпы сайлаушы (еуропалықтар, қытайлар, Банаба аралдарының тұрғындары және басқа да азшылықтар)). Көпұлтты дауыс берудің тоқтатылуы қауымдық саясатқа қарай белең алған үрдіске әкелді, сондықтан ұзақ жылдар бойы премьер-министр болған Рату Сэр Камисе Мараның бұрынғы Альянс партиясы сияқты көпұлтты партиялар таратылды және олардың орнына негізінен бір этникалық топты ұсынушы партиялар құрылды. Рату Мара 1992 жылы өтетін сайлауға қатыспау ниетін білдірген, бірақ оның әйелі, Ро Леди Лала Мара, Буребасаганың Роко Туи Дрекети, яғни Басты Басшысы ретінде (фиджилік басшылардың барлығы Басшылар үйіне кіретін үш иерархияның бірі), оның жаңа партиясын басқаруға лайықты кандидат болып көрінді. ГКК-ден басқа, партияны ықпалды методист шіркеуі де қолдады. 1987 жылғы төңкеріске жетекшілік еткен генерал-майор Ситивени Рабука да өзінің жақтастарымен бірге жаңа партияға қосылды, бірақ ол Ро Лаладан көшбасшылықты тартып алды; оның отбасы кейіннен партиядан алшақтады. SVT 1992 жылғы Фиджидегі жалпы сайлауда жеңіске жетті, бірақ одан кейін алты парламентарийдің партиядан шығуы оны тұрақты көпшілікке ие болмады. Ішкі тартыстар партияны әлсіретті, және Басшылар Кеңесінің көптеген ықпалды мүшелері, сондай-ақ методист шіркеуі де одан көңілі қалды. Оған қарамастан, партия 1993 жылғы ұлттық бюджеттің парламентте жеңіліске ұшырауынан кейін үш жылға ертерек шақырылған 1994 жылғы парламенттік сайлауда көпшілік дауыс жинады.
The party was founded in 1990 as the political vehicle of the Great Council of Chiefs (GCC), with the declared goal of uniting all indigenous Fijians. A new constitution promulgated in 1990, following two military coups in 1987, abolished the "national" parliamentary seats elected by universal suffrage (which had comprised almost half the House of Representatives); all members henceforth were to be elected by enrolled voters on "communal" electoral rolls that were limited to specific ethnic communities, each of which had an allocated number of seats in the House (37 indigenous Fijians, 27 Indo Fijians, 1 Rotuman and 5 General Electors (Europeans, Chinese, Banaban Islanders and other minorities)). The end to multiracial voting resulted in a trend towards intracommunal politics, and multiracial parties like the old Alliance Party of longtime Prime Minister Ratu Sir Kamisese Mara were therefore dissolved and replaced by parties representing principally a single ethnic group. Ratu Mara had announced his intention not to contest the election that was to be held in 1992, but his wife, Ro Lady Lala Mara, an Adi in her own right as the Roko Tui Dreketi, or Paramount Chief, of Burebasaga (one of three hierarchies to which all Fijian chiefs belong in the House of Chiefs), seemed a natural choice to lead a new party as the successor to his. In addition to the GCC, the powerful Methodist Church also endorsed the party. Major General Sitiveni Rabuka, who had led the 1987 coups, joined the new party also, along with his supporters, and he soon outmaneuvered Ro Lala for the leadership; and her family subsequently distanced themselves from the party. The SVT won the 1992 Fijian general election, but the subsequent defection of six parliamentarians left it without a workable majority. Internal strife weakened the party, and many influential members of the Great Council of Chiefs grew disillusioned with it, as did the Methodist Church. Despite this, it won a plurality in the parliamentary election that was called three years early in 1994, after the 1993 national budget defeat in parliament.
Үкіметте
Ра провинциясының Вануасы 1992 жылғы сайлауда GCC қолдаған SVT партиясына қарсы шықты, нәтижесінде SVT 1992 жылғы Фиджи жалпы сайлауында Ра сайлау округінен бұрын берілген екі орыннан да айырылды. Содан кейін SVT дәстүрлі түрде Ра провинциясынан шыққан төрт маңызды дәстүрлі басшыға жүгінді және 1994 жылғы Фиджи сайлауында Ра провинциясы округінен партияның жалғыз кандидаттығына Накоротюбудан шыққан Таруга Гонесау, доктор Рату Вилисони Туикетей Маланиді бекітті. 74 жасқа толған доктор Рату Малани 1994 жылғы сайлауда Фиджи Өкілдер палатасына сайланған ең үлкен жастағы депутат атанды, ал тәуелсіз кандидат Рату Месаке Накола екінші орынды жеңіп алды. Сыбайлас жемқорлыққа қатысты айыптаулар SVT басқаратын үкіметтің беделін түсірді, осылайша 1999 жылғы Фиджи жалпы сайлауында Халық коалициясынан күйретілді, SVT Өкілдер палатасындағы 71 орынның тек 8-ін ғана иеленді. Рабука партия төрағасы қызметінен кетті, одан кейін бірнеше уақытша төрағалар кезекпен басшылық етті.
The Vanua of Ra Province went against the GCC supported SVT party during the 1992 elections and the SVT lost both allocated seats from the Ra constituency during the 1992 Fijian general election. The SVT then traditionally approached the four main traditional chiefs from Ra and endorsed Dr Ratu Wilisoni Tuiketei Malani, the Turaga Gonesau from Nakorotubu, to be the party's sole candidate in the Ra Province constituency during the Fiji election of 1994. At the age of 74, Dr Ratu Malani became the oldest member to be elected to the House of Representatives of Fiji in the 1994 election, with Ratu Mesake Nacola, as an independent candidate, winning the second seat. Allegations of corruption eroded the popularity of the SVT led government, which was heavily defeated in the 1999 Fijian general election by the People's Coalition, with the SVT taking just 8 of the 71 seats in the House of Representatives. Rabuka quit as leader of the party, and was followed by several short lived leaders.
Қарсылық
2000 жылғы Фиджи төңкерісінен кейін Тауфа Вакатале SVT президенті лауазымынан кетті, ал бұрынғы сыртқы істер министрі Филипп Боле партия басшылығын қабылдады. Партия 1997 жылғы конституцияға түзетулер енгізуді, мектеп оқушылары үшін тегін қоғамдық көлікті, кедейлікті жеңілдету мақсатында мемлекеттік шығындарды арттыруды және отбасылық зорлық-зомбылықты тоқтатуға бағытталған қоғамдық бастамаларды қолдау платформасымен 2001 жылы демократияны қайта орнату үшін өткізілген сайлауға қатысты. Сондай-ақ, партия көпшілік дауыс алған кандидаттың жеңіске ие болатын сайлау жүйесіне қайта оралуды ұсынды. Аталған шаралар нәтиже бермеді; SVT-нің дауыс үлесі 5,5 пайызға дейін төмендеді және партия парламентте бірде-бір орын жеңіп ала алмады. Бұрынғы қолдауының көп бөлігі Лайсения Карасе басқаратын жаңа Сокусоқо Дуавата ни Левенивануа партиясына көшті.
Following the 2000 Fijian coup d'état, Taufa Vakatale resigned as president of the SVT and former Foreign Minister Filipe Bole assumed leadership of the party. It contested the election held to restore democracy in 2001 on a platform of supporting the 1997 constitution with amendments, free public transport for school children, an increase in government spending to alleviate poverty, and promotion of community initiatives to end domestic violence. It also called for a return to first past the post voting. These policies failed to stem the tide; the SVT's share of the vote sank to just 5.5 percent and it failed to win any seats. Much of the support it had previously enjoyed went to the new Soqosoqo Duavata ni Lewenivanua of Laisenia Qarase.
2001 жылдан кейінгі даму
2002 жылдың маусым айында партияның көптеген мүшелері Боле басшылығымен Фиджи Демократиялық партиясын құру үшін бірқатар басқа партиялармен бірікті. Бұл партия 2005 жылдың сәуір айында Рату Эпели Ганилау басшылығымен Фиджидің жаңа Ұлттық Альянс партиясына қосылу мақсатымен таратылды. SVT-нің қалдық бөлігі бірігуге қарсылық танытып, Рабука төрағалығымен өз қызметін жалғастырды. 2005 жылдың мамыр айында партия басшылығында 2000 жылғы төңкеріске қатысушыларға рақымшылық беру және оның құрбандарына өтемақы төлеу құқығы бар Бітімгершілік және Ұлттық Келісім Комиссиясын құру туралы үкіметтің даулы ұсынысына байланысты даулар туды. Рабука және атқарушы мүше Милитони Левеникла бұл ұсынысты қолдады, бірақ SVT-нің Бас хатшысы Эма Друавеси оған қарсы сөйледі, оны Консервативтік Альянс Matanitu Vanua (CAMV) қолдауын сақтап қалуға бағытталған саяси амал деп атады, себебі үкіметтің көпшілігі олардың парламенттегі алты дауысына тәуелді болды. Ол сондай-ақ заң жобасының сот жүйесіне араласып жатқанына алаңдаушылық білдірді. Дегенмен Левеникла бұл ұсыныс жаңа емес екенін, оның шын мәнінде 2002 жылы SVT атынан Рабука ұсынған ұсыныс екенін айтты. Ол сондай-ақ, биліктен алынған Премьер-министр Махендра Чодхри үкіметін елдің заңды үкіметі деп мойындауды бастаудың дұрыс қадам болар еді деп қосты.
In June 2002, many members of the party merged with a number of other parties to form the Fiji Democratic Party, under Bole's leadership. This party dissolved itself in April 2005 to join the new National Alliance Party of Fiji, under the leadership of Ratu Epeli Ganilau. A rump of the SVT resisted the merger and continued to exist under the presidency of Rabuka. In May 2005, divisions appeared in the leadership of the party over the government's controversial proposal to establish a Reconciliation and Unity Commission with the power to recommend amnesty to perpetrators of the 2000 coup and compensation to its victims. Rabuka endorsed the proposal, as did executive member Militoni Leweniqila, but Ema Druavesi, General Secretary of the SVT, spoke out against it, calling it a political ploy to retain the support of the Conservative Alliance Matanitu Vanua (CAMV), on whose six parliamentary votes the government depended for its majority. She also expressed concern that the bill interfered with the judicial system. Leweniqila, however, said that not only was the proposal nothing new, it was in fact one that Rabuka, on behalf of the SVT, had proposed as long ago as 2002. He added, however, that acknowledging the government of deposed Prime Minister Mahendra Chaudhry as the lawful government of the land would be the right place to start.
Төңкеріс туралы айыптар
2005 жылдың соңына қарай SVT 2000 жылғы төңкеріспен байланысты айыптауларға қарсы қорғануға мәжбүр болды. "Фиджи күнкөрісі" газетіне (Fiji Sun) берген сұхбатында Джосайя Вакабака мен Матиу Навакасуасуа (төңкеріспен байланысты қылмыстар үшін үш жылға түрмеге кесілген) SVT-нің жоғары лауазымды бірнеше мүшесінің төңкерісті жоспарлауға қатысқандығын айтты. Друавеси партияның осы оқиғаға қандай да бір қатысы болмағанын батыл түрде жоққа шығарды, ал егер SVT шенеуніктері жоспарға қатысқан болса, олардың бұл әрекеттерді партия өкілі ретінде емес, жеке тұлға ретінде жасағанын мәлімдеді. Ол полициядан Вакабака мен Навакасуасуа көрсеткен адамдарды тексеріп, айыптаулардың рас екенін анықтауды сұрады.
Towards the end of 2005, the SVT found itself fending off allegations relating to the 2000 coup. In interviews with the Fiji Sun, a daily newspaper, Josaia Waqabaca and Maciu Navakasuasua (who served a three year prison term for coup related offences) implicated some senior members of the SVT in the planning of the coup. Druavesi strongly denied that the party had been involved in any way whatsoever, and that if any SVT officials had participated in the plot, they must have done so as individuals, not as representatives of the party. She called on the police to interrogate those identified by Waqabaca and Navakasuasua, however, to determine the truth of the allegations.
2006 жылғы сайлауға қарай
2005 жылғы 26 маусымда Друавеси биліктегі "Soqosoqo Duavata ni Lewenivanua" (SDL) партиясын расизм, жемқорлық және тиімсіздікке айыптап, оған қатысты сөйледі. Фиджи азаматтарының мүддесі үшін қабылданатын саясаттың артық пайдасын тек үкімет басшыларымен туыстық немесе іскерлік байланысы бар азаматтар ғана көріп отырғанын айтты. "Жоғары лауазымдар мен тиімді келісімшарттар партияны қолдаған адамдарға берілді", - деді ол. Друавеси Фиджи халқының SDL CAMV коалициясынан көңілі қалғанын, ал 2006 жылғы сайлауда SVT партиясына қайта оралатынын сендірді. Друавесинің сын-ескертпелеріне қарамастан, Рабука SDL партиясымен келіссөздерді жалғастырды, ал 25 қарашада премьер-министр Карасе өзінің партиясы алдағы сайлауда SVT партиясымен бірлесіп жұмыс істейтінін растады. Ол SDL мен SVT партияларының Ұлы коалиция мүшелері ретінде, сайлау алдында топтан тысқары кандидаттарға жүгінуден бұрын, сайлаушылық преференцияларын бір-бірімен алмасуы мүмкін екенін күтті. Фиджидегі дауыс беру жүйесінде, сайлау алдында келісілгендей, аз дауыс жинаған кандидаттарға берілген дауыстар көп дауыс жинаған кандидаттарға берілуі мүмкін. Друавеси 2006 жылғы 23 ақпанда 18 ақпанда таратылған CAMV партиясының бұрынғы мүшелеріне SVT партиясына қосылуға мүмкіндік бар екенін мәлімдеді. Фиджи ауылына берген сұхбатында, өз партиясының SDL партиясымен бірігуіне барлық CAMV мүшелері қолдау көрсетпегенін айтты. Сондай-ақ, партияға 2006 жылғы сайлауда SVT партиясынан қатысуға ниетті азаматтардан жүзден астам жазбаша өтініш түскенін хабарлады. Фиджи Sun газеті 2 наурызда партия басшылары өткен апта соңында кездесіп, Ұлы коалиция құрамында жұмысын жалғастыру туралы шешім қабылдағанын жариялады. Партия таратылмайды және басқа партиямен бірікпейді, сонымен қатар өзінің ерекшелігін сақтайды, деді Друавеси. Өйткені бұл партия өзге партиядан бөлініп шыққан емес, бастапқы партия.
On 26 June 2005, Druavesi made a stinging attack on the ruling Soqosoqo Duavata ni Lewenivanua (SDL), accusing it of racism, corruption, and incompetence. Policies enacted supposedly for the benefit of indigenous Fijians had benefited only a few people with family or business ties to government leaders, she said. "Top posts and lucrative contracts were awarded to people who support the party," she alleged. Druavesi said she believed that the Fijian people, disappointed by the SDL CAMV coalition, would return to the SVT in the 2006 election. Druavesi's attacks notwithstanding, Rabuka pursued negotiations with the SDL, and on 25 November Prime Minister Qarase confirmed that his own party would definitely be working with the SVT in the forthcoming election. He expected that one expression of cooperation between the SDL and the SVT, as members of the Grand Coalition, would be to exchange electoral preferences between themselves before going outside the group. Under Fiji's voting system, votes cast for low polling candidates may be transferred to higher polling candidates as agreed prior to the election. Druavesi said on 23 February 2006 that the door was open for former members of the CAMV, which had been dissolved on 18 February, to join the SVT. Not all CAMV members had supported the merger of their party with the SDL, she told the Fiji Village news service. She also revealed that the party had received more than a hundred written applications from persons willing to contest the 2006 election for the SVT. The Fiji Sun reported on 2 March that party officials had met the previous weekend and had decided to continue working as part of the Grand Coalition. The party would not disband or merge with another party, and would retain its identity, Druavesi said. This was because the party was an original one, not a breakaway from another party.
Сайлау нәтижесі
Партия 2006 жылғы Фиджи сайлауында ешқандай орын жеңіп алмады.
The party won no seats at the Fiji election of 2006.
2006 жылдан кейін
Көптеген басқа саяси партиялар сияқты, SVT 2006 жылғы әскери төңкерілгеннен кейін біраз уақыттан соң таратылды.
Like many other political parties, the SVT was disbanded some time after the military coup of 2006.