Кіріспе

кең ауқымды трансатлантикалық қатынастар Трансатлантикалық қатынастар – Атлант мұхитының екі жағындағы елдер арасындағы тарихи, мәдени, саяси, экономикалық және әлеуметтік байланыстарды білдіреді. Кейде бұл термин ағылшын тілді Солтүстік Америка елдері (АҚШ және Канада) мен нақты еуропалық елдер немесе ұйымдар арасындағы қарым-қатынасқа қатысты қолданылады, бірақ басқа да мағыналары болуы мүмкін. АҚШ пен Еуропа арасында көптеген келіспеушіліктер бар. Олардың кейбіреулері мәдени сипатта, мысалы, АҚШ-тың өлім жазасын қолдануы, ал кейбіреулері халықаралық мәселелерге байланысты, мысалы, Таяу Шығыстағы бейбітшілік процесінде АҚШ көбінесе Израильді қолдайтын жақ ретінде, ал Еуропа араб жағын (немесе кем дегенде бейтарапты) қолдайтындығы айтылады. АҚШ-тың қазіргі саясаты көбінесе бір жақты бағытталған деп сипатталады, ал Еуропалық Одақ пен Канада көп жақты тәсілді ұстанады, мәселелерді шешу үшін Біріккен Ұлттар Ұйымы және басқа да халықаралық институттарға көбірек сенеді. Олар көптеген басқа мәселелерде де келіседі.

Тарих

Еуропа мен Америка арасындағы алғашқы қарым-қатынас отаршылдық пен меркантилизмге негізделген. Америкадағы қазіргі заманғы мемлекеттердің көпшілігі еуропалық елдер құрған отаршылдық мемлекеттерге тамыр тартады, бұл мемлекеттер Колумбқа дейінгі цивилизациялар мен мәдениеттерден мүлдем өзгеше болды. АҚШ (кейін Канада) тәуелсіздік алғаннан кейін де екі құрлық арасындағы басты қарым-қатынас бір жақты көші-қон болып қалды. Саяси тұрғыдан АҚШ еуропалық істерден алшақтауға тырысты, ал Канада британдық сыртқы саясатқа бағынышты болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Солтүстік Американың екі мемлекеті де Еуропада соғысып, еуропалық саясатқа белсенді қатысты. Президент Вудро Вильсонның "14 тармақ" жоспары Еуропа картасын қайта құруға көмектесті. Рузвельт әкімшілігі Германияға қарсы соғысқа қатысуды қаласа да, американдықтардың көпшілігі бірінші дүниежүзілік соғыстағы тәжірибесінен кейін көңілі қалғандықтан және оқшауланғысы келгендіктен екінші дүниежүзілік соғысқа араласуға құлшынбады, кем дегенде, АҚШ-қа 1941 жылдың 7 желтоқсанында Жапония Перл-Харборға шабуыл жасағанға және 1941 жылдың 11 желтоқсанында Адольф Гитлер АҚШ-қа соғыс жариялағанға дейін. Соғысқа қатысқаннан кейін АҚШ соғыс күш-жігерінің маңызды бөлігіне айналып, Еуропа саясатына үлкен әсер етті. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін АҚШ және Канада Еуропаны қорғауда тұрақты рөл атқаруды қаласа, еуропалық мемлекеттер Кеңес Одағынан қорғаныс іздеді. Осының нәтижесінде Солтүстік Атлантикалық келісім ұйымы құрылды, ол суық соғыс кезінде Атлантикааралық қатынастардың тірегіне айналды. Атлантизм – Солтүстік Америка мен Еуропа арасындағы тығыз ынтымақтастықты қолдайтын философия.