Саяси пікірсайыстардағы «Моральдық теңдестіру» тұжырымы

Кіріспе

Моральдық теңдестік – саяси пікірталастарда қолданылатын термин, көбінесе екі тараптың арасындағы немесе екі тараптың іс-әрекеттері мен тактикасының моральдық салыстыруы мүмкін емес екенін жоққа шығару үшін пайдаланылады. Бұл термин "суық соғыс" туралы пікірсайыстарда кеңінен таралды. "Моральдық теңдестік" термині "моральдық салыстырмалылыққа" қарсы ретордикалық аргумент ретінде қолданыла бастады, ол жалпы қабылданған этикалық нормаларды жағдайға қарай ғана қолданатын саяси сыртқы саясатты сынау үшін пайдаланылды. Халықаралық қақтығыстар кейде осылай қарастырылады, және мүдделі тараптар олардың арасындағы келіспеушіліктерді шешу үшін өрт тоқтатуға шақырып, келіссөздер жүргізуге үнемі шақырады. Дегенмен, мұндай келіссөздер қиынға соғуы мүмкін, себебі қақтығысқа қатысушы екі тарап та өздерін моральдық тұрғыдан екіншісінен басым деп санайды және моральдық теңдестік негізінде келіссөздерге баруға құлықсыз.

Қырғи қабақ соғыс

Суық соғыс кезеңінде бұл термин антикоммунистер тарапынан АҚШ-тың сыртқы саясаты мен әскери әрекеттеріне қатысты солшылдардың сын-ескертпелерін ресми логикалық қателік деп айыптау үшін жиі қолданылды. Көптеген адамдар АҚШ табиғатынан мейірімді екеніне және оның билігінің, ықпалының және гегемониясының кеңеюінің мейірімділіктің кеңеюі екеніне, ал осы гегемонияға бағынған халықтарға бостандық әкелетініне сенді. Сондықтан, АҚШ-қа қарсы шыққандар оның мейірімділігін жоққа шығаруға тырысқан жамандықтар деп есептелді. Ал Совет Одағы мен оның одақтастары тоталитарлық идеологияны ұстанды. АҚШ гегемониясы астындағы аумақ тоталитарлық биліктің ықпалында болу қаупінен құтылып, оны әлсіретуге көмектесер еді. Осылайша, барлық құралдар территорияларды Кеңес ықпалынан алшақтату үшін қолданылды. Бұл кеңестік ықпалына жатпайтын, бірақ оған қандай да бір деңгейде көңіл білдіретін елдерге де қатысты. Мысалы, Сальвадор Альенде басқарған Чилиде Совет Одағының тікелей үстемдігі болмаған, бірақ оны құлату Кеңес Одағын коммунистік партияның көмегімен басқарылатын үкіметті жою арқылы әлсіретуге көмектесер еді. Олардың пікірінше, Аугусто Пиночет диктатурасы жасаған қиындықтар осы үлкен мақсатқа қызмет ететіндіктен ақталады, себебі ол тоталитарлық коммунистік лагерьді әлсіретіп, уақыт өте келе оның билігі астындағы халықтардың бостандығына әкелер еді. Сол кездегі АҚШ-тың сыртқы саясатын сынға алғандардың кейбіреулері АҚШ-тың суық соғыстағы күші капитализмнің экономикалық мүдделерін іске асыру үшін ғана қолданылды деп мәлімдеді. Олардың айтуынша, экономикалық мотивация моральдық үстемдік туралы кез келген мәлімдемені жоққа шығарып, жауыздық әрекеттерді (Корея, Венгрия, Куба, Вьетнам, Ауғанстан, Никарагуа) өздігінен қалдырды. Керісінше, суық соғыс кезеңіндегі АҚШ-тың араласуын ақтағандар оны тоталитаризмді тоқтату қажеттілігімен және жоғары моральдық міндетті орындаумен байланыстырды. Бұл терминді алғаш рет танымал еткен – Рейган әкімшілігі кезінде АҚШ-тың Біріккен Ұлттар Ұйымындағы елшісі болған Джин Киркпатрик. Киркпатрик 1986 жылы "Моральдық теңдік туралы миф" деген мақала жариялады, онда ол Совет Одағы мен демократиялық мемлекеттер арасында "ешқандай моральдық айырмашылық жоқ" деп мәлімдегендерді қатысты сынға алды. Шындығында, АҚШ-тың суық соғыстағы саясатын сынға алғандардың көпшілігі екі тарап арасында моральдық теңдік бар деп есептемеді. Мысалы, коммунистер Совет Одағының өз қарсыластарынан моральдық жағынан жоғары екенін айтты. Киркпатрик өзі Орталық Америкадағы адам құқықтарын өрескел бұзуға жауапты авторитарлық әскери режимдерді қолдауға шақырған ең белсенді дауыстардың бірі болды. АҚШ-тың төрт шіркеу қызметкері Сальвадордағы үкімет сарбаздары тарапынан зорланды және өлтірілген кезде, Киркпатрик қылмыстың ауырлығын азайтып, "әйелдер жай ғана шіркеу қызметкерлері емес, олар саяси белсенділер" деп мәлімдеді. Конгрессмен Роберт Торричеллидің сөзіне қарағанда, Рейган әкімшілігінің лауазымды тұлғалары, соның ішінде Киркпатрик, Сальвадордағы үкіметтік зұлсалыстар туралы ақпаратты әдейі жасырды: "Реган әкімшілігі Сальвадордағы адам құқықтарының жақсаруын растаған кезде, Сальвадор әскері кең ауқымды террорлық және азаптау науқанына қатысқан деген қорқынышты шындықты білген". Солшыл сыншылар көбінесе АҚШ-тың өзі кейбір әрекеттері арқылы "моральдық теңдікті" тудырды деп мәлімдеді, мысалы, президент Рональд Рейганның Никарагуадағы Сандинист үкіметіне қарсы қарсылықты қолдауы, оны Совет Одағымен бірдей деңгейдегі арамдыққа жеткізді. Моральдық теңдік НАТО-ның кеңеюі, құлаған мемлекеттер, Иракқа басып кіру және Терроризмге қарсы соғыс туралы пікірталастарда талқыланды. Моральдық иерархия ұғымдары ислам фундаменталистері, Израильге қарсы күштер, Ресей, Қытай, есірткі сатушылар және серб ұлтшылдары сияқты сыртқы саяси мәселелерге қолданылды.

In the Cold War context, the term was and is most commonly used by anticommunists as an accusation of formal fallacy for leftist criticisms of United States foreign policy and military conduct. Many such people believed in the idea that the United States was intrinsically benevolent and that the extension of its power, influence, and hegemony was an extension of benevolence and would bring freedom to those people subject to that hegemony. Therefore, those who opposed the United States were by definition evil, trying to deny its benevolence to people. The Soviet Union and its allies, in contrast, practiced a totalitarian ideology. A territory under US hegemony thus would be freed from possibly being in the camp of the totalitarian power and would help to weaken it. Thus, all means were justified in keeping territories away from Soviet influence in this way. That extended to countries not under Soviet influence but instead said to be sympathetic at all in any way with it. Therefore, Chile under Salvador Allende was not under Soviet domination, but removing him would help weaken the Soviet Union by removing a government ruled with the help of the Communist Party. The big picture, they would say, justified the tortures carried out by the Augusto Pinochet dictatorship, as it served to weaken the totalitarian communist camp and in time bring about the freedom of those under its domination. Some of those who criticized US foreign policy at the time contended that US power in the Cold War was used only to pursue an economically driven agenda of capitalism. They claim that the underlying economic motivation eroded any claims of moral superiority, leaving the hostile acts (in Korea, Hungary, Cuba, Vietnam, Afghanistan, Nicaragua) to stand on their own. In contrast, those who justified US interventions in the Cold War period always cast these as being motivated by the need to contain totalitarianism and thus fulfilled a higher moral imperative. An early popularizer of the expression was Jeane Kirkpatrick, the US ambassador to the United Nations during the Reagan administration. Kirkpatrick published the article "The Myth of Moral Equivalence" in 1986, which sharply criticized those who she alleged were claiming that there was "no moral difference" between the Soviet Union and democratic states. In fact, very few critics of US policies during the Cold War argued that there was a moral equivalence between the two sides. Communists, for instance, argued that the Soviet Union was morally superior to its adversaries. Kirkpatrick herself was one of the most outspoken voices calling for the US to support authoritarian military regimes in Central America that were responsible for major human rights violations. When four US churchwomen were raped and murdered by government soldiers in El Salvador, Kirkpatrick downplayed the gravity of the crime and claimed that "the nuns were not just nuns, they were political activists." According to Congressman Robert Torricelli, Reagan administration officials, including Kirkpatrick, deliberately suppressed information about government abuses in El Salvador: "While the Reagan Administration was certifying human rights progress in El Salvador they knew the terrible truth that the Salvadoran military was engaged in a widespread campaign of terror and torture." Leftist critics usually argued that the United States itself created a "moral equivalence" when some of its actions, such as President Ronald Reagan's support for the Contra insurgency against the Sandinista government in Nicaragua, put it on the same level of immorality as the Soviet Union. Moral equivalence has featured in debates over NATO expansion, the overthrow of rogue states, the invasion of Iraq, and the War on Terror. Concepts of moral hierarchy have been applied to foreign policy challenges such as Islamic fundamentalists, anti Israel powers, Russia, China, drug traffickers, and Serbian nationalists.