Тәуелсіз өмір: мүмкіндіктер мен өздігінен шешім қабылдау
Independent living
Тәуелсіз өмір салты: мүгедектікке қатысты әлеуметтік модель, өздігінен шешім қабылдау, тең мүмкіндіктер. Қамқорлықтағы тәуелсіздік пен өзін-өзі құрметтеу.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тұрғын үй және қоғамдық жағдайларды максималды тәуелсіздік пен өзін-өзі анықтауға бағытталған етіп ұйымдастыру
Housing and community arrangements that maximize independence and self determination
Тәуелсіз өмір сүру (ТӨ) – бұл философия, қоғам мен мүгедектікке қатысты көзқарас, сондай-ақ мүмкіндігі шектеулі адамдардың тең мүмкіндіктер, өзін-өзі анықтау және өздеріне деген құрмет үшін күресіп жатқан дүниежүзілік қозғалыс. Қарттарға күтім көрсету контекстінде тәуелсіз өмір сүру күтімнің жалғасуының бір қадамы ретінде қарастырылады, ал көмекші тұрғын үй – келесі қадам. Көптеген елдерде Тәуелсіз өмір сүру қозғалысының жақтаушылары алдын ала қалыптасқан түсініктер мен мүгедектікке қатысты басым медициналық көзқарас мүгедектерге қатысты жағымсыз көзқарастарға әкеледі, оларды ауру, кемшіліктері бар және қалыптан тыс адамдар ретінде, кәсіби араласудың нысаны ретінде немесе өздері мен отбасылары үшін ауыртпалық ретінде көрсетеді. Мұндай бейнелер мүгедектердің өз отбасын құру, білім алу және жұмыс табу мүмкіндіктеріне әсер етеді, нәтижесінде мүгедектер кедейлікте өмір сүруі мүмкін. Мүгедектіктің медициналық моделіне альтернатива ретінде мүгедектіктің әлеуметтік моделі ұсынылады. Егде жастағы адамдардың санының артуымен қатар, тәуелсіз өмір сүруге арналған мекемелер қарт азаматтар үшін танымал нұсқаға айналды.
Independent living (IL), as seen by its advocates, is a philosophy, a way of looking at society and disability, and a worldwide movement of disabled people working for equal opportunities, self determination, and self respect. In the context of eldercare, independent living is seen as a step in the continuum of care, with assisted living being the next step. In most countries, proponents of the Independent Living Movement claim preconceived notions and a predominantly medical view of disability contribute to negative attitudes towards people with disabilities, portraying them as sick, defective and deviant persons, as objects of professional intervention, or as a burden for themselves and their families. These images have consequences for disabled people's opportunities for raising families of their own, getting education and work, which may result in persons with disabilities living in poverty. The alternative to the Medical Model of Disability is the Social Model of Disability. With the rise in Senior population, Independent Living facilities have risen in popularity as an option for aging citizens.
АҚШ тарихы
"Тәуелсіз өмір сүру қозғалысы" 1960 жылдары басталған мүгедектердің құқықтарын қорғау қозғалысынан туындады. IL қозғалысы арнайы білім беру және оңалту мамандарының интеграция, нормализация және оңалту тұжырымдамаларын мүгедектердің өздері жасаған жаңа парадигмамен алмастыруға жұмыстейді. Алғашқы тәуелсіз өмір сүру идеологтары мен ұйымдастырушылары ауыр мүгедектер (мысалы, Эд Робертс, Хейл Зукас, Джудит Хьюман, Пег Носек, Беверли Чапман, Лекс Фриден) және, әрине, 1970 жылдардағы ерте достар мен серіктестер (Джули Энн Расино) және 1980-ші және 1990-шы жылдардағы университеттер мен үкімет тарапынан қолдау көрсетушілер болды. Эд Робертс өмірінің көптеген салаларында кемсітушілікке тап болған төрт мүшелі парализі бар адам еді. Алайда, Робертс мектепке қабылдану үшін күресімен ең көп танылды. Орта мектепте Робертс дене шынықтыру талабын орындай алмағандықтан бітіруге рұқсат алмайды, себебі ол парализінен кейін көп уақытын темір өкпеде өткізді. Оның ең үлкен білім беру қиындығы колледжге қабылданғанда туды. Қабылдану үшін күрескеннен кейін, UC Беркли Робертске қаржылық көмек беруден бас тартты. Ол Берклиге қол жеткізу және интеграция үшін сотқа шағымданды. Ол сот ісін жеңіп алғанымен, Робертс жатақханада емес, мектептің медпунктында орналастырылды. Басқа мүгедектер де мектепке түсіп, медпунктте тұра бастағанда, "Rolling Quads" атты белсенділер тобы құрылды. Олар мүгедектер басқаратын және мүгедектерге көмек көрсететін "Мүгедек студенттер бағдарламасын" құрды. Бұл орталықтар АҚШ бойынша кеңінен тарады және Эд Робертстің тәуелсіз өмір сүру қозғалысының басталуына зор үлес қосуының маңызды себебі болды. Сонымен қатар, Робертс және басқалардың Берклидегі (Калифорния) Тәуелсіз өмір сүру орталығында жүргізген ірі жобасы Телеграф және Шаттак даңғылдарындағы қиылыстарда тротуардың биіктігін төмендетуге алып келді, бұл кең ауқымды жол жүруге мүмкіндік жасады.
The Independent Living Movement grew out of the disability rights movement, which began in the 1960s. The IL Movement works at replacing the special education and rehabilitation experts' concepts of integration, normalization and rehabilitation with a new paradigm developed by people with disabilities themselves. The first Independent Living ideologists and organizers were people with extensive disabilities (e. g., Ed Roberts, Hale Zukas, Judith Heumann, Peg Nosek, Beverly Chapman, Lex Frieden) and of course, early friends and collaborators in the 1970s (Julie Ann Racino) and university and government supporters throughout the 1980s and 1990s. Ed Roberts was a quadriplegic who dealt with discrimination in many different aspects of his life. His fight for acceptance in schools, however, is what Roberts is most well known for. In high school, Roberts was stopped from graduating because he could not complete his gym requirement, as he was paralyzed and spent most of his time in an iron lung. His biggest educational challenge came when he was accepted at college. After struggling to get accepted, the UCBerkeley refused to give Roberts financial aid. He then sued Berkeley for access and integration. Although he won the case, Roberts was housed in school's infirmary instead of the dorms. As others with disabilities started attending the school and living in the infirmary, an activist group called the Rolling Quads was formed. They ended up starting the Disabled Students' Program, a resource for those with disabilities that was run by people with disabilities. These centers flourished across the United States and are a huge part of why Ed Roberts was so instrumental in the start of the Independent Living Movement. As well, a major project in Berkeley, California led by Roberts and others at the Center for Independent Living led to curb cuts up and down Telegraph and Shattuck Avenues creating an extensive path of travel.
Философия
Тәуелсіз өмір сүру дегеніміз - барлық нәрсені өз күшімізбен істегіміз келеді, ешкімге мұқтаж емеспіз немесе жалғыз өмір сүруді қалаймыз дегенді білдірмейді. Тәуелсіз өмір сүру дегеніміз - біздің мүгедек емес туыстарымыз, көршілеріміз және достарымыз күнделікті өмірінде оңай алатын таңдау мен бақылау құқығын талап етуді білдіреді. Біз отбасымызда өсіп, аудандық мектепке барып, көршілерімізбен бірге автобусқа отырып, біліміміз бен қызығушылығымызға сай жұмыс істеп, өз отбасымызды құруды қалаймыз. Біз - қарапайым адамдармыз, бізге де қатысу, танылу және сүйілу қажеттігі тән.
"Independent Living does not mean that we want to do everything by ourselves, do not need anybody or like to live in isolation. Independent Living means that we demand the same choices and control in our every day lives that our non disabled brothers and sisters, neighbors and friends take for granted. We want to grow up in our families, go to the neighborhood school, use the same bus as our neighbors, work in jobs that are in line with our education and interests, and raise families of our own. We are profoundly ordinary people sharing the same need to feel included, recognized and loved."
Канада тарихы
Канаданың тәуелсіздік тарихы, үй шаруашылығы және тәуелсіз өмір қозғалысы 19 ғасырдағы өнеркәсіптік революцияға дейін жетеді. Өнеркәсіптік революция қоғам құрылымында және ақылы және ақысыз еңбек экономикасында қарқынды өзгерістерге алып келді. Мемлекеттік қамқорлық мүгедектер мен қарамағындағы адамдардың жеке басын медициналандыратын, олардың адам құқықтарын бұзуға белсенді қатысатын әкешіл және оқшауланған жүйені құрды. 20 ғасырдың соңында тәуелсіз өмір қозғалысы деп аталатын әлеуметтік қозғалыс мүгедектер мен тәуелді адамдарды медициналық диагнозынан асып түсетін сенімдері, құндылықтары, армандары және жеке тұлғалары бар адамдар ретінде қайта тану үшін күресті. Неолибералдық ойшылдар мемлекеттік араласуларға, мысалы, мекемелік қамқорлыққа қарсы шығып, бәсекеге негізделген нарықтық қамқорлық жүйелерін тәуелді және мүгедек адамдарға көмек көрсетудің тиімді шешімі ретінде жақтайды. Екі қозғалыстың қолдауымен қауымдық қамқорлық мекемелік қамқорлыққа қарағанда моральдық және тиімді балама ретінде кең танылды. Мемлекеттік мекемелерді тарату 1980 жылдардағы экономикалық төмендеумен бірге жүрді.
Canada's history of independence, home living, and the independent living movement can be traced back to the industrial revolution of the 19th century. The industrial revolution precipitated rapid changes in the structure of society and the paid and unpaid labour economies. Institutionalised care created a paternalistic and segregated system that medicalised the identities of disabled and dependent persons and actively participated in the abuse of their human rights. In the late 20th century, a social movement called the independent living movement fought to re identify disabled and dependent persons as people with beliefs, values, dreams, and identities that extended beyond their medical diagnoses. Neoliberal thinkers oppose state interventions such as institutional care, promoting competitive market based care delivery systems as cost effective solutions to care for dependent and disabled persons. With support from both movements, community care gained popularity as a moral and cost effective alternative to institutional care. Deinstitutionalisation coincided with an economic downturn in the 1980s.
Тәуелсіз өмір сүру орталықтары
1972 жылы Эд Робертс бастаған мүгедектер белсенділерінің күшімен бірінші Тәуелсіз өмір сүру орталығы Калифорния штатының Беркли қаласында құрылды. Бұл орталықтар әріптестік қолдау мен үлгі көрсету мақсатында ашылды және мүгедектердің өзі басқарады. Тәуелсіз өмір сүру көзқарасына сәйкес, ұқсас жағдайға тап болған адамның мысалы, мүгедек емес маманның араласуынан гөрі, өзінің жағдайын талдауда, өміріне жауапкершілік алуда және қиындықтарды жеңу стратегияларын әзірлеуде әлдеқайда тиімді болуы мүмкін. IL қозғалысының пікірінше, әріптестік қолдау арқасында, дамуында ауқымды кемшіліктері бар адамдарды қоса алғанда, барлық адам өмірін бақылауға алып, бастамашылық танытуды үйрене алады. Мысалы, тәуелсіз өмір сүру дағдыларын үйрету сабақтарында әріптестік қолдау қолданылады, онда отбасымен немесе мекемелерде тұратын адамдар өздерін-өздері қамтамасыз етуге дайындалу үшін күнделікті өмірді қалай жүргізуді үйренеді. Барлық орталықтарда негізгі қызметтер (Core Services) жиынтығы бар, бірақ ұсынылатын бағдарламалар, қаржыландыру көздері және кадрлық құрамда да кейбір айырмашылықтар кездеседі. Қоғамдағы мемлекеттік қызметтерге байланысты, орталықтар тұрғын үй табуға және бейімдеуге, жеке көмек алуға немесе заңдық көмек көрсетуге көмектесе алады. Әдетте, орталықтар жергілікті және аймақтық билік органдарымен бірлесіп инфрақұрылымды жақсарту, мүгедектер мәселелері туралы хабардарлықты арттыру және тең мүмкіндіктерді қамтамасыз ететін және кемсітушілікке тыйым салатын заңнаманы қолдау жөнінде жұмыс істейді. Калифорния, Массачусетс, Нью-Йорк, Пенсильвания және Иллинойс штаттарында осы орталықтардың тиімділігі дәлелденген. Ұлыбританияда Мүгедектер Ұйымдарының Британдық Кеңесі (BCODP, 1981–2017) 1989–2011 жылдар аралығында Тәуелсіз өмір сүрудің Ұлттық орталығын (NCIL) жоба ретінде бастады, ол 2000 жылдардың басында екі басқа ұйыммен бірігіп, 2012 жылдың қаңтар айында Мүгедектер құқығын қорғау ұйымына (Disability Rights UK) айналды. Бұл ұйымдардың барлығы Мүгедектердің Әлеуметтік моделіне сүйенеді.
In 1972, the first Center for Independent Living was founded by disability activists, led by Ed Roberts, in Berkeley, California. These Centers were created to offer peer support and role modeling, and are run and controlled by persons with disabilities. According to the IL approach, the example of a peer, somebody who has been in a similar situation, can be more powerful than a non disabled professional's interventions in analyzing one's situation, in assuming responsibility for one's life and in developing coping strategies. According to the IL Movement, with peer support, everyone – including persons with extensive developmental disabilities – can learn to take more initiative and control over their lives. For example, peer support is used in Independent Living Skills classes where people living with their families or in institutions learn how to run their everyday lives in preparation for living by themselves. There is a fundamental set of services (Core Services) found in all of the Centers, but there is some variation in the programs that are offered, the funding sources, and the staffing, among other things. Depending on the public services in the community, Centers might assist with housing referral and adaptation, personal assistance referral, or legal aid. Typically, Centers work with local and regional governments to improve infrastructure, raise awareness about disability issues and lobby for legislation that promotes equal opportunities and prohibits discrimination. Effective centers have proven to be in states like California, Massachusetts, New York, Pennsylvania, and Illinois. In the UK, the British Council of Organisations of Disabled People (BCODP, 1981–2017) started the National Centre for Independent Living (NCIL, 1989–2011) as a project, which became a spin out independent organisation in the early 2000s before merging with two other organisations to form Disability Rights UK in January 2012. All these organisations subscribe to the Social Model of Disability.