Кіріспе
Curb cut (АҚШ), curb ramp, depressed curb, dropped kerb (Ұлыбритания), pram ramp, немесе kerb ramp (Австралия) – тротуардың жоғарғы жағынан көршілес көшеге дейін көлбеу түсетін қатты (әдетте бетоннан жасалған) пандус. Ол негізінен жаяу жүргіншілерге арналған және жаяу жүргіншілердің көп болатын қалалық аймақтарда жиі кездеседі. Көше бетінен тік бұрышпен жоғары көтерілген дәстүрлі бордюрлермен салыстырғанда, curb cut екі бетті біріктіретін аралық еңісте аяқталады, кейде тактильді жабынмен жабдықталады.
Тарих
Тарихи тұрғыдан алғанда, жаяу жолдары көше бетіне тік бұрышпен, стандартты тротуар жиектерімен аяқталады. Олардың балакөліктерді итерумен жүретін адамдарға көмектесу мақсатында енгізілуі Ұлыбританияда кем дегенде 1930 жылдарға дейін жетеді. Мичиган штатының Каламазу қаласы 1940 жылдары мүгедек ардагерлерді жұмысқа орналастыруға көмектесу үшін ардагер және заңгер Джек Х. Фишер ұсынған пилоттық жоба ретінде тротуар жиегін төмендетуді орнатты. Беркли, Калифорниядағы тәуелсіз өмір сүру орталығы бастаған ірі жоба Telegraph және Shattuck даңғылдарының бойында тротуар жиегін төмендетуді жасады, бұл кең ауқымды қозғалыс жолын құрды. Осыдан кейін, тротуар жиегін төмендетудің маңыздылығы күшейді және муниципалдық органдар мен құрылыс салушылар оларды көбінесе ерікті түрде орнатты. Батыс елдерінде тротуар жиегін төмендетуді АҚШ-тағы Мүгедектерге қатысты 1990 жылғы заң (ADA) (барлық жаяу жолдарында тротуар жиегін төмендетуді талап етеді) немесе Австралиядағы 1992 жылғы Мүгедектік дискриминация туралы заң сияқты заңдармен міндеттеді. Кейбір елдердегі заңнамалық талаптар бастапқы талаптардан кейін күшейді, сондықтан қазіргі кездегі жағдайлар ең соңғы жобалау талаптарына сәйкес келмей қалуы мүмкін. Егер тротуар жиегін төмендетуді мүгедектер ғана емес, көптеген адамдар пайдаланса, бұл жаңа ыңғайлылық оң сыртқы эффект ретінде қарастырылуы мүмкін.
Пайдаланушылар және қолданылу
Көше қиылыстарына орнатылған төмендетілген жаяу жолдар мүгедектерге арналған креслолар, балалар арбалары, үш дөңгелекті велосипедтер және т.б. сияқты көлік құралдарының жаяу жолға көтерілуіне немесе түсуіне көмектеседі. Көптеген төмендетілген жаяу жолдарда соқыр жаяу жүргіншілерге жолға кіретінін ескерту үшін дөңгелек пішіндес рельефті жабыншалар орнатылған. Бұл төмендетілген жаяу жолдар жүргіш немесе таяқпен жүретін, креслода отырған, балалар арбасын, колясканы немесе сәбилер арбасын итетін, арба немесе қол арбасын итетін немесе тартатын, велосипедтің жанында жүретін жаяу жүргіншілерге де пайдалы; сондай-ақ велосипед, ролик коньки немесе скейтбордпен жүретін адамдарға да ыңғайлы.
Басқа қолданбалар
Кеңейтілген тротуар төмендетуі көлік құралдарына жаяу жүргіншілер жолының екінші жағындағы жеке үйге кіруге немесе тұраққа кіруге де ыңғайлы. Ұлыбританияда мұндай төмендету "кроссовер" деп аталады. Көшелерде, тұрақтарда немесе жаяу жүргіншілер жолы бойында суды бағыттайтын кішігірім төмендетулер қолданылуы мүмкін; олар суды дәстүрлі дренаж жүйелерінен ылғалды сіңіретін жаңбыр суын басқару құрылғыларына (BMP), мысалы, шөптесін жерге немесе жаңбыр бағына бағыттайды.
Дизайн
Қолжетімді төмендеткіштер тротуардың төменгі жағынан жоғары жағына көшуді қамтамасыз етеді (әдетте биіктік айырмашылығы). Қолжетімді тротуарлық пандустардың ені кеміндегі болған керек. Олардың еңісі 1:12 (8,33%) аспауы тиіс, яғни әрбір горизонтальды қашықтыққа олардың биіктігі 1 дюймнен аспауы керек. Бетон тротуарлық пандустар кейде ойықтармен белгіленеді, олардың текстурасы көру қабілеті бұзылған адамдарға көшеге өту туралы ескерту ретінде қызмет ете алады. Мұндай ойықтар сонымен қатар тарту күшін қамтамасыз етеді және судың ағып кетуіне мүмкіндік береді, сондай-ақ жақын орналасқан бетоннан айқын түрде ерекшеленетін түспен боялуы мүмкін. Егер пандустың кеңейтілген жақтары болса, олардың еңісі әдетте 1:10 (10%) аспауы керек. Австралиядағы коляскаларға арналған пандустар Австралия стандарты AS 1428: Қолжетімділік және қозғалғыштық үшін жобалау стандартына сәйкес жобаланады.
Жалпыға ортақ жобалау
Универсалды дизайнды қолдаушылар, осы дизайн философиясының артықшылықтарын түсіндіру үшін көбінесе тротуар жиегінің кесілген бөлігін маңызды мысал ретінде келтіреді.