Мүмкіндігі шектеулі жандарға қоғамның бейімделуінің жетіспеушілігі

Кіріспе

Қоғамның мүгедектерге бейімделудегі сәтсіздігі

Мүгедектердің әлеуметтік моделі жүйелік кедергілерді, қарапайым емес көзқарастарды және әлеуметтік шеттетуді (қасақана немесе кездейсоқ) анықтайды, бұл мүгедектердің қадірлі қызметтерін орындауын қиындатады немесе мүмкін емес етеді. Мүгедектердің әлеуметтік моделі дененің функционалдық талдауы болып табылатын, нормативтік құндылықтарға сәйкес келу үшін түзетуді қажет ететін машина ретінде қарастыратын басым медициналық модельден өзгеше. Медициналық модель мүгедектерге қатысты теріс белгілермен байланысты теріс мағынаны білдіреді. Мүгедектердің әлеуметтік моделі қоғамдағы әртүрлі мүмкіндіктері бар адамдар арасындағы билік тепе-теңдігін күйретуге және мүгедектіктің адам өмірінің алуан түрі ретінде мағынасын қайта анықтауға тырысады. Физикалық, сенсорлық, интеллектуалдық немесе психологиялық айырмашылықтар жеке функционалдық ерекшеліктерге әкелуі мүмкін, бірақ қоғам адамдардың жеке қажеттіліктерін ескермей, оларды қасақана қабылдамаса, олар міндетті түрде мүгедектікке алып келмейді. Бұл көзқарас 1960 жылдарға дейін жетеді, ал терминнің өзі 1980 жылдары Ұлыбританияда пайда болды. Мүгедектердің әлеуметтік моделі кемсіту және мүгедектік ұғымдары арасындағы айырмашылыққа негізделген. Бұл модельде кемсіту сөзі адамға әсер ететін нақты қасиеттерді (немесе қасиеттердің болмауын) білдіреді, мысалы, өздігінен жүру немесе тыныс алу қабілетінің жоқтығы. Ол мүгедектікті қоғам мүгедектердің қажеттіліктеріне сәйкес әлеуметтік және құрылымдық қолдау көрсетпегенде туындайтын шектеулер ретінде қайта анықтауға тырысады. Мысалы, егер адам баспалдақпен көтеріле алмаса, медициналық модель жеке адамды физикалық тұрғыдан баспалдақпен көтерілуге қабілетті етуге бағытталған. Әлеуметтік модель, керісінше, баспалдаққа көтерілуді қажетсіз етуге тырысады, мысалы, қоғамды олардың қажеттіліктеріне бейімдеу арқылы және баспалдақтарды дөңгелекті коляскамен қол жетімді пандуспен ауыстыру арқылы оларға көмектеседі. Әлеуметтік модель бойынша, адам баспалдаққа көтерілуге қатысты мүгедек болып қалады, бірақ мүгедектігі ескереусіз және бұл жағдайда мүгедектік емес, өйткені адам баспалдақпен көтерілмей-ақ бірдей жерлерге жете алады. Ол мүгедектік тұжырымдамасына қарама-қарсы көзқарасты қолдайды және мүгедектікке қатысты кемшіліктерді жоққа шығарады. Бұл мүгедектердің белсенділігі мен өзін-өзі құрметтеуімен байланысты. Менің заң жобамның атауы жарияланғанда, маған созылмалы аурулармен және мүгедектермен қатысты қандай жақсартулар жасауды жоспарлап отырғанымды жиі сұрады. Мен әрқашан қолжетімділік мәселелерімен бастауды дұрыс деп ойладым. Мен мүгедектерге, олардың отбасылары мен достарына, қалалық және округтік әкімдіктерден, өнер галереяларынан, кітапханалардан және көптеген университеттерден, тіпті пабтардан, мейрамханалардан, театрлардан, кинотеатрлардан және басқа да ойын-сауық орындарынан шеттету арқылы ауыр және тегін әлеуметтік кемшіліктерді жоюды көздегенімді түсіндірдім. Мен және достарым қоғамның мүгедектерді жеке түр ретінде қарастырмауын тоқтатуға ұмтылып жатырмыз. Мүгедектердің әлеуметтік моделінің тарихы мүгедектердің құқықтарын қорғау қозғалысының тарихымен байланысты. 1970 жылдардың басында Солтүстік Америкадағы әртүрлі топтар, соның ішінде әлеуметтанушылар, мүгедектер және мүгедектікке бағытталған саяси ұйымдар мүгедектікті қараудың қалыптасқан медициналық көзқарасынан алшақтады. Олар қысым көрсету, азаматтық құқықтар және қолжетімділік сияқты мәселелерді талқылай бастады. Бұл сөздің өзгеруі мүгедектікті әлеуметтік құрылымдарға негізделген тұжырымдамаларға әкелді. 1975 жылы Ұлыбританиядағы физикалық кемтарлар одағы (UPIAS) былай деп мәлімдеді: "Біздің пікірімізше, қоғам физикалық кемтар адамдарды мүгедек етеді. Мүгедектік - бұл біздің кемшіліктерімізге қосылатын, бізді қажетсіз оқшаулап, қоғамға толық қатысудан шеттететін нәрсе". Бұл мүгедектіктің әлеуметтік түсіндірмесі немесе әлеуметтік анықтамасы ретінде танылды.

The social model of disability identifies systemic barriers, derogatory attitudes, and social exclusion (intentional or inadvertent), which make it difficult or impossible for disabled people to attain their valued functionings. The social model of disability diverges from the dominant medical model of disability, which is a functional analysis of the body as a machine to be fixed in order to conform with normative values. As the medical model of disability carries with it a negative connotation, with negative labels associated with disabled people. The social model of disability seeks to challenge power imbalances within society between differently abled people and seeks to redefine what disability means as an diverse expression of human life. While physical, sensory, intellectual, or psychological variations may result in individual functional differences, these do not necessarily have to lead to disability unless society fails to take account of and include people intentionally with respect to their individual needs. The origin of the approach can be traced to the 1960s, and the specific term emerged from the United Kingdom in the 1980s. The social model of disability is based on a distinction between the terms impairment and disability. In this model, the word impairment is used to refer to the actual attributes (or lack of attributes) that affect a person, such as the inability to walk or breathe independently. It seeks to redefine disability to refer to the restrictions caused by society when it does not give equitable social and structural support according to disabled peoples' structural needs. As a simple example, if a person is unable to climb stairs, the medical model focuses on making the individual physically able to climb stairs. The social model tries to make stair climbing unnecessary, such as by making society adapt to their needs, and assist them by replacing the stairs with a wheelchair accessible ramp. According to the social model, the person remains disabled with respect to climbing stairs, but the disability is negligible and no longer disabling in that scenario, because the person can get to the same locations without climbing any stairs. It celebrates a non conformist approach to the concept of disability and confronts deficit thinking of disability. Which is argued to sit alongside the lines of activism and identity of pride for individuals with disabilities. When the title of my Bill was announced, I was frequently asked what kind of improvements for the chronically sick and disabled I had in mind. It always seemed best to begin with the problems of access. I explained that I wanted to remove the severe and gratuitous social handicaps inflicted on disabled people, and often on their families and friends, not just by their exclusion from town and county halls, art galleries, libraries and many of the universities, but even from pubs, restaurants, theatres, cinemas and other places of entertainment I explained that I and my friends were concerned to stop society from treating disabled people as if they were a separate species. The history of the social model of disability begins with the history of the disability rights movement. Around 1970, various groups in North America, including sociologists, disabled people, and disability focused political groups, began to pull away from the accepted medical lens of viewing disability. Instead, they began to discuss things like oppression, civil rights, and accessibility. This change in discourse resulted in conceptualizations of disability that was rooted in social constructs. In 1975, the UK organization Union of the Physically Impaired Against Segregation (UPIAS) claimed: "In our view it is society which disables physically impaired people. Disability is something imposed on top of our impairments by the way we are unnecessarily isolated and excluded from full participation in society." This became known as the social interpretation, or social definition, of disability.

Майк Оливер

UPIAS-тың "мүгедектіктің әлеуметтік анықтамасы" негізінде 1983 жылы мүгедек академик Майк Оливер осы идеологиялық өзгерістерге сілтеме жасай отырып, "мүгедектіктің әлеуметтік моделі" терминін енгізді. Оливер жеке модель (соның ішінде медициналық модель) мен UPIAS бұрын айқындаған кемістік пен мүгедектік арасындағы ерекшеліктерден туындаған әлеуметтік модель арасындағы айырмашылыққа назар аударды. Оливердің 1990 жылы жарық көрген "The Politics of Disablement" атты маңызды еңбегі осы модельді қабылдаудағы шешуші кезең ретінде кеңінен танылды. Кітапта мүгедектіктің әлеуметтік моделіне арналған үш беттен ғана орын берілген.

Мәдениетті талдау құралы

Әлеуметтік модель мүгедектіктің мәдени бейнелеуін талдаудың маңызды құралына айналды; әдебиеттен, радиодан, қайырымдылық имиджінен киноға дейін. Әлеуметтік модель мүгедектердің стереотиптері мен архетиптерін сынға алып, дәстүрлі бейнелер мүгедектерді қанауды қалай күшейтетінін ашып көрсету арқылы негізгі тұжырымдамалық талдау құралы болды. Басты теоретиктерге Пол Дарк (кино), Лоис Кит (әдебиет), Леонард Дэвис (саңыраулар мәдениеті), Дженни Сили (театр) және Мэри Пэт О'Мэлли (радио) жатады.

Шектеулер мен сын-пікірлер

Оливер мүгеделіктің әлеуметтік моделін мүгеделіктің толыққанды теориясы деп қарастырмады, оны қоғамның мүгеделікті қабылдауын өзгертудің бастапқы тұсы ретінде қарастырды. Екінші бір сын – әлеуметтік модельдің денсаулыққа кесел салдарының әсерін азайтуына қатысты. Кейбір белсенділер мен ғалымдар бұл түр нормасына ден қою кемшіліктерді жетіспеушілік деп санауға әкеледі, яғни бұл модель әлі де мүгеделіктің жетіспеушілік моделімен байланысты.

Жеке тұлға ретінде

XX ғасырдың соңы мен XXI ғасырдың басында Ұлыбританияда мүгедектіктің әлеуметтік моделі мүгедектердің басты жекелену белгісіне айналды. Мүгедектіктің әлеуметтік моделі бойынша, мүгедектік жеке басын «мүгедектіктің болуы, кемсітушілік тәжірибесі және өзін мүгедек деп санауы» құрайды. Аутизм спектріндегі адамдар өздерінің «ерекше» мінез-құлқының, олар үшін маңызды мақсаттарға қызмет ететінін айта алады және оны басқаларды риза қылу үшін өзгертуге міндетті емес. Олар нейроәртүрлілікті қабылдауды және әртүрлі қажеттіліктер мен мақсаттарға бейімделуді жақтады. Психикалық денсаулық мәселелері бар деген диагноз қойылған кейбір адамдар өздерінің ерекше екенін және міндетті түрде қоғамдық нормаларға сәйкес болуға тиіс емес екенін айтады. Аурудың биопсихосоциалдық моделі – дәрігерлердің осы мәселені шешуге жасаған әрекеті. Нейроәртүрлілік аталымын мүгедектіктің әлеуметтік моделі контекстінде әртүрлі психикалық мүгедектік құқықтарын қорғаушылар қолданды. Бұл аталым бастапқыда аутизммен байланысты болса, кейін назар аудару тапшылығы және гипербелсенділік синдромы, сөйлеудің дамуындағы бұзылыстар, дислексия, дисграфия, диспраксия, дискалькулия, дисномия, зиякерлік қабілеттің төмендеуі және Туретт синдромы сияқты басқа да нейробиологиялық даму жағдайларына, сондай-ақ шизофрения, екіполярлық бұзылыс және шизоаффективтік бұзылыс, антиәлеуметтік жеке тұлғалық бұзылыс, диссоциативтік бұзылыстар және обсессивтік-компульсивтік бұзылыс сияқты кейбір психикалық денсаулық жағдайларына да қолданылды. 1986 жылғы мақалада былай делінген: Біздің бәрімізді «мүгедектер» деген бір үлкен метафизикалық санаққа жатқызып, өзімізді кемсітуге рұқсат етуге болмайды. Бұл жеке тұлғаны жоюға, біздің ерекшелігімізді жоққа шығаруға және бізді жеке тұлға ретінде тану құқығынан айыруға әкеледі, емес, бір топтың немесе санаттың анонимді мүшесі ретінде. Бізді бірге топтастыратын «мүгедек», «спина бифида», «тетраплегия», «милық дистрофия» сияқты сөздер – біз туралы маңызды ақпаратты лақтырып жіберетін терминологиялық қоқыс жәшігі ғана.

In the late 20th century and early 21st century, the social model of disability became a dominant identity for disabled people in the UK. Under the social model of disability, a disability identity is created by "the presence of impairment, the experience of disablism and self identification as a disabled person." Autistic people may say that their "unusual" behavior, which they say can serve an important purpose to them, should not have to be suppressed to please others. They argue instead for acceptance of neurodiversity and accommodation to different needs and goals. Some people diagnosed with a mental disorder argue that they are just different and do not necessarily conform. The biopsychosocial model of disease/disability is an attempt by practitioners to address this. The Neurodiversity label has been used by various mental disability rights advocates within the context of the social model of disability. The label, originally associated with autism, has been applied to other neurodevelopmental conditions, such as attention deficit hyperactivity disorder, developmental speech disorders, dyslexia, dysgraphia, dyspraxia, dyscalculia, dysnomia, intellectual disability, and Tourette syndrome, as well as schizophrenia, bipolar disorder, and some mental health conditions such as schizoaffective disorder, antisocial personality disorder, dissociative disorders, and obsessive–compulsive disorder. A 1986 article stated:It is important that we do not allow ourselves to be dismissed as if we all come under this one great metaphysical category 'the disabled'. The effect of this is a depersonalization, a sweeping dismissal of our individuality, and a denial of our right to be seen as people with our own uniqueness, rather than as the anonymous constituents of a category or group. These words that lump us all together – 'the disabled', 'spina bifida', 'tetraplegic', 'muscular dystrophy', – are nothing more than terminological rubbish bins into which all the important things about us as people get thrown away.

Экономикалық аспектілер

Әлеуметтік модель экономикалық мүмкіндіктерге де қатысты, адамдардың қажеттіліктерін қанағаттандыруға жеткілікті ресурстардың болмауынан мүгедектікке ұшырауы мүмкін екенін көрсетеді. 2001 жылдың күзінде Ұлыбританияның Ұлттық статистика басқармасы еңбекке жарамды жастағы халықтың шамамен бес бөлігінің мүгедек екенін анықтады, бұл шамамен 7,1 миллион мүгедек адамды, ал 29,8 миллион мүгедек емес адамды құрады. Бұл талдау мүгедектердің еңбек нарығында болмауының себептерін де көрсетті, мысалы, еңбек нарығына қадам басқанда мүгедектік жәрдемақысының төмендеуі жұмысқа орналасуды тиімсіз етеді. Үш бағыттан тұратын тәсіл ұсынылды: "салық және әлеуметтік жәрдемақы жүйесі арқылы жұмыс істеуге ынталандыру, мысалы, мүгедектерге арналған салық жеңілдігі арқылы; адамдарға жұмысқа оралуға көмектесу, мысалы, мүгедектерге арналған жаңа бағдарлама арқылы; және жұмыс орнындағы кемсітушілікке қарсы саясат арқылы дискриминациямен күресу. Бұған 1995 жылғы Мүгедектерді кемсітуге қарсы заң (DDA) және Мүгедектердің құқықтары жөніндегі комиссия негіз болып табылады". Канада мен АҚШ әлеуметтік көмек төлемдері азаматтарды жұмыс іздеуге және сақтауға ынталандыру үшін еңбек арқылы табылған табыстан аспауы керек деген принцип бойынша жұмыс істейді. Бұл мүгедек азаматтардың кең тараған кедейлігіне әкеліп соқты. 1950 жылдары мүгедектік зейнетақысы орнатылды және оған тікелей экономикалық көмектің түрлі формалары кірді, бірақ өтемақы төмен болды. 1970 жылдан бері екі үкімет те жоғары жұмыссыздық деңгейіне байланысты жұмыссыз, мүгедек азаматтарды артық күш ретінде қарастырды және жұмыспен қамтуды арттыруға минималды күш-жігер жұмсады, мүгедектерді "ынталандыру" принципіне байланысты кедейлік деңгейінде ұстады. Кедейлік – мүгедектердің ең қиын жағдайы, олардың қоғамға қатысу үшін қажетті медициналық, технологиялық және басқа да көмек алу мүмкіндігін шектейді.

Заң және мемлекеттік тәртіп

Ұлыбританияда 1995 жылғы Мүгедектікті кемсіту туралы заң мүгедектікті медициналық модельді қолдану арқылы анықтайды – мүгедек адамдар белгілі бір жағдайлары немесе «қалыпты күнделікті қызметтерді» атқару қабілетінің шектеулері бар адамдар деп есептеледі. Бірақ жұмыс берушілер мен қызмет көрсетушілердің өздерінің саясатын немесе тәжірибесін, немесе ғимараттарының физикалық жағдайларын «орынды бейімдеулер» жасау талабы әлеуметтік модельге сәйкес келеді. Бейімделулер жасау арқылы жұмыс берушілер мен қызмет көрсетушілер әлеуметтік модельге сәйкес, мүгедектікке алып келетін кедергілерді жояды. 2006 жылы заңға енгізілген түзетулер жергілікті билік органдары мен басқа да ұйымдарға мүгедектіктің теңдігін белсенді түрде ілгерілетуге шақырды; бұл 2006 жылдың желтоқсанында Мүгедектік теңдігі міндетінің құрылуы арқылы қамтамасыз етілді. 2010 жылы 1995 жылғы Мүгедектікті кемсіту туралы заң 2010 жылғы Теңдік туралы заңға, сондай-ақ басқа да тиісті кемсіту заңнамасына біріктірілді. 2010 жылғы Теңдік туралы заң дискриминацияға қатысты заңды тікелей емес дискриминацияға дейін кеңейтеді. Мысалы, мүгедек адамды күтіп-бағушы кемсітілсе, бұл енді заңсыз болып табылады. 2010 жылдың қазан айынан бастап, күшке енгеннен бері, жұмыс берушілер жұмысқа орналасу кезінде ауру немесе мүгедектік туралы сұрақтар қоюға құқылы емес, сондай-ақ, сұхбатты жүргізу үшін орынды бейімделулер жасау қажет болған жағдайда, ұсынушыға осы туралы мәлімдеме жасауға да құқылы емес. Жұмыс ұсынылғаннан кейін, жұмыс беруші мұндай сұрақтарды заңды түрде қоя алады. АҚШ-та 1990 жылғы Мүгедектерге қатысты заң (ADA) – мүгедектік негізіндегі дискриминацияға қарсы кең ауқымды азаматтық құқықтарды қорғайтын заң. ADA әлемдегі өзінің түріндегі алғашқы азаматтық құқық заңы болып табылады және мүгедек американдықтарды дискриминациядан қорғайды. Бұл заң 1964 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заңға сәйкес жасалған, ол нәсіл, дін, жыныс, ұлттық тегі және басқа да сипаттамаларға негізделген дискриминацияны заңсыз деп жариялаған. Ол жаппай көліктердің, коммерциялық ғимараттардың және қоғамдық орындардың мүгедектерге қолжетімді болуын талап етеді. 2007 жылы Chacón Navas v Eurest Colectividades SA ісі бойынша Еуропалық сот жұмысқа орналасу және кәсіпте теңдікті қамтамасыз етудің жалпы негізін құру туралы директиваны қарастырғанда мүгедектікті медициналық анықтама бойынша тар шеңберде анықтады, уақытша ауруды одан шығарды (Еуропалық Кеңестің 2000/78/EC директивасы). Директивада мүгедектіктің ешқандай анықтамасы берілмеген, бұрынғы саяси құжаттарда ЕО-да мүгедектіктің әлеуметтік моделін қолдау туралы пікірлер айтылған болатын. Бұл сотқа тар медициналық анықтаманы қабылдауға мүмкіндік берді.

In the United Kingdom, the Disability Discrimination Act 1995 defines disability using the medical model – disabled people are defined as people with certain conditions or limitations on their ability to carry out "normal day to day activities." But the requirement of employers and service providers to make "reasonable adjustments" to their policies or practices, or physical aspects of their premises, follows the social model. By making adjustments, employers and service providers are removing the barriers that disable, according to the social model. In 2006, amendments to the act called for local authorities and others to actively promote disability equality; this was enforced via the formation of the Disability Equality Duty in December 2006. In 2010, the Disability Discrimination Act 1995 was amalgamated into the Equality Act 2010, along with other pertinent discrimination legislation. The Equality Act 2010 extends the law on discrimination to indirect discrimination. For example, if a carer of a disabled person is discriminated against, this is now also unlawful. Since October 2010, when it came into effect, employers may not legally ask questions about illness or disability at interviews for a job or for a referee to comment on such in a reference, except where there is a need to make reasonable adjustments for an interview to proceed. Following an offer of a job, an employer can lawfully ask such questions. In the United States, the Americans with Disabilities Act of 1990 (ADA), is a wide ranging civil rights law that prohibits discrimination based on disability in a wide range of settings. The ADA was the first civil rights law of its kind in the world and affords protections against discrimination to disabled Americans. The law was modeled after the Civil Rights Act of 1964, which made discrimination based on race, religion, sex, national origin, and other characteristics illegal. It requires that mass transportation, commercial buildings, and public accommodations be accessible to disabled people. In 2007, the European Court of Justice in the Chacón Navas v Eurest Colectividades SA court case, defined disability narrowly according to a medical definition that excluded temporary illness, when considering the Directive establishing a general framework for equal treatment in employment and occupation (Council Directive 2000/78/EC). The directive did not provide for any definition of disability, despite discourse in policy documents previously in the EU about endorsing the social model of disability. This allowed the Court of Justice to take a narrow medical definition.

Технология

Соңғы бірнеше ондаған жылдар ішінде технология телекоммуникация, компьютерді пайдалану сияқты салаларды өзгертіп, желілерді, қызметтерді және байланысты жаңартты. Осы цифрлық революция адамдардың жұмыс істеу, оқу және қарым-қатынас жасау жолдарын өзгертіп, осы негізгі адамдық қызметтерді технологиялық платформаларға көшірді. Дегенмен, мұндай технологияны пайдаланатын көптеген адамдар белгілі бір деңгейде мүгеделікке тап болады. Ол физикалық тұрғыдан көрінбесе де, мысалы, танымдық бұзылыстары, қол треморы немесе көру қабілетінің нашарлауы бар адамдардың технологияға толық қол жеткізуіне кедерес келтіретін кемшіліктері бар, бұл оларды "технологиялық мүгеделіктері" жоқ адамдардан ерекшелендіреді. Кейти Эллис пен Майк Кент "Мүгеделік және жаңа медиа" еңбегінде: "Технология көбінесе азаттық көзі ретінде ұсынылады; алайда Web 2.0-мен байланысты дамулар мұның әрқашан да солай бола бермейтінін көрсетеді" дейді. Олар Web 2.0 технологиясының жетістіктері әлеуметтік идеологиямен және стигмамен байланысты екенін, бұл "мүгедектігі бар адамдарды жүйелі түрде кемсітіп, мүмкіндіктерінен айырады" деп атап көрсетеді. Олар телекоммуникациядан бастап көмекші технологияларға дейінгі дамуды қарастырады, бұл мүмкіндігі шектеулі адамдардың жаңа медианың пайдаланушылары, тұтынушылары, көрермендері немесе тыңдаушылары ретінде саясаткерлер, корпорациялар, бағдарламашылар және мүгедектердің өздері тарапынан қалай бейнеленетініне қатысты жаһандық перспективаны ұсынады.

Мүгедектіктің әлеуметтік құрылымы

Мүгедектіктің әлеуметтік құрылымы, қоғамның белгілі бір қауымдастық, топ немесе халық туралы сенімдері, сол қоғамдағы билік құрылымдарына негізделгенін көрсететін парадигмадан туындайды. Осылайша, мүгедектік сияқты ұғымдарды қоршаған әлеуметтік үміттер, қоғамның мүгедек және салауатты деп есептейтін нәрселерге байланысты әлеуметтік құрылымды қалыптастырады. Бұл көбінесе ғылыми жаңалықтар емес, байқаулар мен бағалауларға негізделгендіктен, көнекөздікті күшейте түседі.

2000 жылғы Паралимпиада ойындары

Олимпиада ойындары бүкіл іс-шара бойы тікелей эфирде көрсетілгенімен, Паралимпиада ойындары алғашқы көрсетіліміне дейін осындай тікелей эфирде көрсетуге лайық деп саналмады. Олимпиада мен Паралимпиаданы бөліп көрсету арқылы, біреуін екіншісінен кем санап, мүгедектік әлеуметтік тұрғыда құрылады.

Қолданбалар

Мүгедектіктің әлеуметтік үлгісін қолдану мақсаттар мен күтім жоспарларын өзгерте алады. Мысалы, мүгедектіктің медициналық моделі бойынша мақсат баланың қалыпты қабілеттерін дамытуға және кемістіктерін азайтуға көмектесу болуы мүмкін. Ал әлеуметтік модель бойынша мақсат – баланың қоғамның қалыпты өміріне, мысалы, туған күн тойларына және басқа да әлеуметтік шараларға, оның мүмкіндіктеріне қарамастан, қатысуын қамтамасыз ету болуы мүмкін. Осылайша, мүгедектігі бар және нейроәртүрлі адамдарға қатысты жаңа норма қалыптасады. Бұл қоғам үшін осындай әртүрлілікті құнды және қажетті деп қарауға мүмкіндік береді.