Кіріспе

Греко-болгар шекарасындағы бұрынғы бекіністер

Метакса желісі (Γραμμή Μεταξά, Grammi Metaxa) – Греко-болгар шекарасының бойымен салынған бекіністер тізбегі. Ол Болгарияның қайта қарулануынан кейін болгар басқыншылығына қарсы Грецияны қорғау мақсатымен салынған. Желі Грекияның сол кездегі премьер-министрі Иоаннис Метаксастың құрметіне аталған және негізінен обсерваторияларға, орналасқан жерлерге және пулемет ұяларына жететін туннельдерден тұрады. Құрылыстардың беріктігі соншалық, олар бүгінгі күнге дейін сақталған, ал кейбіреулері әлі де қолданыста. Олардың бір бөлігі жұртшылыққа ашық. Метакса желісі 21 тәуелсіз бекініс кешенінен тұрады, олардың ішіндегі ең ірісі – Форт Рупель. Ол толық 155 шақырымдық желінің 6,1 шақырымын алып жатыр және 322 метр биіктікте салынған. Алғашқыда жарықтандыру көбінесе май шамдарымен жасалған, бірақ генераторлар да орнатылған. Қазіргі уақытта бекіністер мемлекеттік электр қуатымен жабдықталған, сонымен қатар генераторлар да бар. Желдету жүйесі табиғи және жасанды түрде іске асырылған. Сумен жабсыру су құбырлары арқылы жүзеге асырылды. Бекініс жұмыстары төрт жылға созылды және сол кездегі құны 100 400 000 драхманы құрады.

Тарих

Екінші дүниежүзілік соғыс басталар алдында Рупель бекінісіне қосылған нығайтулар жеткіліксіз деп есептелді. Сондықтан, тек осы аймақта ғана емес, сонымен қатар бүкіл солтүстік Грекия шекарасы бойында қосымша бекіністер салу қажет болды. Жоспарлар 1935 жылы жасалып, Керкинидегі жұмыстар 1936 жылы басталды. Алғашқы ниет бойынша, толық нығайту желісі шекара бойымен Орменионға дейін созылуы тиіс еді. Бірақ 1940 жылы Грекия Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысып, құрылысты аяқтау мүмкін болмады. Соғыс басталған кезде нығайту желісі тек Фракиядағы Комотиниге жетті және ұзындығы 155 км құрады. Франко-неміс шекарасындағы Мажино сызығы сияқты, Метаксас сызығы да 1941 жылғы сәуірде неміс әскерлері Югославия арқылы Грекияға басып кірген кезде айналып өтілді. Неміс XVIII тау корпусы мен XXX армия корпусы 6 сәуірде таң атпай Metaxas сызығына шабуыл жасады, бірақ генерал Константинос Т. Бакопулостың басшылығымен күшті қарсылыққа тап болды. Үш күнге созылған шайқастан кейін олар шектеулі табысқа қол жеткізді. 2-ші танкілік дивизиясының XVIII тау корпусы айналма жолмен Югославия шекарасын өтіп, югослав және грек қарсылығын жеңіп, 9 сәуірде Салоникині басып алды. Салоникині басып алу Грекияның Шығыс Македония әскерлік бөлімін 10 сәуірде капитуляциялауға мәжбүр етті, сонымен Метаксас сызығындағы шайқас аяқталды. Metaxas сызығына қарсы шабуылға жетекшілік еткен неміс генералы Вильгельм Лист осы сарбаздардың батырлығы мен қайраткерлігіне таң қалды. Ол грек сарбаздарын тұтқынға алудан бас тартып, олардың қару-жарақтары мен жабдықтарын тапсырған жағдайда, әскери туларымен бірге еркін кетуге рұқсат берді. Ол сондай-ақ өзінің сарбаздары мен офицерлеріне грек сарбаздарына салют айтуды бұйырды (Beevor 2005, 20-бет). Грек армиясының көп бөлігі Албания майданында итальяндықтармен күресіп жатқандықтан, сызықты қорғауға жеткілікті әскер болмады.