Кіріспе

Финляндияның Heureka ғылыми орталығы – Финляндияның Вантаа қаласының Тіккурила ауданында орналасқан ғылыми орталық. Ол Хельсинкинің солтүстігінде, Финляндияның негізгі теміржол желісі мен Кераваньоки өзенінің қиылысында жайласып жатыр. Heikkinen – Komonen Architects компаниясы жобалаған бұл ғылыми орталық 1989 жылы есігін ашып, ғылыми ақпаратты насихаттау және ғылымды және ғылыми ұғымдарды оқыту әдістерін дамытуды мақсат етіп қойды. Орталық түрлі көрмелер, планетарий, идеялар шеберханасы, білім беру бағдарламалары мен іс-шаралар арқылы ғылым мен технология әлеміне терең бойлауға мүмкіндік береді. Heureka-ның басты идеясы – "әрбір адамға жаңалықтар ашудың қуанышын сыйлау". Жыл сайын шамамен 300 мың адамды қабылдайтын Heureka Финляндиядағы ең ірі демалыс орталықтарының бірі. "Heureka" (ағылшын тілінде "eureka") атауы грек тілінен алынған, бұл сөзді ежелгі грек ғалымы Архимед жаңалық ашқанда айтқан делінеді, мағынасы – "Мен таптым!". Heureka ғылыми орталығында ішкі және сыртқы интерактивті көрмелер ұйымдастырылған, олар келушілерге түрлі идеялар мен концепцияларды тәжірибелік жолмен сынап көруге мүмкіндік береді. Сондай-ақ, 135 орындық цифрлық планетарий де бар. Heureka ғылыми орталығы – Финляндия ғылыми орталығы қорының басқаруындағы коммерциялық емес ұйым. Финляндия ғылыми орталығы қоры – фин ғылыми қауымдастығы, білім беру саласы, сауда-өнеркәсіп кәсіпорындары, сондай-ақ ұлттық және жергілікті билік органдарының қатысуымен құрылған кең ауқымды ынтымақтастық ұйымы. Қордың құрамындағы он негізгі ұйым Heureka-ның қызметін қолдап, дамытуға және оның іс-шараларына белсенді қатысуға мүдделі. Қордың жоғары органы – Қамқоршылар кеңесі, ал оның шешімдерін Басқару кеңесі іске асырады. Күнделікті жұмыстарға Heureka директоры, басқару тобы және қызметкерлер жауапты. 2020 жылдың қыркүйегінен бастап Heureka директорының міндетін Микко Мильликоски атқарып келеді.

Тарих

Финляндиялық Heureka ғылыми орталығының тамыры Хельсинки университетіне және әлемнің әртүрлі елдеріндегі ғылыми орталықтармен танысқан ғалымдарға барып жетеді. Бастапқы серпіліс профессорлар Тапио Маркканен, Ханну И. Миеттинен және Хейки Ояға тиесілі. Бұл 1982 жылдың 20-26 мамырында Хельсинкидегі Елтаңдағы үйінде өткен «Физика 82» көрмесімен басталды. Сол жылдың күзінде ғылыми орталық жобасы Финляндия академиясының, Білім министрлігінің және түрлі қоғамдардың бастапқы қолдауымен іске қосылды. Бұл жоба 1983-1984 жылдары Финляндия ғылыми орталығы қорының құрылуына әкелді. Қордың алғашқы құрылтайшы мүшелері Хельсинки университеті, Хельсинки технологиялық университеті, Финляндия ғылым академияларының федерациясы және өнеркәсіп конфедерациясы болды. 1984 жылы Ванта қаласы ғылыми орталыққа қабылдаушы қала және ішінара қаржыландырушы қала болуды ұсынды, шамамен 13,5 миллион еуро көлемінде. 1985 жылы өткен сәулеттік бәйгеде екі бірінші орынға ие болды, олардың ішінде жеңімпаз жоба таңдалды – Микко Хейккинен, Маркку Комонен және Лаури Антила ұсынған «Heureka» жобасы. Ғылыми орталықтың ішкі жоспары 1986 жылы аяқталды. Ғимараттың негізі 1987 жылдың қазан айында салынды, ал құрылыс жұмыстары бір жылдан кейін аяқталды. Финляндиялық Heureka ғылыми орталығы 1989 жылдың 28 сәуірінде есігін көпшілікке ашты. Негізгі көрменің мазмұны әр екі жылда бір рет жаңарып тұрады. Негізгі көрме 1999 жылы толығымен жаңартылды, бірақ жыл сайын негізгі көрме залында да шағын өзгерістер енгізіледі. Басты цилиндр пішіндес көрме залында ғылымның түрлі салаларына қатысты көптеген экспонаттар орналасқан. Мысалы, ас қорыту және ішек-қарынның функциялары, ақша өндірісі және көлік. «Ішектегі жел» көрмесі Финляндия медицина қоғамы Duodecim-мен бірлесіп жасалды. «Бір тиын туралы» көрмесі Финляндия монета зауытымен бірлесіп, компанияның 150 жылдығын атап өту мақсатында ұйымдастырылды. «Ақылды қала» көрмесі қаланың функционалдығын, қауіпсіздігін, энергия тиімділігін және экологиялық тазалығын жақсарту үшін ақпараттық технологияны пайдалану туралы. Негізгі көрменің кеңейтілуі ретінде 2009 жылы Heureka Classics көрмесі ашылды. Көрмеде бүкіл денемен сезіне алатын түрлі физикалық құбылыстар көрсетіледі. Иллюзия көрмелері ми мен сезімдердің өзара әрекеттесуі біздің басымызда қызықты құбылыстарды қалай туғызатынын көрсетеді. 2009 жылдың тамыз айынан бастап Heureka-да «Сферадағы ғылым» көрмесі қойылды. Бұл көрменің құрамында Американың Ұлттық мұхит және атмосфера басқармасы (NOAA) жасаған үлкен сфера бар, оның бетіне климаттың, мұхиттардың, құрлықтардың және астрономиялық нысандардың түрлі көріністері проекцияланады. Негізгі көрмеден басқа Heureka әдетте екі уақытша көрме ұйымдастырады. Бұрынғы уақытша көрмелердің тақырыптары, мысалы, динозаврлар, адамдар, спорт, орман, кино өнері, ұшу және ежелгі мәдениеттер болды. Сонымен қатар, ашық аспандағы саябақта белгілі фин суретшісі Осмо Валтонен жасаған құм сызғыш сияқты қозғалмалы өнер туындылары бар. Галилейде солтүстік жарты шарда өсетін түрлі шыршы ағаштары бар арборет бар. Heureka алдындағы аймақта Финляндияның тау жыныстарынан табылған кәдімгі және сирек кездесетін тау жыныстарынан тұратын тұрақты тас-тастың көрмесі орналасқан. Тастар Финляндияның әртүрлі географиялық аймандары бойынша орналасқан. Тас-тастың көрмесінің мақсаты ғылыми орталықтың хабарламасы техникалық жетістіктермен ғана шектелмейтінін, сонымен қатар табиғат пен мәдениеттің ұзақ циклына да қатысты екенін көрсету. және арнайы слайд-проекторлармен жасалған мультимедиалық бағдарламалар, олар жарты шарлық экранның барлық 500 м² бетін пайдаланды. 2007 жылдың соңында театр толығымен жаңартылды және 26 желтоқсанда Еуропаның ең заманауи цифрлық планетариумдарының бірі ретінде қайта ашылды. Қазіргі планетариумның Sky Skan жабдығы жылжымалы суреттерді жарты шарлық экранның бүкіл бетіне проекциялауға мүмкіндік береді және осылайша күшті кинематографиялық тәжірибе жасайды. Сондай-ақ планетарийде арнайы бағдарламаларға арналған дәстүрлі жұлдызды аспан проекторы бар. Heureka планетариумында барлығы 135 орын бар, ол көбінесе ғарышқа қатысты планетариум фильмдері үшін қолданылады.

Басқа күнделікті бағдарламалар

Көрмелер мен планетарий фильмдерінен басқа, Heureka күнделікті ғылыми театрлық қойылымдарды тамашалауға, қадағалаудағы бағдарламаларға қатысуға және егеуқырлардың баскетбол ойнағанын көруге мүмкіндік береді. Бұдан өзге, Heureka-да ғылым күндері, ғылыми мерекелер және жазғы ғылыми лагерьлер сияқты бірнеше жеке шаралар ұйымдастырылады. Heureka-ның концерт залында әртүрлі тақырыптарға арналған ашық лекциялар да тұрақты түрде өткізіледі. Ашық лекциялар планетарийде де оқылады. Heureka қызметтеріне ғылыми дүкен, мейрамхана, сондай-ақ конференциялар өткізуге арналған зал және 220 орындық концерт залы кіреді.

Қонақтар

1989 жылдан 2011 жылға дейін жыл сайын шамамен 285 000 адам Heureka-ға келді. 2010 жылдың мамыр айында келушілердің жалпы саны алты миллионнан асты. 1989 жылдың көктемінен 2020 жылдың соңына дейін 8,9 миллионнан астам адам Heureka-ға келді. Барлығы, Финляндияда және шетелде Heureka-ның көрмелерін шамамен 29 миллион адам көрді. Жыл сайын Heureka-ға орташа есеппен 285 000 адам келеді, олардың жартысынан астамы отбасылар, төрттен бірі мектеп оқушылары, шамамен 10%-ы корпоративтік сапарлар, ал қалғаны жеке келушілер. Шетелден келген келушілердің шамамен 6-10%-ы Ресей мен Эстониядан келеді. Келушілер санына, мысалы, жалпы экономикалық жағдай, ауа райы және мектеп топтарының экскурсияға арналған қаражаты әсер етеді. 2019 жылы танымал "Ғұлама динозаврлар" көрмесінің арқасында 423 229 адам Heureka-ға келді. COVID-19 пандемиясынан туындаған шектеулерге байланысты 2020 жылы келушілер саны 165 428-ге дейін төмендеді. Heureka-ның ең табысты жылы – 1989 жыл болды, онда сегіз айдан астам уақыт ішінде 431 244 адам ғылыми орталыққа келді. Келушілер саны бойынша Heureka Финляндиядағы ең танымал ақылы көңіл көтеру орындарының бірі болып табылады және көп жылдар бойы Финляндиядағы ең танымал мұражай атанды. Ғылыми орталық 1980 жылдары жоспарланған кезде жылына 250 000 адамды тартады деп болжанған. Ұзақ мерзімді орташа көрсеткіш осы болжамнан сәл жоғары, жылына шамамен 280 000 келушіге жетті. Жыл сайын келушілер саны ұсынылатын қызметтерге және Heureka мен оның бәсекелестерінің экономикалық жағдайына байланысты айтарлықтай өзгеріп отырады, бұл әртүрлі келушілер топтарының сұранысына және тұтыну шешімдеріне әсер етеді.