География және геология

Сетинаның бастауы Динараның солтүстік-батыс беткейлерінде орналасқан. Врликаның солтүстігіндегі Четина деген шағын ауылдың жанындағы Миласево бұлағынан басталып, Адриатика теңізіне құяды. Врликаға жақын жерде үлкен жасанды Перуча көлі орналасқан, ол өзен бойындағы бөгет арқасында құрылды. Содан кейін Сетина Сынж қаласы арқылы Сынж карст алаңының төменгі бөлігіне өтеді. Одан кейін ол шығысқа қарай Трильж қаласы арқылы ағып, Мосор тауының айналасынан батысқа бұрылып, Омиш қаласында Адриатика теңізіне құяды. Көрінетін алабынан басқа, Сетина жер асты жолдары арқылы батыс Босния карст алаңынан да көп су алады. Оның төменгі ағысы Омистен Задварье ауылына жақын, теңіз деңгейінен жоғары орналасқан Губавица шарлауынан басталады. Бұл жерде ол каньонынан шығып, әлдебір каньон сипаттамасын сақтайтын аңғарға құяды. Сетина суы бөтелкеге де салынады. Су жиналатын алаптың жалпы ауданы шамамен 12 000 км² құрайды, ал жылдық су шығыны орташа жылдық жауын-шашын мөлшері 1380 мм болғандықтан шамамен 105 м³/с-қа жетеді. Шығысынан Динар Альпі тауларымен (биіктігі көрсетілмеген), ал солтүстік-батысынан Свилая тауымен шектелген. Алаптың көп бөлігі крейд кезеңінің әктас тау жыныстарынан тұрады. Триас және юра кезеңдерінің тау жыныстары да кездеседі, олардың ішінде доломит әктасы және флиш те бар. Карст геологиясы рельефті құрылымдық жағынан үйлесімді, биік сілемдермен бөлінген ойпаттар арқылы бақылайды.

Тарих және археология

Cetina аңғары мен Клистегі тар өткел әрдайым Хорватия жағалауы мен ішкі аймақ арасындағы маңызды сауда жолы болып келген. Стратегиялық тұрғыдан алғанда, ол Балқан жарты аралының ғана емес, сонымен қатар Еуропаның елеулі бөлігінің дамуына ықпал етті. Ауыл шаруашылығының ең ерте дәлелі аңғардың жоғарғы бөлігіндегі ерте неолит кезеңіне жатады. Ерте қола дәуірінде Адриатикалық алап бойынша байланыстары бар, географиялық тұрғыдан кең таралған Cetina мәдениеті үстемдік құрды. Cetina, Vrlika және Bajagić маңындағы төменгі аңғардың беткейлерінде көптеген дөңгешіктер тіркелген. Еуропаның басқа аймақтарындағыдай, өзен бойында да тарихи алдында артефактілердің мақсатты түрде қалдырылғандығы байқалады. Бұл әсіресе Трильдегі Cetina және Ruda өзендерінің қосылған жерінде айқын көрінеді. Аймақ Делмата тайпаларының орталық аймағымен тығыз байланысты, ал оның стратегиялық маңыздылығы қазіргі Трильж қаласының үстінде орналасқан Тилуриум (Гардун) легионерлік бекінісінің болуымен нығайтылған, ол аңғарға оңтүстіктен кіретін жолды және Салона провинциялық астанасына жақындауды күзеткен. Ерте орта ғасырларда топонимикалық мәліметтер Cetina аңғарының және, мүмкін, өзеннің өзінің славян және кейінгі римдік билік арасындағы шекараға айналғандығын көрсетеді. Синьж аймағы ақырында славян билігінің орталығына айналып, ерте хорват мемлекетінің орталық аймағы болып қалыптасты, әсіресе оның жоғарғы ағысының аймақтарында. Кейінгі кезеңдерде аймақ көптеген аймақтық және жергілікті биліктер арасында даулы болды, содан кейін 16 ғасырдың басында Осман империясының басып алуына дейін созылды. Осыдан кейін ол 150 жылдан кейін аймақ қайта басып алынғанға дейін Осман империясы мен Венеция Республикасы арасындағы шекаралық аймақ ретінде сақталды. Бүгінде Cetina өзенінің каньоны рафтинг, каньонинг, зиплайн, тау шағасы, каяк және басқа да сыртқы белсенділіктер сияқты оқиғалы іс-шараларды іздейтін туристер арасында өте танымал.