Кіріспе

Ат тұқымы

Голландиялық жылы қанды жылқы – Koninklijk Warmbloed Paardenstamboek Nederland (Нидерландының Патшалық жылы қанды жылқы тұқымдық кітабы (KWPN) тіркеген жылы қанды жылқы түрі. Бұл кітап жарысқа қабілетті дрессировка және секіруге арналған жылқылардың, сондай-ақ шоуға арналған ат жабдықтары мен Гелдерландер жылқыларының, ал Солтүстік Америкада – аңшылық жылқы тұқымдық кітабының шаруашылығын басқарады. 1960 жылдары басталған селекциялық бағдарлама арқылы дамыған голландиялық жылқылар соғыстан кейінгі Еуропадағы ең табысты жарыс аттарының бірі болып саналады.

Тарих

Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Нидерландыда екі түрлі шаруашылық жылқысы болды: Гелдерланд тұқымы Оңтүстікте Гелдерланд жылқысының тұқымдық кітабы (1925) аясында, ал Гронинген тұқымы Солтүстікте NWP (1943) аясында өсірілді. Гронинген – бұл Альт-Ольденбург және Шығыс Фризияға өте ұқсас, салмақты жылы қанды жылқы. Гелдерланд жылқысы одан әдемі, көбінесе пайдалы жұмыс аттарымен қатар, көлікке де қолданылды. Гронингендер көбінесе қара, қоңыр немесе қара сұр түсті болса, Гелдерландтар көбінесе жарқыраған ақ дақтары бар қызыл түсті болды. Бұл екі тіркеуші бірігіп Нидерландының Корольдік Жылы қанды жылқы тұқымдық кітабын (KWPN) құрды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Гелдерланд және Гронинген жылқылары тракторлар мен автомобильдермен ауыстырылды, ал жылқылар қажеттілік емес, көңіл көтеруге айналды. 1950 жылдардың басында француздық L'Invasion және Holsteiner Normann сияқты тайыншалар голланд жылқысының түрін өзгертуге ынталандыру үшін импортталды, одан кейін Holsteiner Amor және Hanoverian Eclatant та әкелінді. Көлікті тартатын жылқылардың белсенді, күшті алдыңғы бөліктері мен жайлы мінездері Голландияның жылы қанды жылқысына үлкен әсер етті.

Сипаттамалары

Голландия заңында таңдау белгілеу заңсыз деп жарияланғандықтан, бүгінде тек Голландиядағы ең көне голланд жылықандыларының сол жамбасында арыстанның тік тұрған бейнесінің таңбасы сақталып қалған. Қазір жылқыларға микрочип салынады. Дегенмен, Солтүстік Америкадағы голланд жылықандыларын әлі де таңдау белгілерімен белгілеуге болады. Жылқыны асылдандыру үшін биелердің сауыты кемінде ал, айғырлардың сауыты кемінде ал болуы керек. Биіктігінің шегі жоқ, бірақ тым биік жылқылар спортта қолдануға ыңғайсыз және сұранысқа жарамайды. Голланд жылықандыларының көпшілігі қара, қоңыр, құлын, кездік немесе сұр түсті болады, ал ақ дақтар жиі кездеседі. Сонымен қатар, популяцияда бекітілген айғыр Самбердің ықпалынан туған тобиано жылқыларының саны да көп, бірақ екінші тобиано айғыры қабылданған жоқ. Асылдандыру мақсаты – дрессаж және конкур аттарының Гран-при деңгейіндегі жарыстарға қабілетті болуы, ал аңшы және жегу аттары өздерінің спортында ең жоғары деңгейде өнер көрсетуі керек. Қатаң іріктеу шаралары жаман мінезді айғырлар мен биелердің басқаруға қиын жылқылар тудыруына жол бермейді, алайда голланд жылықандылары Гелдерланд және Гронинген тұқымдарына қарағанда әлдеқайда сезімтал. Сынақ нәтижелері асылдандырушылар мен сатып алушыларға әуесқойларға қолайлы темпераментке ие жылқыларды анықтауға мүмкіндік береді. Голланд жылықандыларының барлығы басқару мен мінуге оңай болуы үшін іріктелген. Дрессаж аттары арасында осы спорт түрінде қажетті бағынудың бір бөлігі ретінде ынтымақтастық аса маңызды. Конкур аттарынан жолға тиімді түсу үшін батылдық пен жылдам реакция қажет. Мыңжылдықтың басынан бері голланд жылықандыларын өсіру "күнделікті аттарды" өсіруден дрессаж және конкур типтеріне мамандануға қарай өзгерді. Мамандануды таңдаудың себебі – дрессаж және конкур қабілеттері арасындағы теріс генетикалық байланыс. Тұқымның барлық популяциясын екі топқа бөлу арқылы, бүкіл популяцияда бір уақытта іріктеуге қарағанда екі белгіде де жылдам генетикалық прогреске қол жеткізуге болады. Дрессаж аттарының серпілісін және конкур типтерінің дене бітімін, жүрісін және мінуге қолайлылығын сақтау үшін генетикалық материал екі тип арасында еркін алмасу жалғастырылады. Голланд жылықандылары ұзын аяқты, бірақ мықты денелі, тегіс жоны мен құрғақ, көрнекті басқа ие. Олар тік төртбұрышты қаңқаға тік орналасқан. Екі типке де қажетті бірнеше қасиеттер бар, мысалы "ұзын сызықтар" немесе тік төртбұрышты қаңқа, "салмақты пропорциялар" және тартымдылық. Екі типке қойылатын талаптар ішкі қасиеттері жағынан да, сондай-ақ сыртқы түрі жағынан да өзгеше. Голланд жылықандыларының нақты сыртқы түрі тұқымдық байланысына байланысты әртүрлі болады.

Медициналық мәселелер

Голландиялық жылы қанды жылқылардың денсаулығы мықты және ұзақ өмір сүруіне себеп – тұқымдық айғырлар мен элиталық бияларға қойылатын қатаң талаптар. Рентген суретіндегі жеңіл навигациялық өзгерістерге, сезамоид сүйектерге, тізе бунағының артритіне және сүйек тізесіне рұқсат берілсе де, тізе және тобықтағы остеохондрозға жол берілмейді. Жылқылар туа біткен көз кемістіктері, тіс қанағаттанбауы (жоғары немесе төмен жақ), сондай-ақ тобық, қақпақ, аяқ немесе қозғалыстағы симметрияның жоқтығы үшін көбейтуге жарамсыз деп танылады, бұл дрессажға да қатысты. Жақындағы Олимпиада жүлдегерлерінің қатарында 2004 жылы Royal Kaliber, Montender, Authentic (Nimrod), Mac Kinley, 2000 жылы De Sjiem және 2008 жылы Hickstead болды. Соңғы жылдары голландиялық жылқышылар Ферро мен Удон да Олимпиада жүлделерін жеңіп алды. Голландиялық жылы қанды айғыр Мурландс Тотилас Гран-при фристайл дрессажы бойынша әлемдік рекордты иеленді және 2010 жылғы FEI Әлемдік ат спорты ойындарында үш алтын медаль жеңіп алды. Гран-при фристайл дрессажы бойынша қазіргі әлемдік рекордты британдық Шарлотта Дюжардинмен бірге Валегро ұстап тұр. Валегро – КВПН тұқымындағы Негродан тараған. Голландиялық селекционерлер үшін үш сайыс басымдыққа ие емес, бірақ халықаралық аренада бірнеше голландиялық жылы қанды жылқылар бар. Солтүстік Америкада голландиялық жылы қанды жылқылар аңшылар үшін танымал таңдау. "Horse Chronicle" журналы "Ғасырдың аңшысы" деп атаған Рокс Дене голландиялық жылы қанды айғыр Аристос B-ден туған. КВПН Солтүстік Америка филиалы голландиялық аңшы жылқыларын іріктеуді бастады; алғашқы мақұлданған айғырлардың бірі – Попай К, ол да голландиялық жылы қанды. Кейін Рокс Дене Попай К-мен шағылыстырылды.

"Сақиналардың иесі" фильміндегі Брего рөліне голландиялық жылы қанды айғыр Ураус бейнеленді.