Кіріспе

Иерусалимнің ескі қаласының қақпасы, Иерусалимдегі қақпа.

Жаңа қақпа (باب الجديد Bāb ij Jdīd) (ХаШаар ХеЧадаш) – Иерусалимнің ескі қаласының ең жаңа қақпасы. Ол 1889 жылы христиандық квартал мен қабырғалар сыртында бой көтеріп жатқан жаңа аудандар арасында тікелей байланыс құру үшін салынған. Аркалы қақпа тісті тас өрнектерімен әшекейленген. Жаңа қақпа қазіргі қабырғаның ең биік нүктесінде, теңіз деңгейінен жоғары орналасқан.

Аттар

Жаңа қақпа – Осман әкімшілігі қолданған атау. Араб жұмысшылары оны ғимарат салуға рұқсат берген Осман сұлтаны Абдул Хамид II құрметіне Бабес Сұлтан Абдул Хамид деп те атаған. Оны, Еремия кітабында еске алынған және Ұлы Синедрионның қашалған тас залдарына кіретін есік қызметін атқарған, Екінші ғибадатхана кешенінің Жаңа қақпасымен шатастырмау керек. Бұл қақпа бұрын Бенжамин қақпасы деп аталған.

Византия дәуірі

3 және 4 ғасырларда византиялықтар солтүстік қабырғаны қайта құрып, жақсартты, осы бекініс бөлігінде қақпаның іздері мен жазбалары қалдырылмады. Қала крестшілермен басып алынғанға дейін қабырғаның осы жерінде бұрын қақпа болғаны туралы мәлімет жоқ. Аймақтағы дренаж және канализация жұмыстары кезінде табылған бұл жерді араша сатушылар орденінің шабандоздары да пайдаланған болуы мүмкін. Крест жорықтарының ерте деректері крестшілер қалаға енгеннен кейін Гаутвильдің Танкредінің бұйрығымен қабырғаның бұзылғанын көрсетеді, ал мұнара кейіннен оның құрметіне аталды. Бұл бұзу кейін қақпаға айналдырылған болуы мүмкін.

Осман дәуірі

Көне қақпалар, шамасы, 1530 жылдары Сүлеймен Зорлықшы салған сыртқы қабырғамен жабылып қалған. Дегенмен, 16 ғасырда Сербия монастырының Жаңа қақпасы деп аталатын тағы бір қақпа туралы мәлімделген, оны францискандар Сент-Сальвиор шіркеуін салғанда пайдаланған. Сондай-ақ, ол Ресейдің ескі қала қабырғасының сыртындағы Ресей кешенінде тұратын орыс христиан паломниктеріне Христиандық аудандағы Киелі қабір шіркеуіне тікелей қол жеткізуді қамтамасыз еткен. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан бастап, Иерусалим аймағындағы Осман әскерінің ең жоғары дәрежелі офицері Рошен Бейдің штабы Жаңа қақпаның қарсы бетіндегі Нотр-Дам хосписінде орналасқан.

Британдық мандат

1920-1930 жылдары Жаңа қақпа қазіргі Иерусалим қаласына ең жақын қақпаға айналды, ал Христиан бауырлары колледжі Ескі қаланың ішінде, оның құрылысының жанында орналасқан. Осы кезеңде Жаңа қақпа, Ескі қалаға апаратын барлық қақпалар сияқты, полиция басқаратын темір қақпадан тұрды және әкімшілік регламенттерге сәйкес қажет болғанда жабылатын. 1929 жылғы 23 тамызда, жұма күні түстен кейін Арабтар Жаңа және Дамаск қақпалары арасындағы Ескі қаладан шыққан шабуыл жасады. Харам әш-Шарифте түскі намаз уақытында айтылған уағыздардан кейін Арабтардың ызалануы нәтижесінде бірнеше яһуди қаза тапты. 1946 жылдан бастап тәуелсіздікке дейін британдық әкімшілік Жаңа қақпа мен Яффа жолы арасында, Эрнест Бевиннің құрметіне «Бевинград» деп аталатын қауіпсіздік аймағын құрды, себебі екі тараптан да террористік әрекеттер болып тұрды. 1945 жылғы 15 қарашада Стерн тобы Жаңа қақпаның жанындағы қабырғаның бір бөлігін қиратуға тырысты, он адамның көтеріп, орналастыруын қажет ететін үлкен құрылғы қолданды; алайда ол жұмыс істемеді.

1948 жылғы соғыс және Иордания кезеңі

1948 жылғы араб-израиль соғысы кезінде Дэвид Шалтиелдің Эцциони бригадасы (Хагана) Кедем операциясы барысында Араб легионының 6-шы батальонының ротасымен нығайтылған жергілікті араб қорғаушыларынан Шығыс Иерусалимді жаулап алуға қол жеткізе алмады. Бұл арабтардың қарсы шабуылының нәтижесінде болған жоқ, Джон Багот Глуббтың бұйрықтарымен олардың шабуылдары шектелген еді. Себебі, темір қақпаны жоюға арналған еврейлердің жарық құрылғысы, жаңылысқан артиллериялық оғының әсерінен жарылып, Жаңа қақпаның алдындағы арабтардың ағаш кедергісіне от тұтандырды. Бұл, атысты тоқтату туралы жарияланғанға дейін Stern Gang, Hagana және Irgun әскерлерінің ілгерілеуін тоқтатты. Содан кейін Иорданияның оккупациялық әкімшілігі қақпаны мөрледі.

1967 жылғы соғыс және Израиль кезеңі

Қақпа 1967 жылы Израиль армиясымен қайта ашылды, ал темір қақпа Иордания науқаны кезінде Шығыс Иерусалимді басып алудан кейін алынып тасталды. Жаңа қақпа мен Дамаск қақпасы арасындағы жерді Патриархаттан парк үшін жалға алуға көп жыл кетті. Қазіргі Иерусалим қалалық жоспарында Жаңа қақпа Ескі қаладан Батыс Иерусалимге, оның ішінде Эггед No.1 және 2 автобустары арқылы, Хашаар Хахадаш (Жаңа қақпа) тас жолы арқылы ең жылдам бағытты ұсынады.

Көрнекті орындар

Жаңа қақпаның жанында, қақпаның ішкі және сыртқы жағында, ескі қаланың ішінде де, жолдан өте де бірнеше көзге түсетін ғимараттар бар. Ескі қала ішінде Ла Саль колледжі / Фрерлер колледжі (ұлдарға арналған), Грек православиелік Әулие Василий монастыры және Қасиетті Салватор католик монастыры орналасқан. Колледждің астында Танкред мұнарасының (Голиат қамалы) қирандылары сақталған. Нотр-Дам де Франс католик монастыры және қонақ үйі Жаңа қақпаның қарсы бетінде, Ха Цанчаним (Парашютшілер) жолында, сондай-ақ Сент-Луис ауруханасы да сол жерде орналасқан.