Кіріспе

XIV ғасырдағы француз дворяны Энгерранд VII де Куси (1340 – 18 ақпан 1397), сондай-ақ Ингельрам де Куси және Ингельрам де Куси аттарымен де белгілі, ортағасырлық француз дворяны және Кусидің соңғы лорды болған. Ол Англия королі Эдуард III-нің қызы Изабеллаға үйленгеннен кейін корольдің күйеу баласы атанды, нәтижесінде жұбайларға Бедфорд графы атағымен бірге бірнеше ағылшын иелігі берілді. Куси 1396 жылы Осман империясына қарсы өткен сәтсіз крест жорығының бөлігі ретінде Никополис шайқасына қатысты, бірақ тұтқынға түсіп, жұқпалы обаға шалдықты. Ол келесі жылы Бурсада тұтқын күйінде қайтыс болды. Кусидің заңды ұлдарының ешқайсысы тірі қалған жоқ. Оның Куси иелігінің мұрагерлігі үшін қызықты құқықтық таластар болды, соның салдарынан ол Франция патшасының жеріне өтті.

Алғашқы жылдар

Куси 1346 жылы Креси шайқасымен аяқталатын шайқастар кезеңінде әкесі, Куси лорды Энгерран VI қайтыс болғаннан кейін Куси лорды болды. Ол сонымен қатар 4-ші Гинз лорды, Марль округіндегі Оизи мырзасы және Ла-Фер мырзасы атақтарын алды. Оның анасы, Австрия герцогы Леопольд I-нің үлкен қызы Екатерина 1349 жылы "Қара өлім" эпидемиясы кезінде қайтыс болды. Куси Англияға қарсы соғысқа алғаш рет он бес жасында қатысты, Моро де Фьенн батальонында Пикардия барондарының қатарында қызмет етті. 1358 жылы он сегіз жасында Куси "Жакери" деп белгілі шаруалар көтерілісін басу кезінде жетекші болды.

Англия мен Франция арасында

Жас Куси алғаш рет 1359 жылы Англия королі Эдуард III-мен кездесті, ол Францияның тұтқынға алынған королі Иоанн II-ді босату үшін алмастырылған қырық патшалық және ақсүйек кепілдерінің бірі болды. 1360 жылы ол кепіл ретінде ұсталды, осы кезде Бретень келісімі екі ел арасындағы аумақтық түзетулерді орнатты және король Иоаннның босатылуы үшін ақша төлемдерін белгіледі. 1360 жылдың қарашасында кепілдер Англияға жетті. Куси келесі бес жылды Король сарайының қонағы ретінде өткізуге тиіс болды. Хроникер Жан Фруассар жазғандай, "жас лорд де Куси өз кезегі келгенде билеп, ән шырқады. Ол француз бен ағылшындардың қызығушылығын қоздыды." 1365 жылы бай Куси 33 жастағы Англияның Изабелласына үйленді, ол шектен тыс еркелетілген, еркіндікке құмар және өте ысырапшыл ханшайым ретінде сипатталды. Оның жеке қажеттіліктерін қамтамасыз ету үшін әкесі оған өмір бойына айтарлықтай жылдық табыс, сондай-ақ қымбат зергерлік бұйымдар мен иеліктер, сарайлар мен монастырлар сыйлады. Куси оның таңдауымен күйеу болды, себебі ол Еуропаның бірнеше ақсүйек үйлерімен келісім келіссөздері сәтсіз аяқталғаннан кейін махаббатпен үйленгісі келді. Куси неке шартының бір бөлігі ретінде Англияның Йоркшир, Ланкастер, Вестморленд және Камберленд аймандарына қарасты бұрынғы Куси жерлерін қайта алды. Ол сондай-ақ француз шартының талаптары бойынша, құны төленбестен кепіл ретінде босатылды. 1365 жылдың қарашасында, 27 шілдеде үйленгеннен кейін, жұбайлар Францияға саяхаттауға рұқсат алды. Олардың қызы Мари де Куси 1366 жылдың сәуір айында Францияның Пикардия аймағындағы Кусиде дүниеге келді. Жаңа отбасымен Англияға жасаған келесі сапасы барысында Куси Бедфорд графы титулын алды және Гартер орденіне қабылданды. 1367 жылы Англияда Кусидің екінші қызы Филиппа де Куси дүниеге келді. Осы кезде Кусиға қосымша француз жерлері берілді, ол Сойссон графы атағын алды, ол король Эдуард III-ке құн төлеу арқылы келді. Куси мен оның ағылшын әйелі өмірінің көп бөлігін солтүстік француздық иеліктерінде өткізді, бірақ Изабелла Англияға жиі сапар шегетін, әсіресе Куси Франция қызметіне кеткен кезде. 1380 жылы ол Бретань губернаторы лауазымын атқарды. Ол сондай-ақ Францияның Ұлы бұтқасы және Франция маршалы лауазымдарын иеленді. Францияның барлық рыцарьларының арасында ең білікті және тәжірибелі саналатын Куси Франция констеблі лауазымынан екі рет бас тартты, бұл корольдіктің ең жоғары және ең табысты әскери лауазымы болды. Әрқашан дипломаттық шешімдерді қабылдайтын Куси Англия мен Франция арасындағы үзілісті қарулы қақтығыстар кезеңінде Франция короліне де, ағылшын қайнағасы да адалдығын сақтауға тырысты, бұл қақтығыс Жүз жылдық соғыс деп белгілі болды. Әр түрлі уақытта ол қақтығыс кезінде капитан, елші, кеңесші және делдал ретінде әрекет етті. Алайда, Куси 1377 жылдың 26 тамызында король Ричард II таққа отырғаннан кейін барлық ағылшын құрметтерін бас тартты.

Француз әміршісі

1375 жылдың күзінде Куси анасы арқылы талап еткен Габсбург жерлерін басып алу үшін бірнеше еркін отрядтарды, соның ішінде Оуэйн Лоугох бастаған отрядты жалдады. Бірақ, Гюглер соғысында Куси әскеріне Швейцариядан өтіп бара жатқанда шабуыл жасалды, және бірнеше жеңіліске ұшырағаннан кейін жорықтан бас тартуға мәжбүр болды. 1379 жылы Англияның Изабелла қайтыс болғаннан кейін, Куси 1386 жылы Лотарингия герцогы Иоанн I мен Вюртемберг герцогы Софидің қызы Изабеллаға үйленді; олардың бір қызы болды, Изабелла де Куси (туған күні белгісіз; 1411 жылы қайтыс болды). 1390 жылғы Барбария крест жорынында Куси да қатысты. Куси 56 жасында, 1397 жылдың 18 ақпанында Осман империясының Бурса қаласында, Баязид I және оның одақтастарына қарсы соңғы ортағасырлық крест жорысына қатысқаннан кейін қайтыс болды. Крест жорыны 1396 жылдың 28 қыркүйегінде Никополис шайқасында аяқталды, бұл ортағасырлық Еуропа тарихындағы ең ауыр жеңілістердің бірі болды. Осман әскерінің бір бөлігіне қарсы алғашқы сәтті шабуылдан кейін Куси және басқа да тәжірибелі рыцарьлар қайта топтасу үшін тоқтау жасауды ұсынды, бірақ олар Баязид әскерінің басты күшін жеңіп алдық деп жаңылысқан жас рыцарьлардың ықпалымен қабылданбады. Даңққа құмар бұл рыцарьлар өз күштерін басқарып, қашқан түріктерді аяусыз қуды, бірақ Баязидтің резервте сақтап тұрған түрік сипахиларының жаңа корпусына тап болды. Аса қатал шайқас болды, бірақ шайқастың қалың қабатында Баязидтің серб одақтасы күшін қосып, түріктердің жақтасына көшті. Христиан әскері толығымен жеңілді, мыңдаған крестшілер майданда қаза тапты, ал крест жорынына басшылық еткен барлық рыцарьлардың көпшілігі, Куси де соның ішінде, қаза тапты немесе тұтқынға алынды. Куси және көптеген басқа да беделді ақсүйектер тұтқынға алынды, ал келесі күні Баязид рыцарьларға түріктер ұстаған жүздеген (немесе 3000-ға дейін) крестшілердің басын кесуді қарауға мәжбүр етті. Содан кейін тұтқындардың көпшілігінен киімдері, тіпті аяқ киімдері де алынды және 350 шақырымдық қашықтықты Галлиполиге дейін күшпен жүрді. Жолда Куси суықтан өлімге жуықтап қалды, бірақ оны басқа тұтқын құтқарып, оған пальтосын берді. Галлиполиден тұтқындар Түркияға жеткізіліп, сыйақы төленгенше тұтқындалды. Келесі бірнеше айда тұтқындарды босату үшін Францияда көптеген күш-жігер жұмсалды, бірақ Куси түріктер арасында оба эпидемиясынан қайтыс болды, оның сыйақысы төленбеді. Дегенмен, ол Никополисте алған жараларынан және соңғы мәжбүрлі сапардың қиындықтарынан бұрын қатты әлсіреген болуы мүмкін. Оның денесі Еуропаға қайтарылып, Францияның Суассон қаласына жақын Вильнёв аббаттығына жерленді.

Коуси иелігі

Куси 1346 жылы әкесі Энгерран VI қайтыс болғаннан кейін Еуропадағы ең таңғажайып қамалдың мұрагері болды. Бұл қамал «Куси шатосы» деп аталады және сол заманғы керемет сәулеттік жетістік саналады. Куси қамалдың күтілуіне және отбасылық иеліктерінде қосымша құрылыс жүргізуге жауапты болды, ол қамалдан, 150 қала мен ауылдан, танымал ормандар мен көлдерден, сондай-ақ айтарлықтай кірістен тұрды. Оның иелігі Куси-ле-Шато-Офрик коммунасының орталығында орналасқан, қазіргі Францияның Эна департаменті. Куси 1366 жылы Англиядан оралғанда, иелігінде қиын экономикалық және әлеуметтік жағдайға тап болды. Оның болмаған кезінде, иеліктегі мекемелер мен шаруашылықтар соғысқа қатысқан екі әскердің зардабына ұшырады. Диірмендер, астық қоймалары, сыра қайнату орындары және басқа да құрылыстарды қайта салу қажет болды. Қара өлім мен соғыс салдарынан жалдамалы жұмысшылар жетіспеді. Сонымен қатар, иелікке толығымен бекітілген шаруалар жұмыс іздеп және қауіпсіздік табу үшін шеткері елді мекендерге қашып кетті. 1368 жылдың тамызында Куси өзінің билігіндегі 22 қала мен ауылға бостандық берді. Ол жарғысында, оның қайтыс болған әкесі өзінің поддандыларына бостандық беруді ниеттенгенін, бірақ оның ерте қайтысы бұл әрекетке кедергі келтіргенін жазды. Куси иелікті өркендету және жұмысшыларды тарту мақсатында жалдау ақысы мен кірістер жүйесін құрды. Куси қайтыс болғаннан кейін, оның бұрынғы шақырушысы және бірінші туысы Обер, оның әкесінің інісінің заңсыз ұлы, Карл VI-мен заңды деп жарияланды. Алайда, Обер де Куси Кусидің үлкен қызы Мари де Бар мен оның екінші әйелі Изабелла Лотарингиялық (1423 жылы қайтыс болған) арасындағы Куси иелігіне қатысты ұзақ дауға қатыспады. 1405 жылы Мари күтпеген жерден қайтыс болғаннан кейін, кең Куси жерлері Франция королінің иелігіне өтті. Атақты қамал 19 ғасырда Эжен Виоле ле Дюкпен қайта жаңартылды. Бірақ 1917 жылы ол неміс генералы Эрих Людендорфтың бұйрығымен 28 тонна жарылғыш заттармен жарылды. Бұл, көрінеу, Людендорфтан қаланы соғыс зардаптарынан қорғауды сұраған Баварияның принці Рупрехтке ренжіту үшін жасалды.

Кейінгі мәдениетте

Коси мен оның алғашқы әйеліне жасалған қудалау Молли Костайн Хейкрафттың "Леди Роял" романының сюжетінің маңызды бөлігін құрайды. Англияның ханшайымы Изабелланың өмірін көркемдеп суреттейтін бұл роман, олардың өте романтикалық бейнесін жасайды. Коси мен оның бірінші әйелі, Англияның Изабелласы, Карен Харпердің "Уэльстің бірінші ханшайымы" тарихи романындағы маңызды кейіпкерлер. Косидің өмірі Барбара Тучманның 1978 жылғы "Алыс айна: апатты 14 ғасыр" тарихи еңбегінің орталық тақырыбы болып табылады.