"Төңкерілген қалта"

Кіріспе

АҚШ жаргоны, "бай" Дрейк әні

"Deep pocket" – американдық жаргон; әдетте "мол қаржылық мүмкіндіктер немесе ресурстар" дегенді білдіреді. Көбінесе ірі компаниялар мен ұйымдар туралы айтылғанда қолданылады (мысалы, американдық темекі компанияларының "терең қалтасы" бар), бірақ бай жеке тұлғаларға қатысты да қолдануға болады (мысалы, Билл Гейтс, Уоррен Баффетт). Сот процесінде, нақты кінәлілік басқа тарапта болса да, "терең қалта" көбінесе сот шешімін төлей алатын айыпталушы болады, себебі олардың төлеуге жеткілікті қаржысы бар. Мысалы, заңгер өндірушіге шағымдануға тура келгенін, сатушыға емес, себебі өндірушінің "терең қалтасы" бар, яғни ол зардап шеккенге өтемақы төлеуге және адвокаттың пайдасын қамтамасыз етуге сатушыдан гөрі көбірек қаражаты бар деуі мүмкін.

Терең қалта - жаргондық термин

"Deep pockets" термині (сондай-ақ "deep pocket" және "deep pocketed" түрінде де қолданылады) 1940-шы жылдардан 1960-шы жылдарға дейін сирек кездеседі, бірақ 1970-ші жылдардағы сот процестерінің өрбуімен танымал болды. "Қысқа қол, терең қалтасы бар" адам – ақшаны жинап, оны көп жұмсамайтын адам (кейде "қисық" немесе "сараң" деп қынжылдырады). "Қысқа қол және терең/ұзын қалталар" тіркесі 1952 жылдан бері жарияланған материалдарда кездеседі. Ирландияда бұл фраза Типперэриден шыққан бай бизнесменге байланысты болған, ол ішімдік берген кезде стақанды еденге лақтырып, паб иесі оны шығарып салуын күтетін. Бұл сондай-ақ "О’Шеа скрипкасы" деп те аталды.

Заң және экономика салалары бойынша терең білімі бар

Терең қалта – заң және деликт құқығының экономикасында жиі қолданылатын ұғым. Ол қандай да бір іс-әрекеттің тәуекелін оны көтеруге ең жақсы жағдайдағы адамның көтеруі керек деген идеяны білдіреді. Бұл тәуекелді көптеген тәуекелге ұшырайтын адамдарға (әдетте сақтандыру арқылы) тарату арқылы немесе тәуекелге бейтарап адамға жүктеу арқылы іске асырылуы мүмкін. Соңғысы көбінесе бай адамдар немесе ірі корпорациялар үшін тән, олардың "терең қалтасы" бар деп есептеледі, себебі тәуекел орындалған жағдайда олардың байлығына елеулі әсер етпейді. Мысалы, өнімділіктің жауапкершілігін негіздеу үшін, басқа аргументтермен қатар, "терең қалта" аргументі қолданылуы мүмкін, себебі "терең қалтасы" бар өндірушілер "терең қалтасы" жоқ жеке тұтынушыларға қарағанда зиян келтіру тәуекелін жақсырақ көтере алады. 2014 жылы Айова Жоғарғы соты мұндай заңдық теорияларды терең қалталық сот жүйесі деп атады. Бір шолу төрт түрлі қолданылуын анықтады:
Өнертапқыш жауапкершілігі – өнімнің өнертапқышы басқалар сол өнімді тәуелсіз түрде өндіргенде келтірілген зиян үшін жауапты. Үкімет өндірушілерді және жеткізу тізбегіндегі кез келген адамды сотқа тартуға құқылы, оларды өнімнің дұрыс пайдаланылмауы немесе теріс пайдаланылуынан туындаған зиян үшін жауапкершілікке тартуға болады. Кәсіпорындар тәуелсіз мердігерлердің қызметкерлері келтірген зиян үшін жауапты болуы мүмкін. Егер өнімді дұрыс пайдаланбауға кінәлі тарап келтірілген зиянды өтеуге шамасы келмесе, өндіруші өнім дизайнының оқиғаға әсер еткені туралы болжамдық теория бойынша жауапкершілікке тартылуы мүмкін. Бұл терминді пайдаланудың бір түрі – талапкерлердің бай немесе корпоративтік жауапкерлерді олардың жоғары ресурстарын пайдалану мақсатымен нысанаға алатын, негізсіз сот процесінің ерекше түріне қатысты. Мұндай істерде нақты зиян шеккен талапкерлер қатысады, бірақ "нағыз" кінәлілік жеке тұлға немесе шағын ұйымда болады, егер сот жеңіліске ұшыраса, олардан өте аз ақша жинауға болады. Керісінше, талапкер ең жақын байланысты ірі корпорацияны немесе бай жауапкерді нысанаға алады, көбінесе салғысыздық туралы әлсіз айыптаумен. Көпке белгілі мысал – қылмыскердің қолынан қаза тапқан адамның, шабуыл жасаушының орнына қару-жарақ өндірушісіне шағымдануы. Мұндай сот процестерін болдырмау үшін кейде заң қабылданады, мысалы, Қару-жарақ саудасының заңдылығын қорғау туралы заң.

Deep pocket is a concept often used in the law and economics of tort law. It refers to the idea that the risk of an activity should be borne by a person who is in a relatively good position to handle it. This can be achieved by either spreading the risk over a large number of risk bearers (usually by means of insurance), or by imposing it on a person who is relatively risk neutral. The latter is often assumed to be the case for wealthy individuals or large corporations, who are referred to as having "deep pockets", since their wealth will not be affected very strongly if the risk materializes. For example, a deep pocket argument might, among other arguments, be used to justify product liability, as producers with "deep pockets" will normally be better able to accommodate the risk of damages than individual consumers not endowed with "deep pockets". In 2014, the Supreme Court of Iowa labeled such legal theories deep pocket jurisprudence. A review found four types of application:
Innovator liability holds an inventor of a product liable for the harms caused when others independently manufacture the same product. Governments may sue manufacturers and anyone in the supply chain, holding them broadly liable for harms caused by independent misuse or abuse of a product. Businesses may be held liable for harms caused by employees of independent contractors. When the true party at fault for misusing a product is unable to pay for harms they caused, the manufacturer may be held liable on a speculative theory of the product design contributing to a mishap. A variation on the term refers to the special subtype of frivolous litigation where plaintiffs target wealthy or corporate defendants for little other reason than them having high resources. These cases involve plaintiffs who have suffered genuine damages, but what is considered the "true" culpability lies squarely with an individual or small entity who has very little money that could be collected if the suit was won. Instead, the plaintiff targets the nearest marginally related large corporation or wealthy defendant, often with a weak accusation of negligence. A popular example is a person being shot by a criminal, and suing the manufacturer of the firearm instead of their attacker. Sometimes legislation is passed to prevent such lawsuits, such as the Protection of Lawful Commerce in Arms Act.