Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Емерик, сондай-ақ Генрих немесе Имре (Имре, ,; 1174 – 30 қараша 1204) – 1196 және 1204 жылдар аралығында Венгрия және Хорватия патшасы. 1184 жылы оның әкесі, Венгрияның Бела III, оны патша етіп тағайындау бұйрығын берді және шамамен 1195 жылы оны Хорватия мен Далмацияның билеушісі етіп тағайындады. Емерик әкесі қайтыс болғаннан кейін таққа отырды. Билік құрған алғашқы төрт жылында ол бүлік көтерген бауыры Андреймен соғысты, ол Емерикті Хорватия мен Далмацияны иеленуге мәжбүр етті. Емерик Босния шіркеуіне қарсы Рим Папасымен ынтымақтасты, себебі Католик шіркеуі оны дінсіз деп есептеді. Азамат соғысынан пайдаланып, Емерик Сербияға билігін кеңейтті. 1202 жылы IV крест жорығының крестшілерінің көмегімен Венеция Республикасының Задар қаласын басып алуын тоқтатуға ол күш жеткізбеді. Сондай-ақ, ол өзінің патшалығының оңтүстік шекарасында Болгарияның күшеюіне тосқауыл қоя алмады. Емерик – жеке елтаңбасы ретінде «Арпад жолақтарын» пайдаланған және «Сербия королі» атағын алған алғашқы венгр монархы. Өлімі алдында Емерик төрт жасар ұлы Ладислав III-ті патша етіп тағына отырғызды.
Emeric, also known as Henry or Imre (Imre, , ; 117430 November 1204), was King of Hungary and Croatia between 1196 and 1204. In 1184, his father, Béla III of Hungary, ordered that he be crowned king, and appointed him as ruler of Croatia and Dalmatia around 1195. Emeric ascended the throne after the death of his father. During the first four years of his reign, he fought his rebellious brother, Andrew, who forced Emeric to make him ruler of Croatia and Dalmatia as appanage. Emeric cooperated with the Holy See against the Bosnian Church, which the Catholic Church considered to be heretical. Taking advantage of a civil war, Emeric expanded his suzerainty over Serbia. He failed to prevent the Republic of Venice, which was assisted by crusaders of the Fourth Crusade, from seizing Zadar in 1202. He also could not impede the rise of Bulgaria along the southern frontiers of his kingdom. Emeric was the first Hungarian monarch to use the "Árpád stripes" as his personal coat of arms and to adopt the title of King of Serbia. Before his death, Emeric had his four year old son, Ladislaus III, crowned king.
Ерте өмір (11741196)
Емерик Венгрияның Бела III және Беланың Антиохиялық Агнес деген бірінші әйелінен туған үлкен баласы еді. Оның тәрбиешісі итальяндық дін қызметкері Бернард болды. Эстергом архиепископы Николай 1182 жылдың 16 мамырында сегіз жасар Емерикті патшалыққа көтерді, бұл Емериктің әкесінен кейін мұрагерлік құқығын бекітті. Емерик Киелі Рим императоры Фридрих I-нің қызына құда түскен, бірақ ол 1184 жылы қайтыс болды. Бела III шамамен 1195 жылы Емерикті Хорватия мен Далмацияны басқаруға тағайындады.
Emeric was the eldest child of Béla III of Hungary and Béla's first wife, Agnes of Antioch. His tutor was an Italian priest, Bernard. Nicholas, Archbishop of Esztergom, crowned the eight year old Emeric king on 16 May 1182, which confirmed Emeric's right to succeed his father. Emeric was betrothed to a daughter of Holy Roman Emperor Frederick I, but she died in 1184. Béla III appointed Emeric to administer Croatia and Dalmatia around 1195.
Ағасымен күресу (11961200)
1196 жылғы 23 сәуірде қайтыс болған әкесінен кейін Емерик патша болды. Бела III Емериктің інісі Андреске қасиетті жерге крест жорығын бастауы шартымен жерлер мен ақша қалдырған еді. Бірақ Андрей 1197 жылы өзіне жеке герцогтік талап етіп, Емерикке қарсы көтерілді. Австрия герцогы Леопольд VI Андрейдің жағына шығып, жыл соңында олардың біріккен әскерлері Мачкиде (Славонияда) Емериктің әскерін жеңіске ұшыратты. 1198 жылдың басында Емерик Андреyni Хорватия мен Далмация герцогы етіп тағайындауға мәжбүр болды. Андрей Емерикке қарсы құлақтандыруын жалғастырды, алайда Папа Иннокентий III Андрейді крест жорығына аттануға үндеуін тоқтатпады. 1199 жылғы 10 наурызда Емерик Андрейдің қолдаушысы болған Вац епископы Болеславты өзіне қарсы жасалған қастандық туралы құжаттарды беруге мәжбүр етті. Сол жылдың жазында Емерик Балатон көлі маңында Андрейдің әскерін жеңіп, оны Австрияға қашуға мәжбүрледі. Папаның өкілі Грегори екі бауырды татуластыру үшін Венгрияға келді. 1200 жылдың жазында бауырлардың келісім-шарты бойынша Емерик Андреye Хорватия мен Далмацияны қайтадан берді.
Emeric succeeded his father, who died on 23 April 1196. Béla III had bequeathed estates and money to Emeric's younger brother, Andrew, under the condition that Andrew should lead a crusade to the Holy Land. Instead, Andrew turned against Emeric, demanding a separate duchy for himself in 1197. Leopold VI, Duke of Austria, intervened on behalf of Andrew, and at the end of the year, their combined forces routed Emeric's troops at Mački, Slavonia. In early 1198, Emeric was forced to make Andrew Duke of Croatia and Dalmatia as an appanage. Andrew continued to conspire against Emeric, although Pope Innocent III continued urging Andrew to launch a crusade. On 10 March 1199, Emeric forced Boleslaus, Bishop of Vác, who was a supporter of Andrew, to give him documents that proved the conspiracy against him. In the summer of that year, Emeric defeated Andrew's army near Lake Balaton, which made Andrew flee to Austria. A papal legate named Gregory arrived in Hungary to mediate a reconciliation between the two brothers. According to the brothers' treaty, Emeric once again granted Croatia and Dalmatia to Andrew in the summer of 1200.
Балқандағы соғыстар (12001203)
1200 жылдан бастап Эмерик Балқан түбегінің істеріне белсенді араласты. 1200 жылы 11 қазанда Папа Иннокентий оны Босниядағы "еретиктерді" жою шараларын қабылдауға шақырды. Эмериктің өтініші бойынша Папа Сербияның ұлы князі Стефанға патшалық тәжді жіберуден бас тартты. 1201 немесе 1202 жылы Эмерик Сербияға шабуыл жасады және Стефанның ағасы Вуканға таққа отыруға көмектесті. Сербияға жол аша отырып, 1202 жылы Эмерик Сербия королі атағын алған алғашқы венгр монархы болды. Ол сондай-ақ, ақырында Венгрияның елтаңбасының бір бөлігіне айналған, «Арпад жолақтары» бейнеленген патшалық мөрді қолданған алғашқы патша болды. 1202 жылдың жазында Венеция дожы Энрико Дандоло Төртінші крест жорығының басшыларымен келісімге келді, олар 1186 жылдан бері венгр монархтарының бағыныштылығын қабылдаған Далмациядағы Задар қаласын қайтарып алуға көмектесуге келісті. Папа Иннокентий III крестшілерге Задарды қоршауға тыйым салғанмен, олар 24 қарашада қаланы басып алып, венециялықтарға тапсырды. Папа Эмериктің талабы бойынша венециялықтар мен крестшілерді анафемаға ұшыратса да, Задар венециялықтардың билігінде қалды. Эмериктің крест жорығынан қорқып, Боснияның баны Кулин 1203 жылдың 6 сәуірінде Билино Польеде Босния шіркеуінің синодын өткізді. Синод Папаның үстемдігін мойындап, қағидаларды реформалауға бұйрық берді. Кулин де Эмериктің үстемдігін мойындады. 1203 жылы Болгария патшасы Калоян Папа Иннокентийге хат жазып, Эмериктің Болгарияның бес округін басып алғанын хабарлады және Папаның араласуын талап етті.
From around 1200, Emeric was deeply involved in the affairs of the Balkan Peninsula. On 11 October 1200, Pope Innocent urged him to take measures to liquidate the "heretics" in Bosnia. Upon Emeric's request, the Pope refused to send a royal crown to Grand Prince Stephen of Serbia. Emeric invaded Serbia in 1201 or 1202, and helped Stephen's brother Vukan seize the throne. As a token of his suzerainty over Serbia, Emeric became the first Hungarian monarch to adopt the title of King of Serbia in 1202. He was also the first king to use a royal seal depicting the so called "Árpád stripes", which eventually became part of the coat of arms of Hungary. In the summer of 1202, the Venetian doge Enrico Dandolo signed a treaty with the leaders of the Fourth Crusade, who agreed to help the Venetians recapture Zadar, a town in Dalmatia, which had accepted the Hungarian monarchs' suzerainty since 1186. Even though Pope Innocent III forbade the crusaders to besiege Zadar, they seized the town on 24 November and gave it to the Venetians. Although the Pope excommunicated the Venetians and the crusaders upon Emeric's demand, Zadar remained under Venetian rule. In fear of a crusade by Emeric, Ban Kulin of Bosnia held a synod of the Church of Bosnia at Bilino Polje on 6 April 1203. The synod acknowledged papal primacy and ordered the reform of the rites. Kulin also acknowledged Emeric's suzerainty. In a letter written in 1203, the Bulgarian tsar Kaloyan informed Pope Innocent that Emeric had occupied five districts in Bulgaria, and Kaloyan demanded the Pope's intervention.
Соңғы жылдары (12031204)
1203 жылдың күзінде герцог Андрей Емерикке қарсы тағы да ашық көтеріліс жасады. Олардың әскерлері қазан айында Драва өзені жанындағы Вараждинде кездесті. Томас архидияконның шамамен бір уақытта жазған мәліметінше, Емерик қарусыз түрде ағасының лагеріне кірді де: "Енді кім патшалық әулетінің қанын төгуге батылады, соны көремін!" деді. Патшаға ешкім қарсы тұрмады, сондықтан ол Андрейге жақындап, оны қарсылықсыз ұстады. Герцог Андрей бірнеше ай бойы тұтқында болды, бірақ 1204 жылдың басында оның қолдаушылары оны босатты. Венгриядағы азамат соғысынан пайдаланып, Калоян Белградты, Баранчты (қазіргі Сербиядағы Браничево) және басқа да бекіністерді басып алды. Емерик Болгарияға қарсы жорыққа дайындалды, бірақ Папа Иннокентийдің талабы бойынша әскерін таратып жіберді. Папа, Калоянмен шіркеу одағын келісіп жатқан болатын, оған патшалық тәжін жіберді, бірақ Емерик, тәжді Болгарияға жеткізіп бара жатқан Папаның елшісі Венгриядан өтіп бара жатқанда оны тұтқындады. Ауыр сырқатқа шалдыққан Емерик 1204 жылдың 26 тамызында төрт жасар ұлы Ладиславты патша етіп тағайындады. Сондай-ақ ол Папаның елшісін де босатты. Ол ағасымен келісіп, "ұлы есейгенге дейін оған ұлының қамқорлығын және бүкіл мемлекетті басқаруды сеніп тапсырды".
Duke Andrew once again rose up in open rebellion against Emeric in the autumn of 1203. Their armies met at Varaždin on the river Drava in October. Emeric walked into his brother's camp unarmed, stating, "Now I shall see who will dare to raise a hand to shed the blood of the royal lineage! ", according to the nearly contemporaneous Thomas the Archdeacon. Nobody ventured to stop the king; thus, he approached Andrew and seized him without resistance. Duke Andrew was held in captivity for months, but his supporters released him in early 1204. Taking advantage of the civil war in Hungary, Kaloyan invaded and captured Belgrade, Barancs (now Braničevo in Serbia), and other fortresses. Emeric made preparations for a campaign against Bulgaria, but he disbanded his army upon Pope Innocent's demand. The Pope, who had been negotiating a church union with Kaloyan, sent a royal crown to him, but Emeric imprisoned the papal legate who was delivering the crown to Bulgaria when the legate was passing through Hungary. Having fallen seriously ill, Emeric had his four year old son, Ladislaus, crowned king on 26 August 1204. He also released the papal legate. He reconciled with his brother, "entrusting to him the guardianship of his son and the administration of the entire kingdom until the ward should reach the age of majority",
Отбасы
Емериктің әйелі Констанция Арагон королі Альфонсо II-нің қызы еді. Олардың некесі 1196 мен 1200 жылдар аралығында болған. Олардың жалғыз белгілі баласы Ладислав шамамен 1200 жылы туып, 1205 жылдың 7 мамырында қайтыс болды. Әйелі мен ұлынан кейін де өмір сүрген королева Констанция кейіннен Киелі Рим императоры Фридрих II-ге үйленді.
Emeric's wife, Constance, was the daughter of King Alfonso II of Aragon. Their marriage took place between 1196 and 1200. Their only known child, Ladislaus, was born around 1200 and died on 7 May 1205. Queen Constance, who outlived both her husband and their son, was later married to Frederick II, Holy Roman Emperor.
Негізгі дереккөздер
Сплит архидиаконы Томас: Салона және Сплит епископтарының тарихы (Ольга Перичтің латын тіліндегі мәтіні, Дамир Карбич, Миржана Матиевич Сокол және Джеймс Росс Суини өңдеп, аударған және түсіндірмелер қосылған) (2006). CEU Press. Венгрлердің суреттелген жылнамасы: Chronica de Gestis Hungarorum (Dezső Dercsényi редакторы) (1970). Corvina, Taplinger Publishing. .
Archdeacon Thomas of Split: History of the Bishops of Salona and Split (Latin text by Olga Perić, edited, translated and annotated by Damir Karbić, Mirjana Matijević Sokol and James Ross Sweeney) (2006). CEU Press. The Hungarian Illuminated Chronicle: Chronica de Gestis Hungarorum (Edited by Dezső Dercsényi) (1970). Corvina, Taplinger Publishing. .