Кіріспе
Альфред Ридтің музыкалық композициясы, дәстүрлі билер
the traditional dancing
«Армения билері» – Альфред Ридтің (1921–2005) концерттік оркестр үшін жазған музыкалық шығармасы. Бұл төрт бөлімнен тұратын сюита, оның І бөлімі бірінші бөлімді, ал ІІ бөлімі қалған үш бөлімді қамтиды. Әр бөлім Комитас Вардапеттің (1869–1935) әрмен этномузыкологының жинағынан алынған бірнеше әрмен халық әндерінен құралған.
I бөлім
Армян билері (I бөлім) 1972 жылдың жазында аяқталып, алғаш рет 1973 жылдың 10 қаңтарында Иллинойс университетінің симфониялық тобымен орындалды. Бұл шығарма сол топтың директоры доктор Гарри Бегианға арналған. Туынды бес бөлімнен тұрады:
Цзирани Цзар (Абрикостық ағаш) (мм. 1–29) (Broadly, and sustained) – шығарманы ашатын, қысқа мыс соққысымен басталып, ағаш аспаптарында орындалатын бөлім. Бұл сезімтал ән үш байланысты мелодиядан тұрады. Гакави Ерк (Кедірдің әні) (мм. 30–68) (Con moto) – Вардапеттің қарапайым өлшемдегі түпнұсқа композициясы, алдымен ағаш аспаптарында орындалып, содан кейін мыс аспаптарында қайталанатын қарапайым мелодияға ие. Оның қарапайым және нәзік мелодиясы балалар хоры үшін жазылған және бұл құстың кішкентай қадамдарын бейнелейді. Хой, Назан Ием (Хой, менің Назаным) (мм. 69–185) (Allegretto non troppo) – көбінесе 5/8 өлшеміндегі көңілді би, ол ерекше қосымша метрді табиғи түрде қалыптастырады – ноталар бір тактіден келесі тактіді 3+2 сегіздік нотадан 2+3 сегіздік нотаға ауысады. Бұл әнде жас жігіт өзінің сүйіктісі Назанды мақтайды. Алагяз (мм. 186–223) (Broadly, with expression) – Армениядағы таудың атымен аталған халық әні, кең және салтанатты күй, 3/4 өлшемінде; ол бұрынғы және кейінгі жылдам, көтеріңкі әндерге қарама-қарсы келеді. Гна, Гна (Жүр, жүр) (мм. 224–422) (Allegro vivo con fuoco) – 2/4 өлшеміндегі өте жылдам, ләззатты және қызықты күлкі әні; ол шығарманың қызықты аяқталуына дейін дыбыс пен жылдамдық бойынша күшейеді.
Tzirani Tzar (The Apricot Tree) (mm. 1–29) (Broadly, and sustained), which opens the piece, begins with a short brass fanfare and runs in the woodwinds. This sentimental song consists of three related melodies. Gakavi Yerk (The Partridge's Song) (mm. 30–68) (Con moto), an original composition by Vardapet in common time, has a simple melody which is first stated in the woodwinds and then repeated by the brass. Its simple, delicate melody was intended for a children's choir and is symbolic of that bird's tiny steps. Hoy, Nazan Eem (Hoy, My Nazan) (mm. 69–185) (Allegretto non troppo) is a lively dance, mostly in 5/8 time, which naturally imposes an unusual pattern of additive meter—the notes repeatedly change from 3+2 eighth notes per bar to 2+3 eighth notes per bar. In this song, a young man sings the praises of his beloved, named Nazan. Alagyaz (mm. 186–223) (Broadly, with expression), a folk song named for a mountain in Armenia, is a broad and majestic song in 3/4 time; it serves as a contrast to the fast, upbeat songs that come both before and after. Gna, Gna (Go, Go) (mm. 224–422) (Allegro vivo con fuoco) is a very fast, delightful, and humorous laughing song in 2/4 time; it builds in volume and speed until the exciting conclusion of the piece.
ІІ бөлім
Армян билері (ІІ бөлім) тағы да доктор Гарри Бегианға арналды және 4 сәуірде 1976 жылы Иллинойс штатының Урбана қаласында Иллинойс университетінің симфониялық тобы, доктор Бегиан басқаруымен тұңғыш рет орындалды. Екінші бөлім әрқайсысы бір армян халық әніне негізделген үш бөлімнен тұрады. Хов Арек (Шаруаның жалбарынуы) (Баяу, және өте созылған) Жас жігіт таулардан оны қайғыдан құтқару үшін жел жіберуін тілейді. Бұл ән терең сезімді, нәзік мелодиясымен кең ауқымды эмоцияны қамтиды. Хов Арек "кел, жел" дегенді білдіреді, бірақ доктор Рид партитурада оны "Шаруаның жалбарынуы" деп аударған. Хумар (Үйлену биі) (Allegretto scherzando) Армян әйел есімі. Бұл ән бастапқыда Гомидас Вартабедтің сопрано және қосымша хор үшін аранжировкаланған. Бұл қуатты, көңілді би әнінде екі жас адамның кездесіп, үйленуі бейнеленген шатты армян ауылының көрінісі көрсетілген. Әннің ерекшелігі – оның серпінді ырғақты үлгілері. Доктор Рид осы бөлімді "Үйлену биі" деп атады. Lorva Horovel (Лорий аймағының әндері) (Кең) Бастапқы музыкада Вартабед кеңінен зерттеген күрделі импровизациялық мелодия бар. Оның бай ырғақты және мелодиялық құрылымы христиандық дәуірге дейінгі элементтерді ашады. Ән шаруаның еңбегі, оның рухани және физикалық күйімен байланысты. Бұл оның өгіздерге тілегі мен егіс шабу кезіндегі шақыруының тікелей нәтижесі. Осы көріністер осы әннің ағынмен өтетін, ырғақты және интервалдық құрылымында жаңғырылады. Бұл Лори ауданынан шыққан егін жыры, доктор Рид оны "Лорий аймағының әндері" деп атады.