Кіріспе

Ұлттық сот жүйесі

Австралияның сот жүйесіне федералды соттарда және Австралия штаттары мен аумақтарының соттарында отырған судьялар кіреді. Австралияның Жоғарғы соты федералды және штаттық заңдар бойынша ең жоғары апелляциялық сот ретінде Австралия соттарының иерархиясының ең жоғары сатысында тұрады. Австралиядағы көптеген соттардың әртүрлі процессуалдық өкілеттіктер мен ерекшеліктері, әртүрлі юрисдикциялық шектері, әртүрлі түзету шаралары және әртүрлі шығындар құрылымы бар. Австралия Конституциясына сәйкес, Одақтың сот билігі Австралияның Жоғарғы сотына және федералды Парламент құратын басқа да федералды соттарға жүктеледі. Бұл соттар Австралияның Федералды соты мен Австралияның Федералды округтік және отбасылық сотын қамтиды. Федералдық юрисдикция штаттық соттарға да берілуі мүмкін. Штаттар мен аумақтардың Жоғарғы соттары өздерінің штаттары мен аумақтарында жалпы және шексіз юрисдикциямен жоғары соттар болып табылады. Штаттардың Жоғарғы соттары сияқты, Федералды округтік және отбасылық соттар мен Федералды сот та жоғары тұрған соттар болып табылады, яғни олардың белгілі бір процессуалдық және сотқа бағынбаушылыққа қатысты өкілеттіктері бар. Бірақ олардың штаттық әріптестерінен айырмашылығы, олардың юрисдикциясы заңмен белгіленуі керек. "Қосымша юрисдикция" доктринасы бойынша, Федералды сот өзінің тікелей юрисдикциясына кірмейтін мәселелер бойынша да шешім шығара алады, егер олар соттың юрисдикциясына кіретін үлкен даудың бір бөлігі болса. Жоғарғы соттың алғашқы сот отырысын өткізу өкілеттігі шектеулі, бірақ оны өте сирек пайдаланады. Ол Жоғарғы соттың апелляциялық функцияларын орындау үшін күш-жігерін сақтау үшін онда басталған істерді басқа, тиісті сотқа беруге жеткілікті өкілеттікке ие. Ортақ құқық пен әділдік бір соттармен жүзеге асырылады, бұл Ұлыбританиядағы сот актілеріне ұқсас тәсіл. Бір сотта бір іс бойынша заңдық және әділ талаптарды бірдей қарауға болады.

Судьялар

Судьялар қолданыстағы сот жүйесінің араласуынсыз, атқарушы билік тарапынан тағайындалады. Тағайындалғаннан кейін судьялардың қызмет мерзімі белгілі және оларды қызметтен алуға шектеулер бар. Мысалы, федералды судьяны генерал-губернатор Парламенттің екі палатасының растаған өтініші бойынша, дәлелденген қызметкерлік мінез-құлқына қарсы іс болған жағдайда ғана қызметтен ала алады. Австралиядағы судьяларды тиісті юрисдикцияның атқарушы үкіметі тағайындайды, және көптеген судьялар бұрын адвокаттық тәжірибеден өткен. Федералды судьялар 70 жасқа дейін ғана қызмет ете алады, бірақ олар 76 жасқа дейін "қызметін жалғастыратын судьялар" ретінде қалуға құқылы.

Федералды соттар

Олардың ішіндегі соттардың құзыретіне Австралия Федералдық Парламенті қабылдаған, яғни Австралияның жалпымемлекеттік заңы жатады.

Австралияның Жоғарғы соты

Жоғары сот – Австралияның сот жүйесіндегі ең жоғарғы сот. Ол Конституцияның 71-бабымен құрылған. Ол барлық басқа соттардан жоғары апелляциялық юрисдикцияға ие. Сонымен қатар, ол кейбір мәселелер бойынша бастапқы юрисдикцияға ие, оның ішінде сот арқылы қадағалау құқығы да бар. Австралияның Жоғарғы соты барлық федералдық соттардан жоғары тұрады. Бұдан өзге, ол штаттардың Жоғарғы соттарынан конституциялық тұрғыдан бекітілген жалпы шағым беру құқығына ие. Жоғарғы сотқа шағымдар тек арнайы рұқсатпен қабылданады, ол көбінесе қоғамдық маңызы бар істерде, Ұлттық Конституцияны түсіндіруге қатысты мәселелерде немесе заң штаттар мен территорияларда әртүрлі қолданылған жағдайларда ғана беріледі. Сондықтан, көптеген жағдайларда әр штаттың және территорияның Жоғарғы соттарының апелляциялық бөлімдері мен Федералдық сот соңғы апелляциялық инстанция болып табылады. Австралия соттарының Жеке кеңеске (Privy Council) шағымдану мүмкіндігі бастапқыда болған, бірақ 1968 жылғы Жеке кеңес (Шағымдарды шектеу) заңы федералдық заңнамаға қатысты мәселелер бойынша Жеке кеңеске барлық шағымдарды тоқтатты, ал 1975 жылғы Жеке кеңес (Жоғарғы соттан шағымдар) заңы Жоғарғы соттан шағым берудің көптеген жолдарын жапты. 1986 жылғы Австралия заңы штат Жоғарғы соттарынан Жеке кеңеске шағымдануды жойды. Жоғарғы соттан Жеке кеңеске шағымдану енді тек Конституцияның 74-бабына сәйкес Жоғарғы соттың рұқсатымен теориялық тұрғыдан ғана мүмкін; алайда Жоғарғы сот болашақта мұндай рұқсат бермейтінін мәлімдеді. Сот – шектеулі юрисдикцияға ие жоғары сот, бірақ федералдық соттардың иерархиясында Австралияның Жоғарғы сотынан төмен тұрады және 1976 жылы Австралияның Федералдық соты туралы заңмен құрылған. Жоғарғы соттың шешімдері Федералдық сот үшін міндетті. Федералдық соттың апелляциялық деңгейі ("Федералдық соттың толық құрамы") бар, ол әдетте үш, бірақ өте маңызды істерде бес судьядан тұрады.