Эдгар Райс Берроуздың «Марстың Бас Еркесі» романы – Barsoom сериясының үшінші кітабы. 1913-1914 ж. жазылған, фантастикалық әңгіме. Кітап туралы толық ақпарат!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1914 жылы Эдгар Райс Берроуздың романы
1914 novel by Edgar Rice Burroughs
"Марстың соғыс әміршісі" – американдық жазушы Эдгар Райс Берроуздың "Барсум" сериясының үшінші ғылыми-фантастикалық романы. Берроуз оны 1913 жылдың маусым айында жазуды бастады, бес жұмыс атасымен: "Барсумның сары адамдары", "Марстың күресуші ханзадасы", "Жабайы Марс арқылы", "Гелий ханзадасы" және "Марстың соғыс әміршісі". Аяқталған туынды алғаш рет "All Story Magazine" журналында 1913 жылдың желтоқсаны мен 1914 жылдың наурызында төрт бөлімнен тұратын серия ретінде жарияланды. Кейіннен ол 1919 жылдың қыркүйегінде А. К. МакКлург баспасынан толық роман түрінде жарық көрді.
The Warlord of Mars is a science fantasy novel by American writer Edgar Rice Burroughs, the third of his Barsoom series. Burroughs began writing it in June, 1913, going through five working titles; Yellow Men of Barsoom, The Fighting Prince of Mars, Across Savage Mars, The Prince of Helium, and The War Lord of Mars. The finished story was first published in All Story Magazine as a four part serial in the issues for December, 1913 March, 1914. It was later published as a complete novel by A. C. McClurg in September, 1919.
Сюжетке кіріспе
Бұл роман сериядағы алдыңғы, «Марстың құдайлары» романының тоқтаған жерінен жалғасады. Алдыңғы кітаптың соңында Джон Картердің әйелі, ханшайым Деджа Торис, зұлым тақ талап етуші Иссас құдайының күн ғибадатханасында тұтқындалады. Тұтқын отырған бөлме есікке қайта бұрылуы үшін бір Барсумиан жылы күту керек деседі.
This novel continues where the previous one in the series, The Gods of Mars abruptly ended. At the end of the previous book, John Carter's wife, the princess Dejah Thoris, is imprisoned in the Temple of the Sun by the vile pretender goddess Issus. It is said one has to wait an entire Barsoomian year before the room the prisoner is in revolves back to the entrance.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Алдыңғы кітаптың соңында болған шайқастан кейін, Исс дінінің жойылуымен аяқталды, Джон Картердің әйелі және тағы екі әйел Күн ғибадатханасына қосылған баяу айналатын түрмеге жабылды, олардың әрқайсысының жүздеген камералары сыртқы әлемге жылына бір рет ғана ашылады. Осы арада Картердің досы Ксодар қара Марстың тұңғыш туылғандарының жаңа Джедакіне (басшысы немесе патшасы) айналды, ал ескі дінді қабылдамаған ақ марстық терндер де жаңа атын атамаған көшбасшыны алады, бірақ ескі абыройынан айырылған дінді жалғастыруды қалағандар бар, оның ішінде терндердің бұрынғы басшысы, қасиетті Хеккадор Матай Шанг. Джон Картер Тұңғыш Туғанның Тюрид деп аталатын Күн ғибадатханасының құпиясын білетінін біледі және ол Матай Шангпен бірге Деджа Торис пен тағы бір Барсуми ханшайымы Птарттан Тьювиямен бірге ғибадатхана түрмесінде бірнеше жүз күн бойы тұтқындалған қасиетті Терннің қызы Файдорды құтқарып қалуды қалайды. Картердің ашуын тудыру үшін Тюрид Матай Шанға Деджа Торис пен Тювияны да өздерімен бірге алып кетуге мүмкіндік береді. Картер сүйікті әйеліне қол ұшын беру үмітімен олардың соңынан еріп жүреді. Оның қарсыластары үш әйелді де алып, солтүстікке қашады. (Бұл алдыңғы кітаптағы Фейдордың Деджа Тористі пышақпен өлтіруге тырысқаны туралы мәселе шешіледі; көрінеді, Тува Фейдорды сәтті қарусыздады, ешкім өлтірілмеді.) Экваториалды Каол жерінде, планетаның Гелийден қарама-қарсы жағында, олардың джедакі Кулан Тит әлі де көне дінді тастамаған және Матай Шанның қауіпсіз баспана сұрағын қабылдады. Картер джедақтың күшін тұзақтан құтқарып, Каолға қабылданады, өйткені көрші джедак және оның жақсы досы өзінің үлкен серігімен бірге келіп тұрады. Матай Шан және Тюрид Картердің маскасын алып тастап, оның ересектерін айыптайды, бірақ қонақ джедак, Птарттан Туван Дин, Туваның әкесі, Картерді қызу қорғайды. Кулан Тит Матай Шанға Деджа Торис пен Тувияны жеткізуді бұйырады, бірақ оның орнына ол және Тюрид әйелдерді алып, солтүстікке қашады. Досына жасаған сатқындықтан кейін, Кулан Тит ескі діннен бас тартып, Картер мен Туван Динге қолдан келген көмегін ұсынады, бірақ бұл жерде көп нәрсе істеуге болмайды. Содан кейін Джон Картер оларды арымай-ақ солтүстік полярлық аймақтарға ілеседі, онда ол тағы да керемет жаратылыстарды және солтүстік полярлық шапкада сақина тәрізді мұздықтың артында тұратын, естен шыққан сары марсиандарды табады. Каррион үңгірлерінен өтіп, Картер мен Тхуван Дин Кадабра қаласынан сары марсиандық Окар патшалығын басқаратын тиран Саленсус Оллдың бүлікші немере інісі Талумен кездеседі. Талу Картер мен Туван Динга кеңестер мен көмек береді, соның ішінде екеуін сары марсиандар ретінде маскировкалайды. Олар Саленсус Оллдың сарайына кіреді, бірақ Тюрид пен Матай Шан Картерді тауып алады және оны шұңқырға лақтырады. Картер Таллудың соттағы сыбайластарының біріне арқа сүйеген. Картер Тардос Морсты және Гелиумның Морс Кажагын құтқарып, Гелиум тұтқындары арасында бүлік шығарады, ол Картер сарғыш марсиандардың магниттік мұнарасын өшіргеннен кейін толыққанды басқыншылыққа айналады. Бұл соғыс кезінде Гелиум флоты қауіпсіз жерге түседі, сонымен қатар Тарс Таркастың басшылығымен жасыл марсиандардың ерікті күшін алып жүреді. Ауыр шайқастан кейін Саленсус Олл қаза тауып, Тюрид пен Матай Шанг қашып кетуге мәжбүр болады. Картер оларды құлақтың үстінен ұшаққа ертіп барады. Алдымен, Матай Шангты Тюрид теңізге лақтырып өлтіреді, содан кейін Тюрид Картерге де солай істеуге тырысқаннан кейін, оны Файдор пышақпен соғып, теңізге лақтырады. Ақырында, Файдор Картерге қызғанышынан өкініп, Картер мен Деджа Тористің бір-біріне деген сүйіспеншілігін мойындайтынын хабарлайды және Картер оны тоқтата алмастан, күнәларын өтеу үшін өз-өзіне қол жұмсайды. Кейіннен, Зат Аррас сотының жалғасы ретінде Картерді оның одақтастары "Барсумның соғыс әміршісі" деп жариялайды. Бұл кітап Джон Картердің одақтасы Тарс Таркасты негізгі рөлге ие ететін соңғы кітап; шын мәнінде, Тарс Таркастың олигархы болып табылатын жасыл Барсумиандар кейінгі романдарының көпшілігінде мүлдем жоғалады.
After the battle at the end of the previous book, which ended with the destruction of the religion of Issus, John Carter's wife and two other women were locked in a slowly rotating prison attached to the Temple of the Sun, each of whose hundreds of cells are only open to the outside world once every year. In the meantime, Carter's friend Xodar has become the new Jeddak (chief or king) of the black Martian First Born, and those white Martian therns who reject the old religion likewise gain a new unnamed leader, but there are still some who wish to keep the old discredited religion going, including the therns' erstwhile leader, the Holy Hekkador Matai Shang. John Carter discovers that a First Born named Thurid knows the secret of the Temple of the Sun and he and Matai Shang want to rescue the Holy Thern's daughter Phaidor, who has been imprisoned with Dejah Thoris and another Barsoomian princess, Thuvia of Ptarth, in the Temple jail for several hundred days. Thurid, to spite Carter, gets Matai Shang to also take Dejah Thoris and Thuvia along with them. Carter follows them in the hope of liberating his beloved wife. His antagonists flee to the north, taking the three women along. (This resolves the cliffhanger from the previous book, in which Phaidor attempts to stab Dejah Thoris; apparently, Thuvia successfully disarmed Phaidor, and nobody was killed.) In the equatorial Land of Kaol, on the opposite side of the planet from Helium, their jeddak Kulan Tith has not yet abandoned the old religion, and accepted Matai Shang's request for safe haven. Carter rescues the jeddak's forces from an ambush, and is admitted to Kaol, as a neighboring jeddak and good friend of his comes for a visit with his huge retinue. Matai Shang and Thurid unmask Carter's disguise and denounce his heresies, but the visiting jeddak, Thuvan Dihn of Ptarth, who is Thuvia's father, hotly defends Carter. Kulan Tith orders Matai Shang to deliver Dejah Thoris and Thuvia, but instead, he and Thurid take the women and flee to the north. After this treachery against his friend, Kulan Tith finally abjures the old religion and offers whatever help he can to Carter and Thuvan Dihn, but little can be done at this point. Thereafter John Carter follows them untiringly into the north polar regions where he discovers more fantastic creatures and the nearly forgotten Yellow Martians, who live on the north polar cap behind a ring shaped ice barrier. After traversing through the Carrion Caves which cross the barrier, Carter and Thuvan Dihn encounter Talu, the rebellious nephew of the tyrant Salensus Oll, who rules the yellow Martians' realm of Okar from the city of Kadabra. Talu provides Carter and Thuvan Dihn with advice and assistance, including disguising the two as yellow Martians. They infiltrate Salensus Oll's court, but Thurid and Matai Shang discover Carter, and have him thrown into a pit. Carter escapes thanks to help from one of Talu's moles in the court. Carter rescues Tardos Mors and Mors Kajak of Helium, triggering a rebellion among the Heliumite prisoners, which turns into a full fledged invasion after Carter deactivates the yellow Martians' magnetic tower that wrecks invading fleets so Helium's fleet can land safely, carrying a volunteer force of Green Martians headed by Tars Tarkas as well. After a tremendous battle, Salensus Oll is killed, and Thurid and Matai Shang are forced to flee. In a dramatic scene, Carter follows them onto an airship, over a chasm. First, Matai Shang is tossed overboard by Thurid and killed, then after Thurid attempts to do the same to Carter, he is knifed and thrown overboard by Phaidor. Lastly, Phaidor announces to Carter that she repents of her jealousy, and recognizes the love that Carter and Dejah Thoris have for each other, and throws herself overboard in reparation for her sins before Carter can stop her. Afterwards, in a continuation of Zat Arrras' trial, Carter is instead proclaimed "Warlord of Barsoom" by his allies. This book is the last to feature Tars Tarkas, John Carter's ally, in any major role; indeed, the green Barsoomians of whom Tars Tarkas is an oligarch disappear altogether from most of the later novels.
Кейіпкерлер
Джон Картер: Алғашқы үш романның басты кейіпкері. Картер – американдық Азамат соғысының қатысушысы, ол астральдық проекцияның бір түрі арқылы Марс планетасына көшірілді. Онда ол қауіпті шетелдік жандармен және әртүрлі соғысатын марсиандық тайпалармен кездеседі, марсиандық ханшайым Дежа Торисқа үйленеді және Марстың соғыс басшысы дәрежесіне жетеді. Дежа Торис: Гелиумның марсиандық ханшайымы, батыл, қайратты және қандай қауіпке ұшыраса да, немесе жаман адамдардың құштарлығынан намыстанатын болса да, әрқашан нық тұрады. Ол – Кіші Гелиумның жедасы Морс Кажақтың қызы және Гелиумның жедасы Тардос Морстың немересі; жоғары аристократиялық және өзінің тегімен қатты мақтанады. Ол Джон Картердің сүйіктісі. Марстың құдайлары романының соңында Марстың жалған құдайы Исс оны тұтқындады. Бэрроустың көптеген кейіпкерлері сияқты, ол да қайратты, батыл, мақтанқор және марсиандық қоғамдағы аристократиялық мәртебесімен тығыз байланысты.
John Carter: Protagonist of the first three novels. Carter is an American Civil War veteran, transported to the planet Mars by a form of astral projection. There, he encounters both formidable alien creatures and various warring Martian races, wins the hand of Martian princess Dejah Thoris, and rises to the position of Warlord of Mars. Dejah Thoris: A Martian Princess of Helium, who is courageous, tough and always holds her resolve, despite being frequently placed in both mortal danger and the threat of being dishonored by the lust of villains. She is the daughter of Mors Kajak, jed of Lesser Helium and granddaughter of Tardos Mors, jeddak of Helium; highly aristocratic; and fiercely proud of her heritage. She is the love interest of John Carter. She was imprisoned by the Martian false deity Issus, at the end of The Gods of Mars. Like many of Burroughs' heroines, she is tough, courageous, proud, and strongly identified with her aristocratic position in Martian society.
Жанр
Романды "Қилық пен планета" деп те аталатын планеталық романс ретінде жіктеуге болады. Бұл жанр ғылыми фантастиканың бір саласы болып табылады, ол семсер мен сиқырға ұқсас, бірақ ғылыми элементтерді де қамтиды. Планеталық романстағы оқиғаның көп бөлігі шетелдік әлемнің бетінде өтеді, көбінесе семсерлесу, монстрлар, телепатия сияқты табиғаттан тыс құбылыстар (сиқыр емес) және технологиялық емес дәуірдегі Жердегі өркениеттерге ұқсас мәдениеттер – әсіресе патшалықтар немесе теократиялық мемлекеттер кездеседі. Ғарыш кемелері пайда болуы мүмкін, бірақ әдетте олар оқиғаның басты бөлігі емес. Лоуэлл итальяндық астроном Джованни Вирджинио Шиапареллиге қарыздар, ол 1878 жылы Марста "каналы" (италия тілінде "каналдар") деп атаған белгілерді байқаған. Бұл сөздің ағылшын тіліне "canals" деп қате аударылуы планетада өмір бар деген сенімді күшейтті. Ағып жатқан суы бар мекенделген планета туралы теория ресейлік және американдық ғарыш зондтарының, соның ішінде екі "Викинг" миссиясының деректерімен жоққа шығарылды, олар судың сұйық күйде болуы мүмкін емес, мерт, мұздаған әлемді тапты. Қартайып, ресурстары азайып бара жатқан Барсум тұрғындары өмір сүру үшін бір-бірімен күресіп, қатал және соғысшыл болып кеткен. Барсумилер сирек су ресурстарын бүкіл әлемдік каналдар жүйесі арқылы бөліп береді, оны дауласып жатқан қала-мемлекеттер басқарады. Марстың жұқарып бара жатқан атмосферасы "атмосфералық өсімдік" арқылы жасанды түрде толықтырылады.
The novel can be classed as a planetary romance, also known as "Sword and planet". This genre is a subset of science fiction, similar to sword and sorcery, but including scientific elements. Most of the action in a planetary romance is on the surface of an alien world, usually includes sword fighting, monsters, supernatural elements as telepathy rather than magic, and involves civilizations echoing those on Earth in pre technological eras, particularly composed of kingdoms or theocratic nations. Spacecraft may appear, but are usually not central to the story. Lowell was influenced by Italian astronomer, Giovanni Virginio Schiaparelli, who in 1878, had observed features on Mars he called canali (Italian for "channels"). Mistranslation of this into English as "canals" fueled belief the planet was inhabited. The theory of an inhabited planet with flowing water was disproved by data provided by Russian and American probes such as the two Viking missions which found a dead, frozen world where water could not exist in a fluid state. living on an aging planet, with dwindling resources, the inhabitants of Barsoom have become hardened and warlike, fighting one another to survive. Barsoomians distribute scarce water supplies via a worldwide system of canals, controlled by quarreling city states. The thinning Martian atmosphere is artificially replenished from an "atmosphere plant".
Жарыс
Барсум әлемі қара, жасыл, қызыл, сары және ақ терілі нәсілдердің аумақтарына бөлінген. Әрқайсысының өзіне тән ерекшеліктері мен қасиеттері бар, олар сол нәсілдің көптеген өкілдерін анықтайтын сияқты. Бұл нәсіл ұғымы этникалық емес, түрлер арасындағы айырмашылыққа көбірек ұқсайды. Марстың соғыс батыры Джон Картердің Солтүк полюсіндегі құпия күмбезді қалаларда тапқан, жойылған деп есептелген сары марсиандарды таныстырады. Олар қара сақалды, ерекше қатыгез және құлдар ұстайды, оларды алып магниттік құрылғы арқылы қолға түсіреді. Бұл құрылғы ұшқыштардың бағытын бұрып, сары марсиандарға олардың ішіндегілерді тұтқындауға мүмкіндік береді.
The world of Barsoom is divided by the territory of Black, Green, Red, Yellow and White skinned races. Each has particular traits and qualities, which seem to define most individuals within them. This concept of race is more like a division between species than ethnicity. The Warlord of Mars introduces the Yellow Martians, supposedly extinct, whom John Carter finds in secret domed cities at the north pole. They are black bearded, exceptionally cruel, and keep slaves, acquiring these by using a giant magnetic device which sends fliers off course, and allows the Yellow Martians to capture the occupants.
Авторлық құқықтар
Бұл әңгіменің авторлық құқығы АҚШ-та тоқтап, енді ол елде жалпыға қолжетімді болып табылады. Мәтін Project Gutenberg жобасы арқылы қолжетімді.
The copyright for this story has expired in the United States and, thus, now resides in the public domain there. The text is available via Project Gutenberg.