Кіріспе

Дисгендік (сонымен қатар какогендік деп те аталады) – бұл селекциялық қысымның салдарынан, әлеуметтік тұрғыдан қажетті немесе ортаға жақсы бейімделген деп саналатын генетикалық белгілердің таралуының төмендеуі. Бұл жағдай, осы белгілерді тасымалдаушылардың көбейе алмауына байланысты туындайды. "Дисгендік" сөзі "эугендік" сөзінің антонимі болып табылады. 1915 жылы Дэвид Старр Джордан бұл терминді қазіргі заманғы соғыстың топтық деңгейдегі генетикалық жарамдылыққа тигізетін зиянды әсерін сипаттау үшін қолданды, себебі соғыс физикалық денсаулығы мыкты ерлерді өлтіруге бейім, ал мүгедектерді елде сақтап қалады. Осыған ұқсас алаңдаушылықтарды 19 ғасырда ерте евгенистер мен әлеуметтік дарвинистер де көтерген, және 20 ғасыр бойы ғылыми және қоғамдық саясаттағы талқылауларда маңызды рөл атқарды. Адам популяцияларындағы дисгендік әсерлер туралы соңғы уайымдарды, әсіресе 1996 жылғы "Дисгендік: заманауи популяциялардың генетикалық нашарлауы" кітабында, даулы психолог Ричард Линн айтты. Ол индустриялық революциядан бері таңдау қысымының азаюы және нәрестелер өлімінің төмендеуі зиянды белгілер мен генетикалық аурулардың таралуына әкелді деп мәлімдеді. Дегенмен, генетикалық зерттеулер адам популяцияларында дисгендік әсерлерін растайтын ешқандай дәлел тапқан жоқ.

Көркем шығармаларда

Сирил М. Корнблуттың 1951 жылғы "Маршылдаған ақымақтар" әңгімесі дисгендік фантастиканың бір мысалы болып табылады, онда бір адам кездейсоқ түрде алыс болашаққа түсіп, дисгеннің жаппай ессіздікке алып келгенін көреді. Майк Джаджтың 2006 жылғы "Идиократия" фильмі де осыған ұқсас сюжетке ие, онда басты кейіпкер әскери гибернация экспериментінің қателігі салдарынан 500 жыл болашаққа иеледі. "Маршылдаған ақымақтар" әңгімесінде өркениетті бірқатар талантты адамдар сақтап тұрса, "Идиократия" фильмінде жоғары интеллект деңгейіне ие жұптардың ерікті түрде бала тумауы автоматтандырылған жүйелерге осы рөлді атқаруға мүмкіндік береді.