Кіріспе

1967 жылы Алты күндік соғыс басталғанда Израильдің әуе шабуылы "Фокус операциясы" (, Мивца Мокед) – 1967 жылы Алты күндік соғыс басталғанда Израиль жасаған алғашқы әуе шабуылы. Оны кейде "Синай әуе шабуылы" деп те атайды. 1967 жылдың 5 маусымында сағат 07:45-те генерал-майор Мордехай Ход басқаратын Израиль әуе күштері (IAF) Мысыр әуе күштерінің көп бөлігін жерде жойған ірі әуе шабуылын бастады. Сирия мен Иордания тарапынан жауап шабуылдарынан кейін Израиль әуе күштері сол елдердегі әуе базаларын бомбалауға кірісті. Түске дейін Мысыр, Иордания және Сирия әуе күштерінің барлығы 450-ге жуық ұшағы жойылды. Бұл шабуыл Мысырдағы 18 әуеайлақты қолдануға жарамсыз етіп, соғыс бойы Мысырдың әуе операцияларын қиындатты және әскери тарихтағы ең сәтті әуе шабуылы кампанияларының бірі болып саналады.

Қорытынды

Израиль әуе күштері шамамен 200 жедел ұшағының 12-сінен басқа барлығын ұшырды, олардың арасында негізінен Dassault Mirage III, Dassault Mystère IV, Dassault Super Mystère, Dassault Ouragan, Sud Aviation Vautour және Fouga Magister ұшақтары болды. Әуе шабуылдары үш негізгі толқынмен және операциядан кейінгі күндері бірнеше кіші толқынмен жүргізілді. Барлығы 452 жау ұшағы жойылды, олардың көпшілігі жерде қиратылды. Бұл Израиль әуе күштерін (IAF) аспанды толық бақылауда қалдырды және олар Израиль қорғаныс күштерінің (IDF) жердегі бөлімшелеріне тиімді көмек көрсетуге мүмкіндік алды. Операциялық табысқа жаңа қару түрі – ұшу-қону жолағына қарсы зымырандық жарылғыш оқтұмсықпен ұшу-қону жолақтарын бастапқыда жоюға назар аудару арқылы қол жеткізілді. Француз-израильдік ұшу-қону жолағына қарсы қару бағдарламасының прототипі зымыранды нысанаға қарай тежеу арқылы жарылғыш оқтұмсықты шабуылға ұшыраған ұшу-қону жолағына тікелей бағыттайды; белгілі бір биіктікте екінші үдеткіш зымыран тұтанады және жарылыстан бұрын жарылғыш оқтұмсықты ұшу-қону жолағының бетінен өткізеді. Жарылыс үлкен шұңқырдың үстінде кішкентай кратер жасайды, яғни зақымдалған ұшу-қону жолағының бөлігін шұңқыр жөнделгенге дейін толығымен алып тастау қажет, ал әдеттегі бомбадан жасалған кратерді жай ғана толтырып, жамауға болады. Ұшу-қону жолақтары бұзылғаннан кейін, барлық әуе базаларындағы ұшақтар тиімсіздендіріліп, келесі шабуыл толқындарының құрбаны болды, нәтижесінде Израильдің әуе үстемдігі толыққанды болды.

1967 жылғы 5 маусым

Мысырдың қорғаныс инфрақұрылымы өте нашар болды, және әлі күнге дейін ешбір әуежай Мысырдың соғыс ұшақтарын шабуыл кезінде қорғай алатын нығайтылған ұшақтарға арналған жабық тұрақтармен жабдықталмаған еді. Израиль ұшақтары Жерорта теңізі арқылы Египетке қарай ұшты, содан кейін бұрылыс жасады. Ал мысырлықтар өз қорғанысына кедергі келтірді, тиімді түрде бүкіл әуе қорғаныс жүйесін тоқтатты: олар бүлікші мысырлық күштер Алмаза әуе базасынан Синайдағы Бир-Тамадаға, ондағы әскерлердің командирлерімен кездесу үшін бара жатқан фельдмаршал Амер мен генерал-лейтенант Седки Махмудты тасымалдаған ұшақты атып түсіруінен қорқып, қорғаныс жүйесін тоқтатты. Бұл жағдайда үлкен айырмашылық болған жоқ, себебі Израиль ұшқыштары Мысырдың радиолокациялық қаптамасының астында және Мысырдың SA-2 жер-әуе зымырандық батареялары ұшақты түсіре алатын ең төменгі шектен де төменге түсті. Израильдің бірінші толқыны 11 базаға шабуыл жасады, Мысыр әуе күштерінің көп бөлігін жерде ұстап, олар көтерілмес бұрын жойды. Израиль ұшақтары Израильге қайтып келді, 7 минут 30 секунд ішінде «жылдам қайта жарақтандырылып» (жаңа отын құйылып, қаруландырылды) және 14 Мысыр базасына шабуыл жасаған екінші толқынмен қайта ұшты, тек аз ғана шығынмен қайтып келді. Олар қайтадан «жылдам қайта жарақтандырылып», үшінші толқынмен ұшты. «Ошақ» операциясының алғашқы кезеңдері толық сәттілікке жетті: Мысырдың шамамен 500 жауынгерлік ұшағынан тұратын әуе күші үш сағаттың ішінде жойылды, ал Израиль әуе күшіне аз ғана шығын келді. Сирия, Иордания және Ирак Мысырға жасалған әуе шабуылына жауап ретінде Израиль нысаналарына шабуыл жасағанда, олардың шабуылдары көбінесе азаматтық нысаналарға бағытталды және тиімсіз болды. Жауап ретінде, Египетке үшінші шабуылға бағытталған IAF ұшақтарының көп бөлігі Сирия мен Иордания нысаналарын жоюға бағытталды, ал қалған IAF ұшақтары Израильдің жер күштеріне қолдау көрсету үшін араб жер күштеріне қарсы жіберілді. Алты күндік соғыстың бірінші күнінің соңында Израиль Мысыр, Голан биіктіктері, Батыс жағалау және бүкіл Синай шөлінде толыққанды әуе басымдылығына ие болды.

1967 жылғы 10 маусым

Соғыстың екінші күні (6 маусым) ИАФ египеттік, иордандық, сириялық және ирактық құрлық әскерлеріне қарсы қолданылды. Үшінші күні (7 маусым) ИАФ Синай арқылы колонналармен қашуға тырысқан жүздеген египеттік көліктерді жойды және мыңдағандарын Синайдың тар жолдарында қоршап алды. Үшінші күннің соңына қарай Иорданияның 34 жауынгерлік ұшағынан тұратын әуе күштері дерлік жойылды. Алтыншы және соңғы күні (10 маусым) Сирия шамамен 100 жауынгерлік ұшақты жоғалтты және шайқастар аяқталды.

Салдары

Алты күндік соғыс кезінде Израиль әуе күштері, 250 жауынгерлік ұшақтан тұратын және 352 рейс жасаған күшпен, шамамен 600 жауынгерлік ұшақтан құралған коалицияны жеңді. Израиль әуе күштері 452 жау ұшағын жойды, оның 79-ы ауа шайқасында, ал өзінен 46 ұшақ жоғалтты. Жиырма төрт израильдік ұшқыш және жүздеген араб ұшқыштары қаза тапты.

Басқа әсерлер

Операцияның тиімділігі сол кездегі бекітілген әуе базалық нысандардың әуе шабуылына қаншалықты осал екенін көрсетті. Осының салдарынан көптеген елдердің әуе күштері оларға қарсы қорғаныс шараларын күшейтуге кірісті, мысалы, ұшақтарды жерде қорғау үшін нығайтылған ангарлар салуға және баламалы әуе базалары ретінде тас жолдардағы ұшу-қону жолақтарын құруға.