Кіріспе

1780 және 1787 жылдар аралығындағы Нидерландыдағы зорлық-зомбылық пен әлеуметтік-саяси тұрақсыздық кезеңі.

Патриоттық кезең (; ) – Нидерланд Республикасында шамамен 1780 және 1787 жылдар аралығындағы саяси тұрақсыздық кезеңі. Оның атауы штад-холдер Вильгельм V, Оранж принці және оның оранжистер (Orangisten) деп аталатын жақтастарына қарсы шыққан патриоттар (Patriotten) фракциясынан шыққан. 1781 жылы патриоттардың көшбасшыларының бірі, Джоан Дерк ван дер Капелен тотен Пол, реформатор Ричард Прайс пен диссидент Джозеф Пристлидің ықпалымен анонимді түрде «Нидерланд халқына» («Aan het Volk van Nederland») атты памфлет жариялады. Онда ол Эндрю Флетчер сияқты, шотланд, швейцариялық және американдық үлгідегі азаматтық әскерлер құруды ұсынды, бұл республикалық конституцияны қайта орнатуға көмектесер еді. Мұндай әскерлер кейіннен көптеген жерлерде ұйымдастырылып, патриоттық саяси клубтармен бірге патриоттық қозғалыстың ядросын құрады. 1785 жылдан бастап патриоттар бірнеше голланд қалаларында билікті иеленіп, регенттердің ескі, өзара таңдау жүйесін демократиялық жолмен сайланған өкілдер жүйесімен алмастырды. Бұл оларға бірнеше провинциялардың штаттарында осы қалалардың өкілдерін алмастыруға мүмкіндік берді, Голландия, Гронинген және Утрехт штаттарында патриоттық көпшілікке ие болды, сондай-ақ, көбінесе, Бас штаттарда да (Staten-Generaal) иелік етті. Бұл штад-холдердің билігін әлсіретуге көмектесті, өйткені ол Голландия армиясының көп бөлігіне қолбасшылық ету құқығынан айырылды. Содан кейін, төмен деңгейде азаматтық соғыс басталды, ол әскери тұрпатсыздықпен аяқталды. 1787 жылдың қыркүйек-қазан айларында патриоттар прус әскерінен жеңіліп, көптеген адамдар эмиграцияға мәжбүр болды.

Этимология

Патриот (гр. πατριώτης, "елдес") термині 17 ғасырдың ортасында Андрис Бикер және Лоевштейн фракциясы қолданған, бірақ 1747 жылы француз әскерлері республикаға басып кірген кезде "патриоттар" Оранж штадхольдерлігінің қайта жаңғыруын талап етті, бұл Екінші штадхольдерсіз кезеңнің аяқталуына әкелді. Алайда, 1756 жылдан бастап Голландия штаттық партиясының регенттері өздерін қайтадан "патриоттар" деп атай бастады. Оранжист партиясы бұл терминді қайта иеленуге тырысты, бірақ қорғанысқа көшті, бұл олардың апталық журналдарының бірін De Ouderwetse Nederlandsche Patriot ("Ескі голланд патриоты") деп атауынан көрінді. Патриотизм және Оранжизмге қарсылық бір-бірімен тығыз байланысты болды. Патриоттарды екі жеке топқа бөлуге болады: аристократтар және демократтар. Аристократиялық патриоттар (сондай-ақ oudpatriotten немесе "Ескі патриоттар" деп те аталады), бастапқыда ең күштілері, биліктегі фракцияларға кіруге тырысқан немесе Оранжсыз республиканың "Лоевштейн" идеалын іске асыруға ұмтылған оппозициялық регенттер болып есептеледі; олар қазіргі Голландия штаттық партиясынан шыққан. Демократиялық патриоттар кейінірек пайда болды және негізінен буржуазияның регент емес мүшелерінен тұрды, олар республиканы демократияландыруға ұмтылды. Ақырында, тарихи дәуірді білдіретін Patriottentijd термині – 19 ғасыр голланд тарихшыларының тарихнамалық ойлап табуы, ол "Бірінші штадхольдерсіз кезең", "Екінші штадхольдерсіз кезең" және "Француз кезеңі" (Батавия Республикасы, Голландия Корольдігі және Бірінші француз империясы дәуірі үшін, 1795–1813) сияқты терминдермен салыстыруға болады. Мысалы, Герман Теодор Коленбрандр бұл терминді өзінің маңызды еңбектерінің бірінің атауы ретінде пайдаланды: De patriottentijd: hoofdzakelijk naar buitenlandsche bescheiden (Гаага, 1897). Бұл термин көбінесе жағымсыз мағынада қолданылған, бірақ соңғы уақыттарда оң коннотацияға ие болды.

Нидерланд Республикасының құлдырауы

XVII ғасырдың алғашқы үштен екі бөлігіндегі Голландияның алтын ғасырынан кейін, Голландия экономикасы тоқырау және салыстырмалы түрде құлдырау кезеңіне енді. Голландияның ЖІӨ абсолюттік көлемі тұрақты болды, бірақ XVIII ғасырдың барысында экономикасы басқа еуропалық елдердің экономикасымен шаң жұқты. Сонымен қатар, балық шаруашылығы және XVII ғасырдың басында пайда болған көптеген өнеркәсіптер сияқты бірқатар экономикалық салаларда абсолюттік құлдырау орын алды. Елдің деиндустриализациясы қала халқының азаюына әкелді, себебі жойылып бара жатқан өнеркәсіптерде жұмыс істеген шеберлер жұмыс табу мүмкіндігі бар аймақтарға көшуге мәжбүр болды. Өнеркәсіптік базаның тарылуы да белгілі бір аймақтарда шоғырланды, бұл бұрын кеме жасау және тоқыма сияқты салаларымен танымал болған басқа аймақтарға зиян келтірді. Еуропаның басқа елдерінде халық санының қарқынды өсу кезеңінде Нидерланд халқының саны XVIII ғасырда шамамен 1,9 миллион адамды құрады, бұл (экономиканың тұрақты абсолюттік көлемін ескере отырып) жан басына шаққандағы табыстың тұрақты болуына әкелді. Бірақ бұл шамалы жаңылыс болды, себебі XVIII ғасырда экономикалық теңсіздік айқын түрде артты: экономикада өте бай рентабельдердің кішкентай тобы басымдыққа ие болды, ал экономика қазіргі кезде қызмет көрсету экономикасы деп аталатын салаға қалыптасты, онда коммерциялық сектор (Нидерландта әрқашан күшті болған) және банк секторы жетекшілік етті. Бұл өзгерістер әлеуметтік мобильділігі төмендеген және Голландия қоғамының төменгі қабаттарына түскен адамдар үшін қиын жағдай тудырды. Тіпті осындай төмендеуге ұшырамаған, жоғарғы және орта таптарда қалғандар да осы экономикалық құлдыраудың салдарына тап болды. Экономикалық құлдырау саяси салада да көрінді, өйткені 1713 жылғы Утрехт бейбіт шартынан кейін Нидерланд Республикасының үкіметі Нидерландтың мемлекеттік қаржысының ауыр халде болуына байланысты үнемдеу саясатын қабылдауға мәжбүр болды. Нидерланд армиясы мен Нидерланд флоты келесі кезеңде үлкен қысқартуларға ұшырады, нәтижесінде Республика әскери мағынада Еуропаның ірі державасы болу туралы сылтаудан бас тартуға мәжбүр болды, бұл дипломатиялық тұрғыдан да салдарға әкелді. Республиканың Еуропалық билік саясатындағы қарапайым құралға айналғаны және Франция, Пруссия және Ұлыбритания сияқты елдердің жақсы ниетіне тәуелді екені анық болды. Халықаралық дипломатиялық беделдің төмендеуі де осыдан туындаған жағдайға үлес қосты.

Саяси жүйеге деген наразылық

Экономиканың нашарлауы және дипломатиялық беделдің төмендеуі голландиялық орта таптың Голландия Республикасының саяси жүйесіне наразылығымен бірге жүрді. Голландияның "конституциясы" Голландия Республикасын республикалық сипаттағы тәуелді провинциялардың конфедерациясы ретінде анықтады. Формальды түрде билік жергілікті үкіметтерден (қалалық құқықтары бар қалалардың үкіметтері және ауылдық аймақтардағы аристократия) провинциялық штаттарға, содан кейін Бас штатқа қарай ағуы тиіс болды. Алайда, бұл жергілікті үкіметтер, үстемдік идеологияға сәйкес "Халықты" ұсынуға тиіс болғанымен, шын мәнінде бірнеше отбасының үстемдігіне айналған олигархияға айналды. Бұл отбасылар қалаларда формальды түрде ақсүйектерге жатпаса да, классикалық мағынада "патрицийлер" деп есептелді. Регенттер класының мүшелері қалалық кеңесте бір-бірін сайлап, сот судьяларын тағайындап, аймақтық және ұлттық штаттарға делегаттар жіберді. Бұл жағдай біртіндеп қалыптасты, өйткені орта ғасырларда гильдиялар мен қарулы жасақтар сияқты корпоративтік институттар кейде vroedschappen-ге үміткерлерді ұсынуға құқық беріп, орта таптың мүшелеріне белгілі бір саяси билік беруге мүмкіндік берді (бірақ мұны "демократия" деп атау асыра сілтеу болар еді). Биліктің жабық олигархияда шоғырлануы орта тапты наразылыққа толтырды, олардың саяси және әлеуметтік өрлеу мүмкіндіктеріне кедергі келтірілді, сондай-ақ барлық түрлі төмен дәрежелі лауазымдарға қатысты саяси қолдау олигархтардың қолында шоғырланды, олар өздерінің саяси одақтастарына жақсылық жасайтын. Лауазымдар көбінесе сатылатын болғанымен, бұл факт, керісінше, олардың барлығына тең қолжетімді болмауынан гөрі аз наразылық тудырды. Сондықтан саяси жүйені орта тапқа ашу 1747 жылы Фризия штадхолдері Вильгельм IV-ті жеті провинцияның барлығында штадхолдерлікке көтеруге көмектескен Доелистер сияқты саяси реформаторлардың мақсаты болды. Олардың үміті, ол бұл өкілеттіктерді болашақ "демократтардың" саяси ықпалын арттыру үшін пайдаланады. Алайда, бұл үміт 1751 жылы оның қайтысымен, оның орнына үш жастағы ұлы Вильгельм V патша болды. Билік регенттерге, бірінші жесір Оранж ханшайымына, ал 1759 жылы оның қайтысынан кейін, "демократиялық" тәжірибелерге одан да аз мән берген Брауншвейг-Люнебург герцогы Людовик Эрнестке берілді. Герцог Людовик жас принц есейгеннен кейін де "Консуленттер актісі" деп аталатын заңға сәйкес іс жүзінде қамқорлықты сақтап қалды. Осыған орай, штадхолдердің кеңейтілген өкілеттігі, ең алдымен, жергілікті және провинциялық деңгейдегі судьяларды тағайындау немесе бекіту құқығынан тұрды, бұл 1747 жылы көптеген провинциялар қабылдаған regeringsreglementen (Үкімет регламенттері) деп аталатын заңдарда бекітілді. Бұл өкілеттіктер оған жергілікті vroedschappen сайлау нәтижелерін оның қалауынша келмесе тоқтатуға мүмкіндік берді, сонымен қатар оған жергілікті деңгейде саяси қолдаудың үлкен өкілеттіктерін берді (және 1766 жылға дейін кәмелетке толмаған Вильгельм V орнында билік жүргізген регенттер). Нәтижесінде, Екінші Штадхолдерлік кезеңде елді басқарған "Мемлекеттер партиясы" регенттері идеологиялық тұрғыдан халықтың ықпалына қарсы болған Оранжист партиясының өкілдерімен ауыстырылды, бұл "демократиялық" тәжірибелерге есікті жапты. "Демократтар" 1747 жылы Оранжист лагерінде болғанымен, олар көп ұзамай "Штат партиясы" регенттерімен ыңғайлы одақ құрды.

Америкалық имброглио

Американың Тәуелсіздік жариялағысы 1776 жылдың тамызында Голландия Республикасында белгілі болғаннан кейін, барлығынан құлшыныс тудырмады. Штадтхолдер генерал-губернаторы Хендрик Фагельге жазған хатында, ол мұны «біздің ата-бабаларымыз король Филиппке қарсы шығарған жарияланымның пародисы» деп атады. Бірақ басқалары мұндай келекелемеге бой алған жоқ. Голландиялық саудагерлер, әсіресе Амстердамдағы WIC палатасы, ұзақ уақыттан бері британдық навигациялық актілерінің көтеріліске шыққан американдық колониялармен тікелей сауданы шектеуіне наразылық білдірген. Америка революциясы шектеусіз саудаға жаңа мүмкіндіктер ашты, бірақ бастапқыда Синт-Эвстатиус WIC колониясы арқылы контрабандалық жолмен. Бұл порт тез арада голландтық қару-жарақпен американдық көтерілісшілерді жабдықтау үшін маңызды экспорт портына айналды. Амстердам регенттері Континенттік Конгресспен ресми сауда келіссөздерін бастауға қызығушылық танытты; көп ұзамай бірқатар сауда қалаларының зейнеткерлері, мысалы, Энгельберт Франсуа ван Беркель (Амстердам) және Корнелис де Гийселар (Дордрехт), штадтхолдер мен Генерал штаттарының көзінен жасырып, құпия дипломатияға кірісті. Франция Республикасының елшісі Вогюон 1778 жылы француз сарайындағы американдық елші Бенджамин Франклинмен байланыс орнатты, бұл уақыт өте Джон Адамсты Республикаға американдық елші ретінде жіберуге әкелді. 1778 жылы Амстердам банкирі Жан де Неуфвилл мен Аахендегі американдық агент Уильям Ли арасында құпия келіссөздер өтті. Екі республика арасындағы достық және сауда туралы келісімге қол қойылды, оның жобасын ағылшындар Голландияға бара жатқан елші Генри Лоуренсті теңізде ұстағанда тапты. Олар мұны 1780 жылдың желтоқсанында Төртінші ағылшын-голландия соғысын жариялау үшін себеп ретінде пайдаланды (американдық капер Джон Пол Джонстың голландтық аумақтан жасаған әрекеттерімен және Голландияның Бірінші қарулы бейтараптық лигасына қосылуымен бірге). Соғыс голландтықтар үшін апатты болды, бірақ голландтық флоттың саны алдыңғы жылдары едәуір артты. Бірақ голландтықтар оны аз қолданды, штадтхолдер генерал-адмирал ретінде жоғары қолбасшылықта болды. Соғыс басталған кезде голландтық әскери кемелері Корольдік флот кемелерінен таң қалды, олар голландтықтардың айтуынша, жалған тумен жақындады, ал олар бейкүнә голландтықтарға жақындағанда (соғыс басталғанын әлі білмейтін), олар өздерінің нағыз түстерін көрсетіп, атысты. Голландтық кемелер «қадір-қасиеттің» қанағаттандыруы үшін бір рет кең жағаға атып, өздерінің байрақтарын түсірді. Осылайша жеке кемелер, тіпті бір эскадрилья да жоғалып кетті. Британдықтар голландтық теңіз флотының көп жауап бермей, голландтық жағалауын блокадалады. Контр-адмирал Йохан Зотманның голланд эскадрильясы мен вице-адмирал сэр Хайд Паркердің британдық эскадрильясы арасында үлкен шайқас болды, ол қорытындысыз аяқталды, бірақ голландтық флот голландтық командирлердің айтуынша «әзірге дайын емес» жағдайына байланысты портта қалды. Бұл әрекетсіздік британдықтардан конвойды қорғауды қалаған голландтық кемешілердің арасында және көптеген адамдар «қорыққандық» деп санайтын тұрғындардың арасында үлкен наразылық тудырды. Штадтхолдер жалпы кінәлі деп саналды. Зотманның ерліктері (олар ресми пропагандада лайықты пайдаланылды) себепті қысқаша эйфория толқынынан кейін, әскери-теңіз флоты өзінің белсенділігі үшін қоғамдық пікірдің наразылығын қайтадан алды. Бұл 1782 жылы Штаттар Генерал Франциямен Ұлыбританияға қарсы жоспарланған бірлескен іс-қимылға әкелген теңіз альянсы немесе концерт туралы келіскеннен кейін ғана артты. Осы мақсатта 1783 жылы голландтық он кемеден тұратын флот француз флотына қосылу үшін француз портына Брестке жіберілді. Алайда, теңізге шығу туралы тікелей бұйрықты голландтық теңіз басшылығы «әзірге дайын емес» деген сылтаумен орындамады, бірақ экспедицияның басшылығы болып табылатын вице-адмирал Лодевик ван Биландт сияқты кейбір офицерлер француздармен ынтымақтаспайтынын білдірді. Бұл «Брест ісі» деп аталатын жанжалды тудырды, онда Роттердам адмиралтействосының прокуроры Питер Паулус тергеу жүргізетін болды, бірақ бұл ешқашан айыптаумен аяқталмады. Бірақ Голландияның әскери-теңіз флотының және штадтхолдердің Голландияның бас қолбасшысы ретінде беделіне келтірілген залал елеулі болды, бұл режимді әлсіретті. Американың тәуелсіздік жариялағысы тек 1581 жылғы голландтық жарияланымның голландтық баламасын еске түсірген жоқ. Көптеген басқалар американдық революция мен голландтық көтерілісі арасындағы ұқсастықты көрді, бұл голландтық қоғамдық пікірде американдық іске деген үлкен симпатияны тудырды. Джон Адамс 1780 жылы Парижде Голландияда американдық күресті қаржыландыру үшін голландтық қарыздарын іздеп келгенде, ол көптеген голландтық байланыстардың тізімімен келді. Бірақ бастапқыда голландтық элитаның қызығуын ояту қиын болды. Адамс бірқатар голландтық байланыстардың көмегімен қоғамдық пікірге әсер етуге кірісті, оларды 1782 жылдың 4 қыркүйегінде АҚШ Сыртқы істер министрі Роберт Ливингстонға жолданған хатында атап өтті. Ол американдық іске қызығушылық танытқан Амстердам адвокаты Хендрик Калкоенді және Адамс кейін жарияланған ықпалды памфлет ретінде жиналған бірқатар хаттарда жауап берген отыз сұрақ қойғандығын айтты. Калкоен голландтық және американдық тәуелсіздік күресі арасындағы ұқсастықты қайта баса көрсетуге құштар болды. Ол сондай-ақ американдық конституциялық пікірталас туралы жариялаған ықпалды газет, [[Nouvelles Extraordinaires de Divers Endroits]] шығарушысы Жан Лузак отбасынан да айтты. Газет 1780 жылдың 3 қазанында Адамс жазған Массачусетс Конституциясының еуропалық газеттерде алғаш рет аудармасын жариялады. Осы контексте Адамс журналист Антуан Мари Серсиер және оның «le Politique hollandais» журналынан да айтты. Американдық іске үн қосып, голландтық саяси жағдайға қорытындылар жасаған тағы бір пропагандист – Оверэйсселдің ерке ақсүйекі Жоан Дерк ван дер Капеллен тот ден Пол, ол Тәуелсіздік жариялағысын және басқа американдық конституциялық құжаттарды голланд тіліне аударған. Осы пропагандалық әрекеттер арқылы американдық және голландтық істер «республикалық бауырластық» моделі ретінде халықтың санасында бірікті. Адамс өзі 1781 жылдың 19 сәуірінде Генерал штаттарына елшілік өкілеттігін алу үшін ұсынған «Естелікте» осы тақырыпқа тоқталды: «Естелік» аудиториясы күдікпен қарауы мүмкін, бірақ басқа жерлерде бұл құжат үлкен әсер етті. Бұл, әрине, «қоздырғыш» болды, өйткені памфлет голландтарды қаруланып, өздерінің қолына істі алуға үнемі шақырып отырды. Сол кездегідей, памфлет голланд халқының мифтік ата-бабаларына, [[Батавтарға (германдық тайпа)] дейін голланд тарихының романтикалық шолуын қамтыды, орта ғасырлар мен Республиканың ерте тарихын еске алды. Бірақ перспектива анық түрде штадтхолдерге қарсы болды және халықтың елдің нағыз иелері екенін, ақсүйектер мен регенттер емес екенін баса көрсетті. Автор елді VOC сияқты үлкен компаниямен салыстырады, онда әкімшілер акционерлерге қызмет етеді. Автор содан кейін штадтхолдерге қарсы сөйлейді: Сондықтан: Бұл тақырыптар: халықтың басымдығы, саясаткерлер олардың қызметшілері; өз офицерлерін сайлайтын бөлімдерде халықты қаруландыру қажеттігі; үкіметтің бұрмалаушылығын тергейтін комиссарларды сайлау қажеттігі, бұл қолданыстағы институттармен қатарғы күш көзі; баспасөз бостандығын қорғау қажеттігі; басқа патриоттық памфлеттерде қайта-қайта айтылады...

Бұл

Орта ғасырдың соңынан бері Габсбург Нидерландындағы қалалар сыртқы қорғаныс (көбінесе көршілес провинциялардың шабуылдарына қарсы) және қоғамдық тәртіпті сақтау үшін азаматтық милицияларды пайдаланған. Бұл милициялар, шхуттерийендер деп аталатын, Голланд революциясының бастапқы кезеңдерінде маңызды рөл атқарды. Олар өздерінің күштерімен Альба герцогының испан әскерлеріне қарсы маңызды қалаларды сәтті қорғады, бұл оларға қаһармандық аурасын сыйлады. Осы ерте кезеңде милиция көбінесе мүшелері буржуазия болған, өздерінің жеке және тәуелсіз билік орталығын құрды, элитаның билік орталығы – vroedschap-пен бәсекелестікке түсті. Бұл тәуелсіздіктің символы ретінде шхуттерий өз офицерлерін сайлаған. Бірақ 17-ғасырдың басынан бастап милициялар тәуелсіздіктерін жоғалтып, қала әкімшілігіне бағынды. Олар елдің тұрақты қорғаныс құрылымының бір бөлігіне де айналды, Штаттар армиясымен қатар (бірақ осы жалдамалы әскери құралымның бөлігі емес). 1747 жылғы төңкеріс кезінде Доэлистер шхуттерийендердің тәуелсіз рөлін қайта жаңғыртуға тырысты, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды. 1780-ші жылдардың басында милициялар өздерінің мақтанышпен мақтанған бабаларының пародиясна айналды, қала әкімшілігі офицерлік лауазымдарды регенттер класының эксклюзивті құқығына берді және олар әскери құралымдарға қарағанда көңіл көтеруші қоғамдарға көбірек ұқсады. Көптеген патриоттар шхуттерийендердің құлдырауын Республиканың құлдырауының синекдохасы ретінде қарастырды, ал милицияларды реформалау Республиканы реформалаудың маңызды бөлігі деп есептеді. Бірақ басқа жерлердегідей, штадтхолдерлік режим мұндай реформаны тоқтатты. 1783 жылдан бастап патриоттар өздерінің милицияларын құра бастады, олар ресми шхуттерийендермен қатар, қала үкіметтерін ашуламау үшін exercitiegenootschappen немесе vrijcorpsen (еркін корпус) сияқты бейтарап атаулармен атады. Шхуттерийендерден айырмашылығы, бұл жаңа милициялар барлық діни конфессиялардың мүшелеріне ашық болды, өз офицерлерін сайлады және әскери жаттығулар (exercitie) мен қару қолдануда үнемі жаттықты. Патриоттар милицияларды өз офицерлерінің ресми кеңестердегі өкілдігін арттыруға және азаматтардың еркін жиналу және сөз бостандығы құқықтарын қорғауға пайдалануды ұсынды. Жергілікті саяси жағдайларға байланысты еркін корпус кейде қатардағы әскери құрылым болып қала берді, ал кейде біртіндеп ескі шхуттерийді басып алды. Мұның мысалы – Утрехт қаласы, онда exercitiegenootschap Pro Patria et Libertate (онда студенттік көшбасшы Квинт Ондаатже көрнекті рөл атқарды) бағыныштылығымен шхуттерий еркін корпусқа берілді, ал "Pikes" және "Black Boys" сияқты компаниялардың есімдері бар ескі ұйымдық құрылым мұқият сақталды (ескі тулар мен баннерлерді қоса алғанда). Бастапқыда кейбір қалалардағы vroedschap бұл шхуттерийдің рөлін узурпациялауға ынталандырды, өйткені бұл штадтхолдердің милиция басшылығын тағайындау құқығын бұзуға көмектесті (мысалы, Алькамар, Лейден және Дордрехт қалаларында). Лейден, Цутфен және Утрехт қалаларындағы еркін корпус жаңадан құрылған милицияларды қала үкіметтерімен тануды талап ететін петициялар жасады, ол кейіннен мақұлданды. Бұл кезеңде патриоттар мен оранжистерге қарсы регенттер арасында жақсы ынтымақтастық болды, өйткені олардың ортақ мүддесі – штадтхолдердің билігін азайту. Голландия провинциясында Штаттар армиясының Гаага гарнизонына қолбасшылық ету артықшылығы көптеген қалалардағы еркін корпустың күшімен теңдестірілді, сондай-ақ соңғысы оранжистердің әдеттегі қаруына – төңкерілген халықтың зорлық-зомбылығына қарсы қорғаныс ұсынудың қосымша артықшылығына ие болды, өйткені орта таптың патриоттары кедейлерді регенттерден қорқынышпен қарады және кедейлерге қарсы біртұтас майдан құрды. Бұл бекер емес, өйткені бірнеше қалаларда жұмысшы табының мүшелері шабыттанған тәртіпсіздіктер болды, мысалы, 1783 жылы Роттердамда және 1784 жылы Гаагада балық сатушы Каат Муссель бастаған тәртіпсіздіктер. 1784 жылдың 3 сәуірінде Роттердамдағы еркін корпус ротасы мұндай көтерілісті қанды түрде басып тастады, өйткені дүрбелеңдеген офицер өз әскеріне бұқараға оқ атуды бұйырды, нәтижесінде бірнеше адам қаза тапты. Бастапқыда офицер кінәлі деп танылды, бірақ (өте көп тәртіпсіздіктер болғандықтан) Голландия Штаттары кейіннен еркін корпусты ақтап, оранжистерді кінәлады. Еркін корпус жергілікті құбылыс болды, ол патриоттық қозғалыстың күшті болған аймақтарымен шектелді, өйткені патриоттық идеология ұзақ уақыт бойы Нидерланд Республикасының конфедеративтік құрылымын құрметтеді. Олар «федералды» демократтар болып қалды. Бірақ 1784 жылдың соңынан бастап олар ұлттық деңгейде ұйымдаса бастады. Желтоқсан айында еркін корпус федерациясының өкілдерінің бірінші құрылтайы Утрехтте өтті. Бұған 1785 жылдың 25 ақпанында өткен екінші құрылтай ілесіп келді, ол Лейден еркін корпусына манифест жобасын жасауды тапсырды. Бұл манифест 1785 жылдың 14 маусымында Утрехтте өткен үшінші құрылтайда қабылданды. Ол «Республикалық конституцияны қорғауға байланысты бірлестік туралы акт» (Acte van Verbintenis ter verdediging der Republicainsche constitutie) түрінде болды, онда еркін корпус мүшелері азаматтық билік тарапынан қудалау әрекеттеріне және оранжистердің шабуылдарына қарсы бір-бірін қолдауға ант берді. Сондай-ақ актіде алғаш рет «өкілдік арқылы халық үкіметі» (Volksregering bij representatie) еркін корпус қозғалысының соңғы мақсаты ретінде белгіленді. Бірақ бұл тек бірінші манифест болды. Лейдендік жоба (Leids Ontwerp), тағы бір маңызды патриоттық манифест, 1785 жылдың 23 шілдесінде қала үкіметі Лейдендік exercitiegenootschap-тың жаттығу маневрлерін орындауына тыйым салғаннан кейін жасалды. Жауап ретінде Голландия exercitiegenootschappen өкілдерінің құрылтайы Вибо Фейне, Питер Вреде және Рутгер Ян Шиммелпенник сияқты мүшелер тобына манифест жазуды тапсырды, олар 1785 жылдың 4 қазанында өткен отырыста талқылаған жобаның негізінде. Нәтижесінде «Республиканы іштен бақытты және сырттан қорқынышты ету үшін регенттер мен азаматтардың мүдделерінің пайдалы бірлестігі» (Ontwerp om de Republiek door eene heilzaame Vereeniging van Belangen van Regent en Burger van Binnen Gelukkig en van Buiten Gedugt te maaken) атты манифест жарық көрді, Лейден, 4 қазан 1785 ж. Голландиядағы қарулы корпус провинциялық ассамблеясының шешімімен қабылданды, онда қала үкіметінің штадтхолдер тағайындауына келісім беру құқығын жою ұсынылды, оны демократиялық сайлаулармен алмастыру қажеттігі айтылды.

Утрехт пен Амстердамдағы ескі тәртіпті бұзу

Патриот манифесттерін жүзеге асыру Патриот қозғалысының «демократиялық» және «аристократиялық» қанаттары арасындағы түбегейлі дауды ашыққа шығарды. Бастапқыда екеуі де ортақ мүдде мен ынтымақтастыққа негізделгенін көрді (Лейден жобасы нақты ұсынғандай). Бұл Утрехт мысалында көрінді, онда 1783 жылдың шілдесінде қалалық кеңес (vroedschap) жергілікті еркін корпус талабына келісіп, оны жаңадан құрылған шюттерийдің көрінісі ретінде мойындады, бұл шюттерий сайланған қалалық қорғаныс кеңесінің басшылығымен жұмыс істеді. Екі фракция да 1674 жылғы үкіметтік ережеге қарсы болды, ол штадталуарға қалалық билеушілерді тағайындауға кең өкілеттік берді. Бұл – зорлық-зомбылыққа шақыру еді. Утрехт қалалық кеңесінің мүшесі Николас де Пестерс саяси ықпалды теріс пайдалануымен танымал болды. Мәселе 1783 жылдың қаңтарында Утрехт қалалық кеңесінің мүшесі (регент) штадталуардың тағайындау құқығынан бас тартуды ұсынғанда, ал 1783 жылдың тамызында жаңадан құрылған шюттерий мүшелерінің өтініші қалалық кеңесті бұдан былай мұндай араласуға жол бермеуге шақырды. 1783 жылдың күзінде штадталуармен келісімге келу әрекеті сәтсіз аяқталды, өйткені ол өзінің «заңды құқықтарын» талап етті. 1784 жылдың қаңтарында штадталуардың бейілділігін сынауға мүмкіндік туды, ол кезде қалалық кеңесте бос орын пайда болды. Регент бұл мүмкіндікті пайдаланып, штадталуарды ескермей, бос орынға шюттерийдің орташа мүшесін тағайындады. Бірақ «демократтар» мен «аристократтар» арасындағы келісім ұзаққа созылмады. 1784 жылдың 23 сәуірінде Утрехт провинциясы үшін 1674 жылғы ережені алмастыратын жаңа «конституция» жобасы Утрехт Патриот газеті Utrechtse Courant-та жарияланды, өйткені Утрехт штаттары 1784 жылдың басында барлық азаматтарды ережеге наразылықтарын білдіруге шақырған еді. 117 баптан тұратын бұл жобада Утрехт қалалық кеңесі бұдан былай халықтық сайлау арқылы, тікелей емес сайлауда, санақ жүйесі бойынша сайлануы керек еді. Бұл салыстырмалы түрде орташа ұсыныс регенттердің кооптация құқығына тікелей шабуыл жасады. Тағы бір наразылық тудырған ұсыныс – 16 қалалық өкілден тұратын сайланған орган құрылды. Олар тұрақты сессияда отырып, қалалық биліктің азаматтардың шағымдарын тыңдап, шешім қабылдауы керек еді. Регенттер билігінен оңай бас тартқысы келмеді, бірақ демократтармен тікелей қақтығысқа түспей, ұсынысты бюрократиялық кедергілерге ұруға тырысты. Штаттар әлдеқайда консервативті қарсы ұсыныс жасады және оны жасырын түрде қабылдауға тырысты. Бұл Утрехт шюттерийінен қарсы жобаға қарсы петиция түрінде күшті жауап алды. Шюттерий сонымен қатар 24 өкілден тұратын топты (оның ішінде Ондаатье) сайлады, олар өздерін «Конституциялықтар» деп атады, олар қалалық кеңеспен тікелей келіссөздер жүргізді. Конституциялықтар тез арада қалалық кеңеске қарсылас күш орталығы ретінде қалыптасты және конституция жобасынан ұсынылған қалалық кеңес сияқты әрекет ете бастады. Келіссөздер нәтижесіз созылып, 1785 жылдың қаңтарында шюттерийдің алты ротасы Конституциялықтарға барып, оларды одан да қатаң қадамдар жасауға шақырды. Ашулы «атысшылар» Конституциялықтардың құлшынысын тұрақты қамтамасыз ету үшін «Коммиссионерлер» деп аталатын өкілдердің жаңа тобын сайлады. Қалалық кеңес 1785 жылдың 21 ақпанында Конституциялықтарды шюттерийдің тұрақты өкілдері ретінде қабылдады, бірақ одан әрі ешқандай жеңілдіктер жасаған жоқ. Бірақ тағдыр бұған араласып, қалалық кеңестің тағы бір мүшесі қайтыс болды және Конституциялықтар мен Комиссиялар қалалық кеңеске бос орынды өздерінің ісіне жанашыр адаммен толтыру туралы өтініш жасады. Содан кейін қалалық кеңес өтініш берушілердің «қабылданбайды» деп жариялаған Жонатан Сихтерманды тағайындауға тырысты. Одан кейін оқиғалар тізбегі революциялық «күндізгі оқиғалар» үшін «үлгі» болып саналатын жағдайды тудырды, ол ұқсас жағдайларда Утрехттің өзінде және келесі екі жылда басқа да голланд қалаларында қайталанды. Біріншіден, қалалық билік «провокация» жасап, еркін корпус мүшелерін және басқа патриоттарды ашуландырады. Демократтар өздерін бүлікшіл кітапшалар мен сөздермен қоздырып, ашуға толы еді. Содан кейін олар қалалық әкімдікке қарай жүріп, қару-жарақтарымен бірге қала алаңында жиналады, оны үлкен санымен оңай толтырады. Қала әкелері қалалық әкімдікке шақырылып, олардың кездесу залында тұрып қалады. Олар физикалық шабуылға ұшырамайды (оларға тіпті тамақ пен су беріледі), бірақ ашулы халықтың психологиялық қысымы және «талаптар орындалмаса, оларды тоқтату мүмкін емес» деген қауіптер оларды тез арада бас ие беруге көндіреді. Бірақ бәрі жеңіспен үйлеріне оралғаннан кейін, қала әкелері өздерінің батылдықтарын қайтарып, мәжбүрлі түрде жасалғандықтан уәделерін бұзады. Жақында жаңа...

Жауыздыққа ұшыраған азамат соғысы

Рас, француз революциясына қарағанда патриоттық революция ерекше қансыз болды және кең ауқымды әскери маневрлер сирек кездесті. Бірақ екі тараптан да әскери қимылдар болды, олардың мақсаты мәселені әскери жолмен шешу болды, және шайқаста қан төгілді. Мұның қалай болғанын түсіну үшін екі тараптың күштері жеті провинция мен Генералдық жерлерге қалай орналасқанын білу маңызды. Штаттар армиясы штаттар иелерінің басшылығымен жалдамалы әскер болып табылды, оған бірнеше провинциялар "репартиция" деп аталатын үлесу формуласы бойынша төлем жасады. Голландия әскерлердің жартысынан астамын қаржыландырды және қай полк оның үлесіне тиесілі екені белгілі болды, бірақ бұл операциялық басқаруға әсер етпеді, өйткені армия Республиканың жалпы институты болды. Бейбіт уақытта әскерлер елдің әртүрлі аймандарына орналасқан бірнеше гарнизонға бөлінді. Бұл гарнизондар жергілікті саясатта маңызды рөл атқарды, өйткені офицерлердің барлығы оранжистер болды және әскерлер штадхолдерге адал болды. Гелдерландтағы Ниммеген, Голландиядағы Гаага және "Штаттар Брабант" -тағы Гертогенбош сияқты гарнизондық қалалар оранжистердің ықпалының орталықтары болды, тіпті айналасындағы провинциялар патриоттарды қолдағанмен. Осылайша, тікелей әскери күш қолдану қаупі болмаса да, армия жергілікті саясатта маңызды рөл атқарды. 1784 жылға дейін Штаттар армиясы Республикадағы жалғыз ресми тұрақты әскер болды, бірақ Австрия императоры және Австрия Нидерландының билеушісі Жозеф II-мен болған шағын әскери қақтығыс кезінде Голландия Штаттары штадхолдердің дұрыс емес басшылығымен Штаттар армиясына сенімсіздік білдірді және штаттар армиясынан тыс, Рейн графы Салм Грумбахтың басшылығымен жеке әскери құрамын құруға шешім қабылдады. Бұл "Салм легионы" штаттың генерал-капитаны ретінде штаттың қолбасшысына бағынбады. Дағдарыс аяқталғаннан кейін Голландия Штаттары оны үнемдеу шарасы ретінде таратуға шешім қабылдады, бірақ бірнеше Голландия қалалары, соның ішінде Амстердам, қаржыландыруды өздеріне алуға шешім қабылдады, сондықтан 1785 жылдан бастап Легион ресми әскери басқару құрылымының бөлігі емес, сондай-ақ еркін корпус федерациясының бөлігі емес әскери бөлім ретінде жалғасты, өйткені Легион мүшелері армия сарбаздары сияқты жалдамалылар болды. Легион рөл атқарған жоқ, 1786 жылдың қыркүйегінде Рейн графы Голландия провинциясының барлық күштерінің, оның ішінде Голландия үлесі бойынша штаттық әскерлердің, содан кейін Голландия мен Утрехт провинцияларындағы еркін корпустың бас қолбасшысы болды. Бұл оқиғаға себеп болған жағдайлар төмендегідей болды. 1785 жылдың қыркүйегінде, сол жылдың жазында Гаагада патриоттар мен оранжистер арасындағы бірнеше тәртіпсіздіктерден кейін, Голландия Штаттары (қалалардың көпшілігі патриоттар жағына бейім болған) штадхолдерді штаттар армиясының күшті Гаага гарнизонының басшылығынан айыруға шешім қабылдады (бұл тек 1786 жылдың шілдесінде ресмиленді). Сондықтан 1785 жылдың 15 қыркүйегінде ол қаладан кетіп, отбасымен Гелдерландтағы Хет Лоо сарайына көшті. Шамамен сол уақытта Утрехт қаласында жағдай шиеленісіп, Утрехт Штаттарының бір бөлігі Аммерсфорт қаласына көшуге шешім қабылдады, бұл Штаттарда жік салуға әкелді, өйткені Утрехт қаласының өкілдері және басқа бірнеше қалалар Утрехт қаласында қалды. Аммерсфорт Штаттары кейіннен Штаттардан Аммерсфорт пен Зейсте штаттар әскерлерінің гарнизонын орналастыруды сұрады, бұл 1785 жылдың қыркүйегінде Ниммеген гарнизонынан ат әскерлері дивизиясымен жасалды. Бұл 1786 жылдың мамырына дейін сақталды, Гелдерландтың Хаттем және Эльбург қалаларының кеңесшілері штадхолдердің тағайындау құқығына қарсы бірнеше оранжист кандидаттарды отырудан бас тартты және Кампен, Оверийссель, Цвольле және Цутфен Патриоттық еркін корпустарының көмегімен қалаларды бекіністеуге кірісті. Оранжистерді қолдаушы Гелдерланд Штаттары штадхолдерден осы "көтерілісті" басуға көмек сұрады және 4 қыркүйекте Ниймеген гарнизонының арнайы тобы Хаттемге қарай жүріп, келесі күні жеңіл қарсылыққа қарамастан сол қалаға кірді. Әскерлерге екі кішкентай қаланы тонап, жергілікті шіркеулерді қиратуға рұқсат берілді. Штадхолдер Вильгельм V операцияның сәтті аяқталғанын естігенде: "Оларды асып өлтіру керек пе? Тозақ пен Қаһарлану. Неге шайтанның балаларын асып тастамасқа?" деді. "Хаттем және Эльбург оқиғалары" патриоттық оппозицияны қоздырды. Пенсионер де Гийзелаар (штадхолдерді "жаңа Альва" деп атап) Голландия Штаттарында штадхолдерді штаттар армиясының генерал-капитаны лауазымынан айыруды (мұны тек Бас Штаттар ғана жасай алатын) және кез келген жағдайда Голландия үлесіндегі әскерлерді штаттар армиясынан шығаруды талап етті. Бұл штадхолдерді оның әскерінің жартысынан астамынан айырды, тиімді түрде оған саяси қақтығысты шешуге қажетті әскери құралдарды жоқ қылды. Утрехт қаласында патриоттар Аммерсфорт және Зейст әскерлерінен шабуыл қаупін сезініп, қаланы қоршауға қарсы бекініске кірісті. Қорғаушылар Голландиядан және басқа патриоттық бекіністерден күш алып, 1787 жылдың көктеміне қарай 6000 адамға жетті. Утрехт қорғаныс кеңесі штаттар армиясының стратегиялық маңызы бар бөгетке жақын Врисвейк ауылын басып алуға жібергенін білгенде, қақтығысқа баруға шешім қабылдады. 1787 жылдың 9 мамырында Утрехт кеңесінің мүшесі Жан Антуан д'Аверхульт басшылығымен патриоттық күштер Ютфаастағы штаттар армиясының күштеріне шабуыл жасады және бірнеше адам қаза болса да, жалдамалы әскерлерді жеңді. Бұл тек шайқас болғанымен, патриоттық үгіт одан үлкен пайда тапты және қаза болған офицерге мемлекеттік жерлену рәсімі жасалды.

Шетелдік араласу

Патриоттық көтеріліс дипломатиялық вакуумда болған жоқ. Голландия Республикасы құрылғаннан бастап Ұлы державалар дипломатиясының аренасы болды, онда Голландия регенттері (соңғы кезде Штаттар партиясының кейпінде) Францияға көңіл білдірсе, оранжистер әдетте Англияға, кейін Ұлыбританияға жақтады. 1688 жылы Англияға жасалған шабуылдан кейін, 1689 жылы Англиямен жасалған теңіз келісімінен кейін голландиялықтар британдықтармен формалды одақта болды, ал Франциямен дипломатиялық қарым-қатынас Франко-голландия соғысының басталғаннан бері және 1747 жылғы соңғы француз шабуылынан бері шиеленісті. Дегенмен, Франциямен қарым-қатынас Америка Тәуелсіздік соғысы кезінде айтарлықтай жақсарды, сол кезде голландиялықтар француз және американдықтармен контрабандалық тауарлардың «бейтарап ту» саудасынан пайда көріп, кейіннен француздармен бірге төртінші ағылшын-голландия соғысында, жақында аяқталған соғыста шайқасты. Франко-голландиялық қарым-қатынас Франция 1784 жылғы Париж шартын Ұлыбританиямен жасауға, соғысты аяқтауға және кейіннен император Иосиф II-мен бейбітшілік орнатуға, «Қазан соғысын» Фонтенбло шартымен аяқтауға көмектескенде одан да жақсы болды. Осыдан кейін, атақты елші Жерар Бранцен, орташа патриот, 1785 жылдың қазан айында Франциямен достық және сауда туралы келісімге қол қойып, осы жағдайды бекітті. Франко-голландиялық дипломатиялық қарым-қатынастардың осы жақсаруын үлкен алаңдаушылықпен байқаған бір адам – 1784 жылдан бері Гаагада аккредиттелген жаңа британдық елші, сэр Джеймс Харрис болды. Харрис француздық қастандықтарды барлық жерде көруге бейім болды, ал голландиялық жағдайда ол дұрыс болған шығар. Француздар голланд штадтхолдерінің жеңілісіне зор қуанышпен қарады, бірақ олардың ынтасы Амстердам штаттары партиясының ескі достарының алға басуымен шектелді; олар патриот партиясының басқа қанатының демократиялық жоспарларына одан да аз ынта білдірді. Уильям Питт кабинетінің қолдауымен Харрис республиканы британдық ықпалға қайтаруға кірісті және ол әрқашан дипломатиялық құралдармен ғана шектемеді. Штадтхолдер 1785 жылдың қыркүйегінде Гаагадан кеткеннен кейін оның рухын көтеру маңызды міндет болды. Уильямдың сол кезде екі мүмкіндігі болды: патриоттардың талаптарына мойынсұнып, Үкіметтік ережелерге қатысты қандай да бір келісімге келу немесе кез келген құнға «тиісті құқықтарын» сақтау. Соңғысы оның сүйікті нұсқасы болды (ол Aut Caesar, aut nihil деген мақалды жиі келтіретін) және Харрис Вильгельмина Пруссиямен бірге оны осы нұсқаны таңдауға шақырды. Бірақ Харрис одан да көп нәрсе істеді: оған британдық құпия қызмет қорынан мол қаржы берілді және ол сол ақшаны оң және сол жақта ықпал ету үшін пайдаланды, штадтхолдер үшін жылына 4000 фунт стерлингтен тұратын жомарт зейнетақыдан бастап. Барон Хендрик Август ван Кинкель ең танымал болған «құпия агенттердің» көмегімен ол осы қаражатты Зеландия және Фрисландия сияқты оранжистер көпшілік болған провинцияларда оранжист еркін корпустарын құруға субсидия беру үшін пайдаланды, олар осы провинциялардағы патриоттар азшылықтарын қорқыту үшін қолданылды. Ол Амстердамдағы консервативті регенттерді Ұлыбританияның сауда жеңілдіктері туралы уәделерімен және штадтхолдерден өздерінің артықшылықтарын сақтайтын, бірақ «демократиялық» тәжірибелерден аулақ болатын жеңілдіктер туралы уәделерімен оранжистерге қарсы ұстанымынан аулақ болуға тырысты. Бірақ Харристің ең маңызды амалы – «француздық жоспарларды» бұзатын Пруссиямен одақ құруға тырысу болды. Бұл екі құсты бір атпен ұрып-соғуға мүмкіндік берді: ол штадтхолдерді билікте ұстап қалады және Жеті жылдық соғыс кезінде қысқа уақытқа болған ағылшын-пруссиялық одақты жаңартады. Осы мақсатта ол 1785 жылдың тамызында Берлинде Пруссияның қартайған королі Ұлы Фридрихке, Вильгельминаның ағасына барып қайтты. Бірақ Фридрих Франциямен жақсы қарым-қатынасқа қауіп төндіргісі келмеді және жемтіктен бас тартты. «Көміршек пісіп үлгерген жоқ», - деп жасырын түрде айтты қарт патша. Оның орнына Пруссия Франциямен бірлесіп, Республикадағы соғысушы тараптар арасында арадастық жасауға тырысты. Осы мақсатта екі ел де елшілер Верак пен Тулемейерді жіберді, олар модераторларды келісімге келтiруге бірнеше рет тырысты. Мысалы, 1785 жылы олар штадтхолдер өзінің әскери өкілеттіктерін ханшайым, зейнеткерлер және оранжисттер мен «аристократтық» патриоттар фракцияларының басшылары мүшелері ретінде кеңеске беремін деп ұсынды (демократтар ғана шығарылар еді). Бірақ Вильгельм өзінің «тиісті құқықтарынан» бас тартпады, ал осының арқасында патриоттар да бас тартты. 1786 жылы пруссиялық министр Йоханн фон Герц Гаағаға демократтарға да қабыл келер ұсыныспен келді, бірақ Харрис, Хаттем және Эльбург оқиғаларынан кейін көтеріңкі көңіл күйде болған Вильгельмді бұл «капитуляцияға» тең екеніне оңай көндірді және штадтхолдер патриоттарға қабыл келмейтін шарттар қосты. Басқаша айтқанда, Харрис кез келген бейбіт шешімге жасалған әрекеттерге үнемі кедергі келтірді. Дегенмен, Ұлы Фридрих 1786 жылдың тамызында қайтыс болды және оның сіңілісі (Вильгельминаның ағасы) Фридрих Вильгельм II Пруссия тағына отырды. Жаңа король Франциямен соғысқа баруға құштар болмаса да, ескі корольдей соғыстан қашуға бейім болмады, сондықтан Харристің пруссиялықтарды Ұлыбритания атынан соғысуға мәжбүр ету жоспарларына үміт көбірек болды. Ал француздық ойын – бір жағынан патриоттарды ынталандыру, екінші жағынан оларды тежеу – одан да тәуекелді болды. Француздық фон Герцтің қарсыласы, маркиз де Рейневаль мұны түсінді және демократтардың жеңісі Францияның мүддесіне қарсы екенін түсінді; Франция патриоттарды жақтауға одан аз ынта білдірді. Харрис осы уақытта қақтығыс саясатын жалғастырды, ол Францияның сыртқы істер министрі Верженнің де қайтыс болғаннан кейін сәттілікке жететін сияқты болды. Ұлы Фридрих пен Верженнің екеуі де жолдан кеткеннен кейін Франция пруссиялық әскери араласуға еуропалық масштабты соғыссыз рұқсат беруі ықтимал болды. 1787 жылдың 13-18 мамыр аралығында (Ютфаас шайқасынан кейін көп ұзамай) Оранжисттердің көрнекті тұлғаларының конференциясы Ниймегенде қақтығыс стратегиясын шешу үшін өтті. Харрис 70 000 фунт стерлингтік субсидиямен дайын тұрды (формальды түрде Гелдерланд штаттарына берілген қарыз ретінде), бірақ шын мәнінде Оранжист еркін корпустарын қаржыландыруға, көшедегі тәртіпсіздіктерге пайдалануға және патриоттық лагерьден шығуға бейім Овериссел қалаларының ықпалын сатып алуға арналған қаражат ретінде. Штадтхолдер 1787 жылдың 26 мамырында теріс пікірмен «декларация» (Декларатор) қол қойды. Енді француз қауіпті ойын ойнады. Верженнің ізбасары Монморин Франция пруссиялық әскери араласу жағдайында патриоттарды қолдайтынын және осы мақсатта Лиеж тәуелсіз князь-епископтығы арқылы басып кіру жолында Живеде әскери лагерь дайындалып жатқанын білдірді, бұл Австриялық Нидерландыға ену қажеттілігін болдырмады. Бұл сәтсіздікке ұшырады және пруссиялықтар мен Харрис осыны білгеннен кейін Республикаға шабуыл жасауға ешнәрсе кедергі келтірмеді. Бірақ француздық араласу жоспарлары туралы тағы бір француз елшісі Жан-Франсуа де Бургуадан хабардар болған патриоттар Живе лагеріне сеніп, пруссиялық талаптарға қарсы тұруын күшейтті. 1787 жылдың 13 қыркүйегінде 26 000-ға жуық пруссиялық әскерлер, Вильгельмнің ескі кеңесшісінің туысы герцог Брауншвейгтің басшылығымен Республикаға енді, соңғы ультиматумға жауап берілмеді. Еркін корпустардың соғысқа дайындығына қарамастан, олардың қарсылығы мардымсыз болды. Сальмның Рейн графы жеке басқарып, бірнеше ай бұрын құрылған Утрехт лагері эвакуацияланды...

Салдары

Штадхолдер 20 қыркүйекте 1787 жылы Гаағаға Пруссияның жеңісті әскерімен бірге келген штаттар армиясының басында оралды. Гаагадағы штаттар мен Штаттар генералының тазалануы бірден басталды. Нарден бекінісінің басшысы Маппаға, штаттар қайта құрылғаннан кейін пруссиялықтарға тапсыру бұйрығы берілді, ол 27 қыркүйекте орындалды. Штадхолдер оралғанға дейін Голландия рыцарствосы штаттардан "патриоттық" сипаттамасы бар алдыңғы жылдардың барлық заңнамасын жою туралы бастама көтерді. "Оранжевый қайта орналасуы" қарқынды жүргізілді. Жергілікті кеңестер мен қалалық магистраттардың патриот мүшелері кеңінен тазартылды. Голландияның Бас зейнеткері Питер ван Блейсвик (1785 жылы патриоттар тарапын таңдаған) қарашада 1787 жылы Зеландиялық әріптесі Лоуренс Питер ван де Шпигельмен ауыстырылды. Принцесса Вильгельмина мен елші Харристің нұсқауымен ол Вильгельмина ұсынған тізімдегі бірнеше патриот көшбасшыларына қарсы қылмыстық іс қозғады, Роберт Джаспер ван дер Капелен, екі бургомистр және екі пастор, барлығы қашықта болғанда өлім жазасына кесілді. Дэнделс пен Ондаатже, сондай-ақ көптеген патриот көшбасшылары мәңгілікке қуғынға ұшырады. Қарашада 1787 жылы шектеулі кешірім жарияланды, бірақ патриоттарға қарсы "соттан тыс" қуғын-сүргін тиімдірек болды: Гудада 200 үй оранжисттер тонады, Гертогенбошта – 829, ал Утрехтта шығын бір миллион гульденге жетті. 40 000-нан астам патриоттар (әйелдер мен балаларды қоса алғанда) Аустриялық Нидерландыдағы Антверпен мен Брюссельге, содан кейін француз Фландриясына (сол кезде фламанд тілінде сөйлейтін) қашып кетті, мысалы, Сен-Омер мен Дюнкеркке, онда оларды француз үкіметі Ван дер Капеленнің өтініші бойынша қонақжайлы қарсы алды, ол король Людовик XVI-ға босқындарды қаржылық қолдау туралы меморандум жазды. Король қаржылық көмекке қаражат бөлді, оны Фризия патриоттары сотының комиссары Ламбертус ван Бейма және оның хатшысы Йохан Валькенер басқарды. Олар Фризия патриоттарының "демократ" және "аристократ" қанаттарын білдірді, бірақ көп ұзамай төлемдер туралы дауласып, Франциядағы патриот қауымдастығында жарылысқа әкелді. Валькенердің жақтастары ақырында жеңіске жетті, өйткені олар Бейманың жемқорлығына ашуланған француз бақылаушысының қолдауын алды. "Валькенистер" және "Бейманистер" екі фракцияға бөлініп, француз революциясы кезінде француз саясатына араласқан бәсекелес клубтар құрды. Валькенер шетелдіктерге сенімсіздікпен қараған якобиндермен қақтығысқан Батавия легионына қатысты. Бірақ ақырында голланд патриоттары Термидор реакциясынан кейін француз үкіметінің құрметіне ие болды, ал голланд еріктілері 1794 жылдың соңында Голландия Республикасына басып кірген француз армиясының құрамына кірді. Дэнделс пен Ян Виллем де Винтер тіпті бригада генералдары болды. Кейбір патриоттар, мысалы Маппа, АҚШ-қа көшіп кетті, ол Нью-Йоркте типтік құю цехын құрды, бірақ ол тез банкрот болды. Кейін ол 1789 жылы Питер Стадницкий және Амстердам патриоттарының қаржыгерлері құрған жер спекуляциясы үшін Голландия жер компаниясының агенті болды, Барневельд, Нью-Йорк штатында, онда оған Ван дер Капеленнің памфлетін таратушы Франсуа Адриан ван дер Кемп қосылды. Патриоттар көтерілісі, оның себептері және Пруссияның араласуындағы оның нәтижесі Құрылтайшы әкелерге үлкен қызығушылық туғызды. Бұл туралы 11 желтоқсан 1787 жылы Америка Құрама Штаттарының Конституциясы, әсіресе Конфедерация мақалалары мен ұқсас конституциялардың кемшіліктері туралы пікірталас аясында Публиус псевдонимімен жарияланған Джеймс Мэдисон жазған Federalist Paper No. 20 көрсетеді. Голландия Республикасының конституциясын сипаттап, талдағаннан кейін, мақала оны болдырмау үшін мысал ретінде сипаттайды: Мақалада пруссиялық араласу туралы тікелей айтылады, бірақ оның табысы туралы хабар АҚШ-қа осы мақала жарияланған кезде әлі жетпеген сияқты, өйткені мәтін патриоттардың жеңіске жететініне үміт қалдырады: Голландия Республикасында Гаррис мұндай нәтижеге жол бермеу үшін жұмыс істеді; патриоттар көтерілісінің қайталануы болмасын; және стадхолдерлік режим мәңгілік билікте қалады. Осы мақсатта ол 1788 жылдың 15 сәуірінде Лондонда Ван де Шпигель қол қойған Ұлыбритания мен Голландия Республикасы арасындағы келісімнен бастап, дипломатиялық келісімдер желісін бастады. Ол Оранж-Нассау үйіне штаттарды мәңгілікке кепілдік берді...