Кіріспе
Parelaphostrongylus tenuis (сонымен қатар менингеялық құрт немесе ми құрты деп те аталады) – орталық жүйке жүйесіне зақым келтіретін, ақ құйрықты бұғы, Odocoileus virginianus-қа тән невротроптық нематод паразиті. Елік (Alces alces), қаз (Cervus canadensis), карибу (Rangifer tarandus), қашар (Odocoileus hemionus) және басқалары да бұл паразитке сезімтал, бірақ олар ауытқулы иелер болып табылады және менингеялық тіндердің орнына неврологиялық тіндерде жұғады. Бұл түрлерде жұқпаның жиілігі олардың ареалдары ақ құйрықты бұғылардың жоғары тығыздығымен беттескенде күрт артады. Өмірлік цикл орталық жүйке жүйесіндегі (ОЖЖ) жұққан менингеялық тіндерде басталады, онда ересек құрттар жұмыртқа салады. Жұмыртқалар ОЖЖ-ден бөлініп, өкпеге өтеді, онда олардан дернәсілдер шығады. Дернәсілдер жөтелмен шығарылып, жұтылып, асқазан-ішек жолынан өтеді. Содан кейін бұрышалар мен шырыштар аралық иелер ретінде қызмет етеді, оларды кейіннен тік мүйізділер жейді, бұл процесс жалғасуына мүмкіндік береді. 20-шы ғасырдың басында климаттың және ортаның өзгеруі ақ құйрықты бұғы мен елік арасындағы ареалдардың қабаттасуын кеңейтті, бұл еліктер популяциясында жұқпаның жиілігін арттырды.
Parelaphostrongylus tenuis (also known as meningeal worm or brainworm) is a neurotropic nematode parasite common to white tailed deer, Odocoileus virginianus, which causes damage to the central nervous system. Moose (Alces alces), elk (Cervus canadensis), caribou (Rangifer tarandus), mule deer (Odocoileus hemionus), and others are also susceptible to the parasite, but are aberrant hosts and are infected in neurological instead of meningeal tissue. The frequency of infection in these species increases dramatically when their ranges overlap high densities of white tailed deer. The lifecycle begins in infected meningeal tissues in the central nervous system (CNS) where adult brainworms lay eggs. The eggs are dislodged from the CNS and pass into the lungs, where they hatch. The larvae are then coughed up, swallowed, and proceed through the gastrointestinal tract. Snails and slugs then serve as intermediate hosts, which are later eaten by ungulates, allowing the process to continue. Changes in climate and habitat beginning in the early 1900s have expanded range overlap between white tailed deer and moose, increasing the frequency of infection within the moose population.
Өмір циклі
P. tenuis тіршілік циклы күрделі және көп сатылы. Ересектер жұмыртқаларын мидың қабық қабаттарына (dura mater) немесе тікелей жұқтырған жануардың қан ағынына салады. Қазандақтар мен жұмырқалдықтар сияқты гастроподтар фекальді түйіршіктердің шырышты қабатымен қоректенеді және личинкаларды жұтады. Бұл көптеген аққұйрықты елендерде жиі кездеседі, олар күшті қарсылық танытады. Жұқтырған елендердің тығыздығы, температура, климаттық жағдайлар және жұқтыру кезеңдерінің ұзақтығы жұқтыру деңгейіне әсер етеді. Елендер саны көп аймақтарда ми құрттарының личинкаларын кездейсоқ жұтып алу жиілеуі мүмкін. Жаздың температурасы мен климаттық жағдайлары гастроподтардың санына әсер етеді, ыстық, құрғақ жаздар популяцияны азайтады, ал салқын, құрғақ жаздар арттырады. Гастроподтардың санының көп немесе аз болуы личинкалық құрттардың жаңа жануарларға таралу жылдамдығына тікелей әсер етеді. Ыстық, құрғақ жаздар фекальді түйіршіктердегі бірінші сатыдағы личинкалардың тіршілік ету санын азайтады. Елендерде диагноз қою үшін фекальді түйіршіктерді личинкаларға талдау жасау қажет, сондай-ақ ми қуысында ересек P. tenuis құрттарының немесе омыртқа миы бойымен екінші және үшінші сатыдағы құрттардың болуын анықтау үшін постмортемдік некропсия жасау керек. Сондықтан, ересек құрттарды некропсия арқылы анықтау ұсынылады. Еліктерде диагноз қою үшін мида немесе омыртқа миында құрттарды анықтау үшін некропсия жүргізіледі. ПТР-нің оң нәтижелері P. tenuis-тің жылқыларды жұқтыратынын көрсетеді.
Тарих
1912 жылы Миннесота штатында қашандарға әсер ететін белгісіз неврологиялық ауру туралы алғаш хабарланды. Осы белгісіз аурудың анықталғаннан кейін, 1925-27 және 1933-34 жылдары қашандардың саны күрт төмендеді. 1963 жылы менингеальды ми құрты – Pneumostrongylus tenuis қашандарда неврологиялық аурудың этиологиялық себебі екені анықталды. 1971 жыл шамасында таксономистер оны Parelaphostrongylus tenuis деп қайта жіктеді. Қазір АҚШ-тың шығысындағы аққұйрықты бұғылардың популяциясы менингеальды құртпен кеңінен зарарланады. Оңтүстік-шығыс және батыс АҚШ-та бұл инфекция сирек кездеседі. Бұл ауру Канаданың Онтарио, Саскачеван, Манитоба және Нова-Скотия провинцияларында да табылған. АҚШ және Канаданың далалық биомдары аурудың таралуына тосқауыл болып табылады. Канададан алынған мәліметтер осыны растайды, себебі 1960 жылдардан бері менингеальды құрттың батыс таралу аймағында елеулі өзгеріс болған жоқ.
Эпидемиология
Елік пен аққұйрықты бұғының табиғи ареалдары 20 ғасырға дейін тарихи түрде бөлек болған. Елендерде P. tenuis-тің таралуы және жұқтыру жиілігі тығыздыққа байланысты; паразиттің жұқтыру деңгейінің жоғарылауы елендердің санының артуынан туындайды. Ешкілердегі инфекцияларды басқару үшін фенбендазол және ивермектин, қабынуға қарсы еммен бірге қолданылған.