Кіріспе

19 ғасырдағы американдық әскери-теңіз офицері және армия генералы

Уильям "Булл" Нельсон (1824 жылдың 27 қыркүйегі – 1862 жылдың 29 қыркүйегі) – Америка Құрама Штаттарының әскери-теңіз офицері, ол Америка Азамат соғысы кезінде Одақ генералы болды. Кентукки штатының тұрғыны ретінде Нельсон Конфедерация тарапын жақтауы мүмкін еді, бірақ штаты сияқты, ол Америка Құрама Штаттарына адал қалды. Қазынашылық министрі Салмон П. Чейс Нельсонның іс-қимылдары Кентуккидің адал болуын сақтады деп сенді және оны 1861 жылдың қыркүйегінде бригадир генерал шеніне көтерді. Нельсонның 4-дивизиясы Шило шайқасындағы қаһарлы шайқастың ең ауыр жүгін көтерді және Коринф қамалына қатысты; ол қалаға бірінші болып кірді. Ричмонд шайқасында жараланған Нельсон жаңа шабуылды жоспарлау үшін Луисвиллге шегінуге мәжбүр болды. Сол жерде генерал Джефферсон С. Дэвис, әлі ресми түрде ауру демалысында бола тұра, Нельсонқа есеп берді, ол оның қызметіне наразылық білдіріп, куәгерлердің алдында оны сөккен. Бірнеше күннен кейін Дэвис көпшілік алдында кешірім сұрауды талап етті, алайда жағдай тез физикалық төбелесге ұласты, нәтижесінде Дэвис Нельсонды тапаншамен жаралады, ол жарақаттан қайтыс болды.

Ерте өмір

Уильям "Булл" Нельсон – доктор Томас В. Нельсонның (1796–1849) және Фрэнсис Донифанның (1795–1845) Кентукки штатының Мейсвилл қаласында туған үшінші және кіші ұлы болды. Ол Мейсвилл академиясына (семинария) қабылданды және 13 жасында Норвич университетіне оқуға түсті. Екі жыл өткен соң, Нельсонның Вермонт әскери мектебіндегі дайындық курсы аяқталды, сол кезде өкіл Гаррет Дэвис оны АҚШ Әскери-теңіз күштеріне мічман болып тағайындады. 1840 жылдың көктемінде Нельсон "Делавэр" кемесіне оқуға барып тіркелді. Келесі бес жыл бойы ол Оңтүстік Тынық мұхитында теңіз сапарларында болды. Содан кейін Нельсон Мэриленд штатының Аннаполис қаласында жаңадан құрылған Әскери-теңіз академиясының алғашқы курсына қабылданды. 1846 жылдың 11 шілдесінде Нельсон мічман болып аттанды, ал келесі қазанда Мексика шығанағындағы Тұрмыстық эскадрильяның флагмандық кемесі болған "Раританға" қызметке кірісті. Веракрус қамалында ол №5 Теңіз батареясында қызмет етті, ал екінші Табаско экспедициясында Нельсон Екінші артиллерия дивизиясының құрамында болды. 1848 жылдың ақпанында ол "Сквордж" кемесінің қарулы күштерінің бастығы болды. Қызметінің соңында Нельсон батырлығы мен артиллерист ретіндегі шеберлігі үшін қылыш алды. 1849 жылдың жазында ол Жерорта теңізі эскадрильясына қосылды, ал 1851 жылдың 1 қыркүйегінде ол "Миссисипи" кемесінің лейтенанты болып тағайындалды, сол кезде қуылған венгр революционері Луис Коссут АҚШ-қа келу үшін кемеге көтерілді. Желтоқсан айында Нельсон Коссуттың АҚШ бойынша танымал сапарына сүйемелдеді. 1854 жылдың 19 қыркүйегінде ол желкендік шебер болып жоғарылатылды, ал 1855 жылдың 18 сәуірінде лейтенант шеніне ие болды. 1858 жылдың қыркүйегінде Нельсон Ниагараға қосылып, тұтқынға алынған құлдарды Либерияның Монровия қаласына қайтару миссиясын орындады. Екі жылдан кейін ол Вашингтон Әскери-теңіз базасында қару-жарақ офицері қызметін атқарды.

Кентукки штаты

Авраам Линкольнның инаугурациясынан кейінгі екінші күні АҚШ Әскери-теңіз күштерінің лейтенанты Уильям Нельсон Кентуккиліктерге тән ерекше мінез-құлқымен атқарушы резиденциясына кірді: "Міне, мен келдім; егер сіз маған риза болмасаңыз, жағдайыңыз нашар болады". Теңізде "он екі жыл алты ай" қызмет еткен бұл беделді тұлға, "төрт жылдан астам уақыт жағалауда және басқа да міндеттерді атқарды, ал бес жылға жуық жұмыссыз болды, жалпы қызмет мерзімі жиырма бір жылды құрады". Ол өзінің салмағын "жеңіл" көтерген "көрнекті тұлға" ретінде, "күшті зиялы қабілетке және есте сақтауға ие болды, бұл оған сүйікті авторларының әр бетін сөзсіз қайталауға мүмкіндік берді". Нельсон "шебер әңгімеші, сөйлеуге бейім, ал жағымды болғанда, ешкімге де жағымпаздық таныта білді". Керісінше, "ашуланғанда немесе қарсылық көрсеткенде", "Ескі Әскери-теңіз күштерінің" ардагері "өрескел және догматикалық" бола алатын. Ол Оңтүстік өміріне табиғи бейімділік танытты, және Линкольн құл иелерімен "жақын қарым-қатынас құруға" тырысатын "жылы жүректі, әдемі" және "аристократиялық" бейнелі адамға ұқсайтын осындай тұлғаны сезіп тұрды. Линкольннің өтініші бойынша Нельсон туған штатының саяси ағымдарын бағалап, 1861 жылдың 3 мамырында "Кентуккилік одақтастарға қару-жарақ беру жоспарымен" атқарушы резиденцияға оралды. Линкольн өзіне қажетті адамды тапқанын түсінді. Нельсон Луисвиллде Джошуа Фрай Спидпен бірге Кентуккиде қару-жарақ таратудың егжей-тегжейін пысықтады, ал ол жолға шыққанда Соғыс министрі Саймон Кэмерон Одақтың ішкі күзет күштеріне күш тепе-теңдігін өзгерту үшін соққыға айналдырылған 5000 ескі прус кремнийлі мылтықтарды шығарды. 1861 жылдың 1 шілдесінде Нельсон шығыс Теннессиге экспедиция үшін 10 000 сарбаздық күш құру туралы нұсқаумен Әскери-теңіз күштерінен босатылды. Екі аптадан кейін Нельсон Кентуккидің оңтүстік-шығысындағы Ланкастер және Краб Орчардтағы одақ жетекшілерімен сөйлесті. Соңғы қала Гаррард округінің оңтүстігінде орналасқан және Wilderness Road басында, Камберленд Gap-тан солтүстікке қарай 65 миль жерде, Bryant Springs-тегі ескі қонақүйіндегі алғашқы штаб-пәтерде болды. Жетекшілер отыз жаяу әскер және бес атты әскер жасақтарын жинауға келісті. Томас Брамлеттің ротасының бірі 20 шілдеде, екіншісі 24 шілдеде лагерьде болды. Ланкастерден солтүстікке қарай жеті шақырым және Николасвиллдегі теміржол станциясынан он екі шақырым жерде, Джессамин округінде Ричард М. Робинсон Хоскинс қиылысындағы бірінші сыныпты жайылымның 425 акрын жалға беруді ұсынды. Нельсон мұны оқу лагері үшін әлдеқайда жақсы орын деп есептеді, және жаңадан келген сарбаздар Кентуккидің екіұшты бейтараптық позициясын бұза отырып, Дик Робинсон лагеріне аттанды. 1861 жылдың 5 тамызында Кентуккидегі одақ өкілдері 75 адамды Өкілдер палатасына сайлады, оларға штаттардың құқықтарын қолдаушылардың 24 адамы қарсы шықты. Сенатта одақтастар 27 адамды сайлады, оларға 11 штат құқықтарын қолдаушы қарсы болды. Осылайша, 138 орынның 103-і (мемлекеттік заң шығарушы органның 75 пайызы) Одақты қолдады. Полковник Спид С. Фрай Кентукки ерікті жаяу әскерінің екінші полкінің (кейін төртінші полк) бөлігін Дик Робинсон лагеріне қарай бастады, ал кешкі маусымда Кентукки атқыш әскерінің бірінші полкі оларды таулық гаубицадан салютпен қарсы алды. Келесі күні АҚШ өкілі Чарльз А. Уиклифф әріптестеріне Кентуккидің "толығымен Одақ жағында" екенін хабарлады. АҚШ қазынашылық министрі Салмон П. Чейз Нельсонның әрекеттері Кентуккидің Одаққа адал болуына себеп болды деп сенді және 1861 жылдың 16 қыркүйегінде Нельсон бригадир-генерал атанды. Содан кейін ол Мейсвиллден төменгі үш шақырым жердегі Кемп Кентонда жаңа бригада құрды және оларды Кентукки штатының Бат округіне, Олимпиан Спрингске қарай аттанды. Қазанның соңында Огайо мен Кентукки әскерлері Конфедерация әскерлерін Хазел Грин мен Батыс Либертиде жеңді. 8 қарашада Конфедерация әскерлері капитан Эндрю Джексон Мей басқаруымен Айви тауы шайқасында Нельсонға қарсы кешіктіру шараларын жүргізді. Сол түні және келесі күні Конфедерация әскерлері полковник Джон Стюарт Уильямс басқаруымен Пикетоннан (Пайквилл, Кентукки) кетуге мәжбүр болды. Келесі күні таңертең ертерек Нельсонның солтүстік тобы, полковник Джошуа У. Силл басқаруымен, қалаға келді, бұл Үлкен құм экспедициясының аяқталуын білдірді.

Нэшвилл/Питсбург Лэндинг/Шило

1861 жылдың қараша айының соңында Нельсон Луисвилл қаласында Дон Карлос Бьюэллдің басшылығымен Огайо армиясына қосылды. Нельсон Төртінші дивизияға қолбасшылық етті және осы бөлім 1862 жылдың 25 ақпанында Нешвилл қаласына бірінші болып кірді. Одақ әскерлері Нешвиллді қайта басып алғаннан кейін, Капитолий ғимаратын 6-шы Огайо жұмыскерлік полкі ұстады. Сол жерде Бригадир генерал Нельсонға Уильям Драйвер, Нешвиллге зейнеткерлікке шыққан және Одаққа адал болған теңіз капитаны жүгінді. Драйвердің қолында "Ескі Даңқ" деп аталған АҚШ туы болды, оны ол бүлікшілерден жасырып сақтаған. Ол осы танымал туды Капитолий ғимаратының үстінде желбіретуге рұқсат етуін сұрады, бұл штат енді Одақтың бақылауында екенін көрсетер еді. Нельсон өтінішті қабылдады және ту бір күн бойы Капитолийдің үстінде желбірегеннен кейін, адал иесіне қайтарылды. Келесі айда Бьюэлл Саванна қаласында (Теннесси штаты) Бригадир генерал Улисс С. Грантқа қосылуға бұйрық алды, ал Нельсон Бьюэлл оның әскеріне Колумбияда (Теннесси штаты) Қасқыр өзенін кесіп өтуге рұқсат бергенде, осы шабуылдың алдына тұрды. Нельсон 1862 жылдың 5 сәуірінде Саваннаға келді. Сол күні таңертең Грант Нельсон мен Уоллеске Питтсбургке қарай жылжуға бұйрық берді. Сағат 16:30-ға қарай Конфедерация әскері Одақ әскерін Теннесси өзенінен шамамен бір шақырым қашықтықтағы Питтсбургке қарай кері шегіндірді. Нельсонның жаңа әскерлері шамамен сағат 17:30-да Одақтың шебіне жетіп, Гранттың сол қанатын нығайтып, күнінің соңғы екі Конфедерация шабуылын тойтарды. Дүйсенбі күні таңертең Нельсонның Төртінші дивизиясы және Хёрлбуттың дивизиясы Гранттың сол қанатына қарсы шабуылға шықты. 1862 жылдың 7 сәуірінде түстен кейін Конфедерация әскері шегінді, ал Батыс жарты шардың тарихындағы ең қанды шайқас аяқталды. Эбенезер Ханнафорд Нельсонның 6-шы Огайо жұмыскерлік полкінде қызмет етті және "соғыс кезінде ешбір командир өз әскерінің сенімін Нельсонның Огайо армиясының 4-ші дивизиясының басшысы ретінде алғаннан гөрі жоғары деңгейде пайдаланбады, оны оның өзі құрған деуге болады" деп жазды. Бұл әскерлер "Биг Бастердің" қатал мінезін ұнатпады, бірақ олар өздерінің міндеттерін орындамаған офицерлерді ашық сынауға дайындығын шын жүректен бағалады.

Қорынттың қоршалуы

Нельсонның дивизиясы Коринфті қоршауға алуда елеулі рөл атқарды. 21 мамырда Нельсон полковник Томас Д. Седжвиктің басқаруымен бригадаға Жесір Сурратт үйінің жанындағы биік жерді басып алуға бұйрық берді. 28 мамырда Нельсон Седжвиктің бригадасымен Бридж-Крик арқылы өтетін Конфедерация әскерлерінің бақылауын алды. Бұл қоршаудың соңғы маңызды шарасы болды және Нельсонның дивизиясын Коринф қаласына жақын орналастырды. Сондықтан Нельсон 1862 жылғы 30 мамырда қалаға бірінші болып кірді және бірден бригадир генерал Джон Поуппен тастап кетілген қаланы кім басып алғаны үшін мақтауға лайық екендігі туралы артық кеткен дауға қатысты. Бірнеше аптадан кейін Нельсон Чаттанугаға қарсы сәтсіз шабуылға қатысты, бұл оны жаудың атты әскеріне қарсы ауыр жүкті жаяу әскерімен күресуге мәжбүр етті. Кентуккиге Конфедерацияның шабуылы оны Луисвиллге, Нэшвиллмен байланыс жолдарын қайта ашу туралы нұсқаумен қайтарды, онда ол Чикаго, Иллинойс штатынан өмір бойы серігі Томас Дж. Адлермен кездесті.

Ричмонд шайқасы (Кентукки штаты)

Бригадир генерал Дон Карлос Бьюэллдің басқаруындағы Огайо армиясы Теннеси штатының Чаттануга қаласын бағытқа алды. Луисвилл мен Чаттануга арасында үш жүз мильдік теміржол желісі жатыр, ал Конфедерация күштері рельстерді бұзумен айналысып, үздіксіз жұмыс істеп тұрды. Теміржолдар қозғалыстағы одақтық әскерлерге қажетті жабдықтаманы қамтамасыз етті. Осының салдарынан Бьюэлл күштерін бөліп, генерал Уильям "Булл" Нельсонды солтүстікке, Кентуккиге, аймақты басқару үшін жіберуге мәжбүр болды. Нельсон Луисвиллге келгенде, президент Линкольн генерал-майор Горацио Г. Райтты бақылау үшін жібергенін, бұл Бьюэллді екінші деңгейге түсіргенін анықтады. Тамыз айының соңында генерал-майор Эдмунд Кирби Смит және генерал Бракстон Брэгг басқаратын екі Конфедерация армиясы Кентукки мен Теннессиге Кентуккиден одақтық күштерді ығыстыру мақсатымен шабуылға шықты. Смиттың Шығыс Теннесси армиясында шамамен 19 000 сарбаз, ал Брэггтың Теннесси армиясында шамамен 35 000 сарбаз болды. Райт Нельсонға Кентукки штатының Лексингтон қаласын қорғауға көшуді бұйырды. 1862 жылдың 23 тамызында Конфедерацияның атты әскері Білгі дөңгелек шайқасында одақтық әскерлермен кездесіп, жеңіске жетті. Бұл алдағы ірі шайқасқа әзірлік болды: 1862 жылдың 29 тамызында Смит армиясының бір бөлігі Нельсон күштерінің шамамен 6000-7000 сарбазымен тең шайқасты. 30 тамызда аяқталған екі күндік Ричмонд шайқасы Конфедерацияның барлық жағынан басым жеңісімен аяқталды: одақтың жоғалғандары 5000-нан асты, ал Конфедерацияның жоғалғандары 750 болды, сонымен қатар Лексингтон, Ричмонд және штатының астанасы Франкфурт қалаларына дейін маңызды аумақтар басып алынды. Шайқастағы одан әрі шығындар бригадир генерал Махлон Д. Мэнсонның тұтқындалуымен және мойнынан жараланған Нельсонның, ол Луисвиллге шегініп, күтілетін шабуылға дайындалды. Конфедерация әскерлері енді соғысты солтүстікке жеткізуге мүмкіндік алды.

Луисвиллдегі өлім

1862 жылдың тамыз айының соңында генерал Джефферсон К. Дэвис ауырып қалды, бұл, мүмкін, шаршаудың салдары болды. Ол өзінің қолбасшысы генерал Роускрансқа бірнеше апта демалыс беру туралы өтінішпен хат жазды. Дэвис: «Жиырма бір айлық қажырлы қызметтен кейін, физикалық әлсіздік пен шаршау себепті бірнеше аптаға қызметтен босатылуды сұрауға мәжбүрмін» деді. 1862 жылдың 12 тамызында Миссисипи армиясы Роускранстың жауабын №208 арнайы бұйрық ретінде жариялады, ол генерал Дэвиске 20 күндік емделуге рұқсат берді. Дэвис Индианадағы үйіне жол тартты, онда демалып, күш жинамақ болды. Дэвис демалыста болған кезде Кентуккидегі жағдай өте осал болды. Дэвис оңтүстіктегі көршілес штаттағы жағдайды, Ричмонд шайқасын және Конфедерация күштерінің штаттың көп бөлігін бақылауға алуын жақсы білді. Смит Цинциннати, Огайо қаласына шабуылдай алды, ал Брагг және/немесе Смит Луисвиллге. 18 қыркүйекте Дэвис өзінің қызметін ұсыну үшін штаб-пәтері Цинциннатиде орналасқан генерал Райтке хабарласты. Райт Дэвиске Нельсонға есеп беруді бұйырды. 18 қыркүйекте Дэвис Луисвиллге қарсы Конфедерация қатерінен қорғаныс күштерін басқаруға қайта оралуға жетті. 20 қыркүйекте Дэвис Нельсонға есеп берді. Нельсон Дэвистен әлдеқайда ірі тұлға болды. Нельсонның «Бұқа» деген лақап атының себебі оның алып бойы еді. Нельсонның салмағы 150 килограмм, ал бойы 1 метр 80 сантиметр болатын. Дэвис одан әлдеқайда кішкентай болды, оның бойы 1 метр 75 сантиметр, салмағы 57 килограмм шамасында болды. Нельсон Дэвиске Луисвилл азаматтарын қорғануға дайындау үшін ұйымдастыру және қаруландыруды тапсырды. 22 қыркүйекте, Нельсонның алғашқы бұйрығынан екі күн өткен соң, Дэвис Нельсонның штаб-пәтерін құрған Галт үйіне шақырылды. Нельсон жалдау науқаны қалай жүріп жатқанын және қанша адам жиналғанын сұрады. Дэвис білмейтінін айтты. Нельсон сұрақтарын қойғанда, Дэвистен нақты мәліметтерді білмейтіндігі туралы қысқа жауаптар алды, содан кейін Нельсон ашуланып, Дэвисті Луисвиллден қуды. Генерал Джеймс Б. Фрай, Дэвистің жақын досы ретінде танымал, сол жерде болды және кейін Нельсонның өліміне байланысты оқиғалар туралы жазба жазды. Фрай былай деді: Дэвис тұрып, салқынқанды түрде: «Генерал Нельсон, мен жай әскери қызметкермін және генерал ретінде маған тиіс қарым-қатынасты талап етемін» деді. Содан кейін Дэвис дәрігерлік директордің бөлмесіне келді, есіктер ашық еді. Осы сәтте Нельсон: «Иә, дәрігер, осы әңгімені есте сақтауыңызды өтінемін» деді. Содан кейін Дэвис Нельсонға: «Менің шеніме лайық сыпайылықты талап етемін» деді. Нельсон: «Сендерге лайықты түрде қараймын. Сендер маған сенім артпадың, опасыздық жасадыңдар, сондықтан сендерді бірден босатамын. Сендерді осы жердегі қызметтен босатып, Цинциннатиге жібереміз және генерал Райтке есеп беріңдер» деді. Дэвис: «Маған бұйрық беруге сізге құқық жоқ» деді. Нельсон генералға бұрылып: «Капитан, егер генерал Дэвис бүгін сағат тоғызға дейін қаладан кетпесе, маршалға оны Огайо өзенінің арғы жағына шығарып салуды тапсырыңыз» деді. Дэвис Цинциннатиге барып, бірнеше күн ішінде Райтке есеп берді. Сол аптада Бьюэлл Луисвиллге оралып, генерал Нельсонның қолбасшылығын қабылдады. Содан кейін Райт Бьюэлл Луисвиллдің қолбасшысы болғандықтан, Дэвисті Луисвиллден алып қалудың қажеті жоқ деп ойлады, өйткені оның басшылығы өте қажет болды. Райт Дэвисті сол жаққа қайтарды. Дэвис Луисвиллге 28 қыркүйекте түстен кейін келді және келесі күні таңертең ертерек, таңертеңгілік тамақта Галт үйіне есеп берді. Галт үйі Буэлл мен Нельсонның штаб-пәтері ретінде қызмет етуді жалғастырды. Бұл жерде, басқа да таңертеңдердегідей, көптеген аса көрнекті әскери және азаматтық басшылардың кездесу орны болды. Дэвис келіп, бөлмеге қараса, көптеген таныс тұлғаларды көріп, Индиананың губернаторы Оливер П. Мортонмен кездесті. Көп ұзамай Нельсон қонақ үйге кіріп, қабылдау бөлмесіне барды. Дэвис Нельсонға барып, оның бұрын жасаған реніші үшін кешірім сұрады. Нельсон Дэвисті: «Кетің, сенен еш нәрсені қаламаймын!» - деп, жұмыстан шығарып салды. Дэвис қолына тіркеу карточкасын алып, Нельсонмен бетпе-бет келгенде, ашуын картаға түсірді, алдымен оны ұстап, содан кейін оны кішкентай допқа айналдырды, оны алып, Нельсонның бетіне лақтырды, бала мәрмәрді лақтырған сияқты. Нельсон алға шығып, Дэвистің бетін қолының арқасымен шапалақпен шапты. Нельсон губернаторға қарап: «Сіз мені қорлау үшін келдіңіз бе?» - деп сұрады. Мортон «жоқ, мырза» деді. Содан соң Нельсон бөлмесіне қарай бет алды. Бұл оқиғалар...