Уильям Виндхэм: Британ саяхаты және өмірі

Кіріспе

18-19 ғасырдағы британдық саясаткер Уильям Уиндэм (14 мамыр 1750 [Ескі стиль бойынша 3 мамыр 1750] – 4 маусым 1810) Норфолк графтығындағы Фелбриг Холл иесі, британдық виг саясаткері. 1784 жылы Парламентке сайланған Уиндэм, вигтердің Рокингемдік фракциясының қалдықтарымен байланысты болды, оның құрамында оның достары Чарльз Джеймс Фокс және Эдмунд Берк те бар еді. Уиндэм жақын арада Ғасырлар палатасындағы шешендігімен көзге түсті. Француз революциясын бастапқыда қолдаған ол, 1791 жылдың соңына қарай Берктің оған деген қарсылығын бөлісіп, ірі анти-якобинге айналды. 1793 жылдың басында Францияға соғыс жарияланғаннан кейін, ол соғысқа қарсы, революцияны қолдаған Фоксит вигтерінен бөлініп, Питт үкіметіне тәуелсіз, бірақ соғыс күшін қолдаған шағын «Үшінші партияны» құрды. Берк сияқты, Уиндэм де соғысты якобиндікке қарсы идеологиялық күрес ретінде қарастырды және француз эмигранттары мен Бурбон әулетінің қайта орнатуын ынтамен қолдады. 1794 жылдың шілдесінде ол Питт үкіметіне Соғыс хатшысы болып кірді, бірақ соғыс саясатын бақылаған жоқ. Ол Питттің Бурбон мәселесіне деген ынтасын бөліспейтінін анықтады және француз Республикасымен бейбіт келісімге қарсы кабинетте пікір білдірді. 1801 жылдың ақпанында Уиндэм Питтпен бірге үкіметтен кетті, себебі король католиктердің азаттығын қабылдаудан бас тартты. Ол жаңа премьер-министр Генри Аддингтонның 1801 жылдың соңы мен 1802 жылдың басында Франциямен жасасқан Амиен келісіміне қарсы күресті. 1806-1807 жылдары «Барлық таланттар министрлігінде» Уиндэм Фоксистермен келісіп, Соғыс және колониялар хатшысы болды. Олармен бірге ол үкіметтен қайтадан кетті, себебі мәселе католиктердің азаттығы болды. Өмірінің соңына дейін оппозицияда болды және 1810 жылы қайтыс болды.

Ерте өмір: 17501778

Виндэм 1750 жылы Лондон қаласының Сохо ауданындағы Алтын алаңның 6-шы үйінде, Уильям Уиндэм ағаның ұлы және мұрагері ретінде дүниеге келді. Оның ата-бабалары ұзақ жылдар бойы Норфолк аймағында қоныс тепкен. Анасы – Сара Лукин. Виндэм Сомерсеттегі Орчард Уиндхэмде тұратын сэр Джон Уиндхэмнің шөбересі болды. 1599 жылы ол баласы жоқ туысы Томас Уиндхэмдан отбасының ең көне тармағының иелігіндегі Фелбригг үйін мұраға алған. Виндэм 1757 жылдан 1766 жылға дейін Итон колледжінде оқыды, сол кезде ол Чарльз Джеймс Фокспен бірге оқыды. Ол білімді оңай игеретінімен және спорттағы жетістіктерімен көзге түсті. Ол өзінің жартылай күшін жақсы қолдана білгендігі үшін «Жарқын Виндэм» деп аталды. 1761 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін, оның қамқоршылары Бенджамин Стиллингфлит, доктор Дэмпьер, Дэвид Гаррик және бір белгілі Прайс мырза болды. 16 жасында Виндэм ұрыс салғаны үшін Итоннан шығарылды. 1766 жылы Виндэм Глазго университетіне қабылданды, онда ол табиғат философиясының профессоры доктор Андерсон мен математик Роберт Симсоннан дәріс алды. Виндэм математикадан үш жарияланбаған диссертация жазды. Содан кейін ол 1767 жылдан 1771 жылға дейін Оксфорд университетінің колледжінде оқыды. Эдмонд Малоун айтқандай, Виндэм «әр түрлі оқуларға берілгендігімен, кәсіпкерлікке деген құштарлығымен, ашық және әдемі мінезімен және өмірінің барлық кезеңінде оның беделін арттырған ар-ұятымен ерекшеленді». Ол 1773 жылы Норвегияға сапар шекті, ал 1778 мен 1780 жылдар аралығында Швейцария мен Италияны аралады. Виндэм христиан дінін ұстанды. 1785 жылдың 4 мамырында, ауа шарымен саяхаттамас бұрын, ол Джордж Джеймс Чолмондлиге хат жазды, егер ол сапардан аман-сау оралмаса ғана жеткізілуі керек болатын. Онда Виндэмнің сенімі туралы мойындауы жазылған: Осындай хат арқылы мен сізден құдайлық шындықтарды үнемі ойлауға және мен нағыз деп сенетін, түрлі ойларға берілгеніне қарамастан, сенімділікпен қабылдамауға болатын үлкен билік иелерімен қолдау тапқан сенімді өзіңізде нығайтуға деген адал талпыныс жасауды сұрай аламын. Мәсіхтің нақты табиғаты туралы пікірлер қандай болса да, мен Мәсіхтің құдайдан жіберілген тұлға екеніне сенемін, және оған сену әлемнің жаратушысының кешірімін алуға ең жақсы үміт береді. Осы сенімді санаңызға сіңіріп, ол іс-қимылға айналғанша оған берік болыңыз. Осылайша ол сізге соңғы құтқарылуға жетуге көмектессе.

Windham was born in 1750 at No. 6 Golden Square, Soho, London, the son and heir of William Windham, Sr. of Felbrigg Hall, whose ancestors had long been seated in Norfolk, by his second wife, Sarah Lukin. He was a great great grandson of Sir John Wyndham of Orchard Wyndham in Somerset, who in 1599 had inherited the Felbrigg estate, the seat of the senior line of the family, from his childless relative Thomas Wyndham. Windham was educated at Eton College from 1757 to 1766, where he was a contemporary of Charles James Fox and where he was noted for the ease with which he acquired knowledge, and for his success in sports. He became known as "Fighting Windham" as he was good with his fists. His father died in 1761 and his guardians became Benjamin Stillingfleet, Dr. Dampier, David Garrick and a certain Mr. Price of Hereford. At the age of 16 Windham was removed from Eton for fighting. Windham attended the University of Glasgow in 1766 and studied under Dr. Anderson, Professor of Natural Philosophy, and Robert Simson the mathematician. Windham wrote three unpublished theses on mathematics. He then attended University College, Oxford, from 1767 to 1771 as a gentleman commoner, where he was tutored by Robert Chambers. According to Edmond Malone, Windham "was highly distinguished for his application to various studies, for his love of enterprise, for that frank and graceful address, and that honourable deportment, which gave a lustre to his character though every period of his life". He made a tour of Norway in 1773 and visited Switzerland and Italy between 1778 and 1780. Windham was a Christian. Before he took a balloon ride, he wrote to George James Cholmondeley on 4 May 1785 a letter that was only to be delivered if he did not survive the trip. It contained Windham's confession of faith:

The best, the greatest, the most solemn office I can render in a letter of this sort, is to extort you to a steady contemplation of divine truths, and a sincere endeavour to confirm in yourself that faith, which after various fluctuations I believe to be the true one, and which, independent of evidence, is supported by too great authorities ever to be rejected with confidence. Whatever may be the diversity of opinion as to the particular nature, I believe Christ to be a person divinely commissioned, and that faith in him affords the fairest hope of propitiating the great author of the world. Cultivate in your mind this persuasion and dwell upon it till it grows into a principle of action. May it avail both to the purposes of final salvation.

Саяси мансабының алғашқы жылдары: 17781789

1778 жылдың басында Уиндэм алғаш рет саяси мәселелерге қатысты. Ол Америка Тәуелсіздік соғысына өте ықылас білдірді, 5 қаңтарда Ричард Бринсли Шериданға "Бұрын ешқашан осылай өзімді жұмылдыруға мұндай құлшыныс сезіп көрген емеспін" деп жазды. 28 қаңтарда Уиндэм Норвичте алғашқы рет көпшілік алдында сөз сөйледі, онда ол соғысқа қарсы болды, ал бірнеше күннен кейін ол соған қарсы наразылық петициясын жазды, оған 5000 адам қол қойды және ол Парламентке (Халық палатасына) ұсынылды. Оның сөзі жақсы қабылданып, сайлауға түсуге шақырылды. Уиндэм 1780 жылдың қыркүйек айында Норвичтен сайлауға түсті, бірақ сәтті болмады. 1783 жылы Портленд герцогы үкімет құрғанда, ол Лорд Нортингтонды Ирландияның Лорд-лейтенанты етіп тағайындады. Нортингтон Уиндхэмге Ирландияның Бас хатшысы лауазымын ұсынды, ол оны қабылдады. Алайда, лауазымда төрт айдан кейін, Уиндхэм түсініксіз жағдайларда отставкаға кетті. Оның сол кездегі күнделігінде өзінің күшіне сенімсіздігі және жетістіктерінің шектеулілігіне деген көңілі толуы тіркелген; ол сол кезде ауру болған болуы мүмкін. 1784 жылдың 5 сәуірінде Уиндхэм Норвичтен Парламентке сайланды, ол 1802 жылға дейін осы мандатты сақтап қалды. Ол Уоррен Хейстингске қарсы импичмент процесіне қатысты және 1787 жылдың 1 маусымы мен 22 наурызында оған қарсы айтқан сөздері зор құрметке ие болды.

Соғыс хатшысы: 1794 1801

Уиндэм енді Питт үкіметінде соғыс хатшысы болды; сонымен бірге ол жеке кеңесші дәрежесіне ие болды. Ол эмигранттарға бірнеше жәрдемақы алуға қол жеткізді және сәтсіз аяқталған Куиберон экспедициясына Кабинеттің қолдауын қамтамасыз етті. Іс жүзінде, Виндэм өзін роялистерге қатысты барлық мәселелерге жауапты деп танытты, бірақ 1796 жылдың көктемінде бұл жауапкершіліктен бас тартты, себебі роялистерге көмектесу үшін әрекет еткенде басқа ведомстволарға үнемі жүгінуге мәжбүр болуы оны шаршатып, ыңғайсыздық тудырды. Ол Кабинет мүшелерінің басқаларының роялистік іске және Бурбон әулетін қалпына келтіруге деген ынтасын бөліспейтінін түсінді. 1795 жылдың соңында үкімет Франциямен бейбіт келісімге келуді шешті және, ол шешуші жеңіске жеткенше келіссөздерге қарсы болғанымен, Францияның республика болып қалуы бұл келісімге кедергі болмайды дегенге Виндэм келісті. Фицвиллиам мен Питт арасындағы Ирландия мәселесі бойынша дау кезінде Виндэм Фицвиллиамды қолдады және Ирландияны басқару саясаты жақсартылмаса, отставкаға кететінін мәлімдеді. Виндэм екі тараптың арасында делдалдық қызмет атқарды. 1798 жылғы Ирландия көтерілісінен кейін Виндэм Ирландияның Ұлыбританиямен бірігуін қолдады, себебі католиктердің құқықтары қамтамасыз етілетініне сенді. 1801 жылдың 7 ақпанында Виндэм корольдің католиктердің құқықтарын шектеуіне наразылық білдіріп, отставкаға кеткендердің қатарында болды. Виндэм сол күні Аддингтонға жауап берді:

Мен бұл шараның қандай салдарға әкелетінін білмеймін, бірақ оңай құлдырау арқылы, қадам-қадаммен, бірақ көп ұзамай, елді, соңында тәуелсіздігін іздегенде, оның бұрыннан кетіп қалғанын сезінетін жағдайға жеткізетін мансаптың бастауы ретінде қарастырамын. Бұл шараның салдарынан қалай қалпына келтіруге болатынын білмеймін; жақсылықтар болар, бірақ мен түсінетіндей, ел өлім соққысын алды. 1801 жылдың 3 қарашасында Парламентте Шарттың алдын ала келісімдері талқыланғанда, Виндэм А.Д. Харвидің айтуынша, "кештің сенсациясына" айналған сөз сөйледі. Ол Аддингтон мен Лорд Хоксберидің "бір сәтте асығыс және әлсіздік танытып, осы келісімге қол қойып, елдерінің өлім жазасына қол қойғанын" айтты. Олар елге соққы берді, одан ол бірнеше жыл бойы сырқау қалуы мүмкін, бірақ одан қалай қалпына келтіруге болатынын мен түсінбеймін. The Times газеті хабарлағандай, Виндэм "Мистер Бёрк мырза Фокстан бөлінгеннен кейін әрқашан сөйлейтін сол орындыққа" отырды және бір бақылаушы оның "Бёрктің рухы сияқты" сөйлегенін айтты. Бір замандасы Виндэмнің Бёрктің ақылсыздығын, бірақ оның шабытынсыз иеленгенін айтты. Шарль Джеймс Фокс Амен бейбітшілігі кезінде Францияға сапар шегіп, Наполеон Бонапартпен сөйлескен (1802 жылдың 23 қыркүйегінде). Наполеон Виндэмнің "таланттары орташа, ол сезімсіз, принципсіз адам" деп есептейтінін айтты. Фокс дереу Виндэмді қорғады, бірақ Наполеон оған қарсы: "Жалпы пікірсайысты білетін сіз үшін оңай. Бірақ мен үшін, мен оны жек көремін және менің өміріме қастандық жасаған сол Питтті де жек көремін". Фокс Наполеонға "Мистер Питт пен мистер Виндэм, басқа ағылшындар сияқты, құпия өлтіру туралы ойдан қорқып кетеді" деп сендірді. 1802 жылдың маусымында Виндэм Норвич сайлауында жеңіліске ұшырағаннан кейін, Корнуоллдағы Сент-Мэуздың шағын округінде оған орын табылды. 1804 жылдың мамыр айында ол Питттің жаңа кабинетіне кіруден бас тартты, себебі Фокстың қатысуын болдырмау ұлтты қауіп-қатерлерге қарсы тұра алатын күшті үкімет құруға кедергі келтіретінін айтты және Питт ұсынған шараларға жалпы қарсылық білдірді. Уильям Хазлитттің Питт Виндхемді жек көретінін білгеніне сенімділігі зор. Виндэм өз кезегінде 1806 жылдың қаңтарында қайтыс болған Питттің Вестминстер аббаттығындағы жерлеу рәсіміне қатыспады.

I can have no idea of the measure in question but as the commencement of a career which, by an easy descent, and step by step, but at no very distant period, will conduct the country to a situation where, when it looks at last for its independence, it will find that it is already gone. I have no idea how the effect of this measure is ever to be recover'd; Chance may do much, but, according to any conception I can form, the Country has received its death blow. When the preliminaries of the Treaty were debated in the Commons on 3 November 1801, Windham gave a speech that was, according to A. D. Harvey, "the sensation of the evening". He said Addington and Lord Hawkesbury "in a moment of rashness and weakness, have fatally put their hands to this treaty, have signed the death warrant of their country. They have given it a blow, under which it may languish for a few years, but from which I do not conceive how it is possible for it ever to recover". According to The Times Windham sat on "the same bench from which Mr. Burke always spoke after separating from Mr. Fox" and an observer said he spoke "like the ghost of Burke". One contemporary said Windham possessed Burke's insanity without his inspiration. When Charles James Fox visited France during the Peace of Amiens he conversed with Napoleon Bonaparte (on 23 September 1802). Napoleon said he believed Windham's "talents were mediocre and that he was an unfeeling, unprincipled man". Fox immediately defended Windham but Napoleon countered: "It is easy for you who only know public debate. But for me, I detest him and that Pitt who together have attempted my life". Fox assured Napoleon that "Mr Pitt and Mr Windham, like every other Englishman, would shrink with horror from the idea of secret assassination". When Windham lost the Norwich election in June 1802, a seat for the pocket borough of St Mawes in Cornwall was found for him. In May 1804 he declined a place in Pitt's new cabinet on the ground that the exclusion of Fox prevented the formation of an administration strong enough to cope with the dangers which threatened the nation, and he offered a general opposition to the measures that Pitt proposed. William Hazlitt apparently had it on somewhat good authority that Pitt had hated Windham. Windham in turn did not attend Pitt's funeral at Westminster Abbey after his death in January 1806.

Соғыс және отарлар жөніндегі мемлекеттік хатшы: 18061807

1806 жылғы 5 ақпанда Уиндхэм Лорд Гренвиллдің «Барлық таланттар» министрлігінде Соғыс және колониялар жөніндегі мемлекеттік хатшы лауазымына тағайындалып, мөрлерді алды. Уиндхэм милицияға қатысуды сайлау арқылы іске асыруды жойды, осылайша милиция құрамына тек еріктілер ғана қабылданатынын қамтамасыз етті. Ол сондай-ақ армиядағы жалдама тапшылығын шешу үшін армиядағы қызмет мерзімін жеті жылға дейін шектеуді жоспарлады. Егер сарбаз жеті жылдан кейін қайтадан қызметке түссе, оның жалақысы 1 шиллингтен 1 шиллинг 6 пенске дейін, ал он төрт жылдан кейін қайтадан қызметке түссе, 2 шиллингке дейін көтерілді. Ол сонымен қатар зейнеткер сарбаздарға зейнетақы тағайындауды енгізді. 1806 жылғы Оқу заңы үкіметке жылына 200 000 ағылшынды жиырма төрт күнге әскери оқуға шақыруға рұқсат берді, бірақ бұл заң күшіне енбеді. 1806 жылғы қарашада жалпы сайлау өтті, және Уиндхэм Норфолк округінен сайланды, бірақ арыз бойынша сайлау нәтижесі күштен шығарылды. Оның орнына ол Нью-Ромни округінен де сайланған болатын, сол округтің депутаты атанды.

Қарсылық: 18071810

1807 жылы парламент таратылғанда Уиндхам үшін Хигхэм Феррерс округінде орын табылды. Ол бұрынғысы сияқты діни сенім еркіндігін қолдады және діни фанатизмнің кез келген көрінісіне қарсы тұрды; осы сенімдерінің арқасында ол жаңа министрлердің көптеген ішкі саясатын мақұлдамады. Виндхам 1809 жылғы Вальхерен экспедициясына да қарсы болды, оның орнына сол жерге жіберілген күштерді "Боннапарт австриялық мәселені шешкеннен кейін, өткен жылы Ебро өзенінің жағасында бастағандай, қайтадан соғыс ашуына жол бермес үшін Испанияға жіберу керек еді, француз әскерін түбегейлі түрде Пиреней түбегінен ығыстыру керек еді" деп есептеді. 1809 жылдың қыркүйегінде Чарльз Грейге жазған хатында Уиндхам Веллингтон Испаниядан Португалияға қайтарылған болса да, Франциямен бейбіт келісімге қарсы екенін айтты. Ол сондай-ақ "қазіргі уақытта әлемдегі бағытқа сәйкес елді демократияға айналдыруға жасалып жатқан тымырлыққа қарсы тұру қажет" деп мәлімдеді.

Өлім

1809 жылғы 8 шілдеде Уиндхэм досынан Лондонның Палл Молл аймағына қайтып келе жатып, Кондуйт көшесіндегі үйдің өртеніп жатқанын көрді. Оның досы Фредерик Норт, өртенген үйден бірнеше есік қашықтықта тұрып, құнды кітапханасына ие болған еді. Сондықтан, екі-үш адамның көмегімен Уиндхэм өрт Норттың үйіне жетпей тұрып көптеген кітаптарды шығарып алуға үлкерді. Бірақ ауыр кітаптарды көтеріп жатқанда құлап, жамбасын жарақаттады. Жамбасында ісік пайда болғаннан кейін медициналық көмек алды, бірақ ол тиімсіз болды. 1810 жылғы 6 мамырда хирург Генри Клайн оған операция жасау қажет екенін айтты, және Виндхэм кеңіскен алты дәрігердің төртеуі осы пікірді қолдады. Операцияға дейін Уиндхэм қасиеттілікке қатысу үшін көп тырысты. Клайн 17 мамырда операция жасады, ол сәтті аяқталғанымен, Уиндхэм шоктан толыққанды жазыла алмады. Оның соңғы сөздері 3 маусым күні түнде оны ыңғайлырақ жағдайға келтірген доктор Линнге арналды: "Рақмет айтам, бұл сізге соңғы қиындық. Сіз жақсы күресіп жатырсыз, бірақ бұл көмектеспейді". Одан көп ұзамай, ол ұйықтап, әйелінің көз алдында қайтыс болды. 8 мамыр күні Уиндхэмнің денесі Felbrigg-тегі отбасылық мазартасқа жекелеген жерлеу рәсімімен жеткізілді. Шіркеу терезесіне Уиндхэмнің жесірі мынандай жазуы бар ескерткіш орнатты:

Осы округтегі Felbrigge-дің Ұлы және Құрметті Уильям Виндхэмінің естелігіне. 1750 жылғы 14 мамырда дүниеге келген, 1810 жылғы 4 маусымда қайтыс болған. Ол Уильям Виндхэмтің жалғыз ұлы, Роберт Лукиннің жесірі Сарадан туған. 1798 жылы марқұм коммодор Форресттің үшінші қызы Сесилияға үйленді; ол осы ескерткішті оның алғырлығымен және жылы естелігімен орнатты. Жиырма алты жыл бойы ол Парламентте шешендігімен және қабілетімен көзге түсті, сондай-ақ мемлекеттің жоғары лауазымдарына бірнеше рет шақырылды. Оның көзқарастары мен кеңестері елінің байлығын арттыруға емес, даңқын көтеруге бағытталған. Ол ең бастысы ұлттық мінезді, тіпті ұлттық мінезбен байланысты ұзақ жылдар бойы қалыптасқан әдет-ғұрыптарды да таза сақтауға тырысты. Мемлекет қайраткері ретінде ол батылдықты арттыруға, жағдайды жақсартуға және әскер мамандығын көтеруге еңбек етті. Ол тура, жомарт, қарапайым, батыл, мейірімді және діндар болды, тіпті оның пікірінен ерекшеленетін адамдар да оны жоғары бағалады, сондықтан оның өмірінің көп бөлігі саяси тартыстарда өткенімен, ол өзінің Егемені мен Елінің шын және шексіз өкінішімен қабірге қош салынды.