Кіріспе

Ұлыбританияның 1762-1763 жылдар аралығындағы 7-ші премьер-министрі Джон Стюарт, 3-ші Бут графы (/b/j/uː/t/; 25 мамыр 1713 – 10 наурыз 1792), 1713 және 1723 жылдар аралығында Маунт Стюарт лорды атанды, Джордж III патша тұсында Ұлыбританияның премьер-министрі қызметін атқарған британдық дворяны. Ол бұл лауазымды алғашқы тори ретінде иеленді және британ саясатындағы соңғы маңызды патшалық сүйіктісі болды деуге болады. 1707 жылғы Одақ шартынан кейін ол Шотландиядан шыққан алғашқы премьер-министр атанды. 1780 жылы құрылған Шотландия Антикварлар қоғамының алғашқы президенті де осы кісі болды.

Отбасы

Ол 1713 жылғы 25 мамырда Эдинбургтегі Корольдік жолдағы Сент-Джайлз соборының жанында, Парламент Клоузде Джеймс Стюарт, 2-ші Бьют графы мен оның әйелі леди Энн Кэмпбеллдің ұлы болып дүниеге келді. 1724-1730 жылдары Итон колледжінде білім алды. Одан кейін Голландияның Гронинген (1730-1732) және Лейден (1732-1734) университеттерінде азаматтық құқық саласын оқыды, соңғысында азаматтық құқықтан диплом алды. Кэмпбелл кланының жақын туысы (анасы Аргиллдің 1-ші герцогының қызы), Бьют 1723 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін Бьют графтығына (Бьют аралының атымен аталған) мұрагер болды. Содан кейін оны анасының інілері, Аргиллдің 2-ші герцогы және Арчибальд Кэмпбелл, Аргиллдің 3-ші герцогы, Илайдың 1-ші және жалғыз графы тәрбиеледі. 1735 жылдың тамызында ол Мэри Вортли Монтегюмен қашып кетті, оның ата-анасы сэр Эдвард және леди Мэри Вортли Монтегю некеге рұқсат беруге кешікті.

Атақтылық

1737 жылы ол Шотландияның өкілдігіне сайланды; сол жылдың желтоқсан айында Лондонда болғанына қарамастан, Лордтар палатасының отырыстарына қатыспады. Келесі бірнеше жыл бойы ол Шотландиядағы иеліктеріне қайтып, өз ісін басқарып, ботаникаға деген қызығушылығымен шұғылданды. 1745 жылы Бьют Миддлсекстің Твикенхем қаласына көшті, онда оның отбасы жылына қырық бес фунт стерлингке үй жалдады. Ол 1747 жылы Эгам жарыстарында Уэльс ханзадасы Фредерикпен танысып, жақын дос атанды. 1751 жылы ханзада қайтыс болғаннан кейін, Бьют жаңа Уэльс ханзадасы (кейіннен III Георг) Джордж ханзаданың тәрбиешісі болып тағайындалды. Бьют ханзада мен оның інісі Эдвардтың саяхатшы лекторы Стивен Деменбрейден табиғаттану бойынша лекциялар тыңдауын ұйымдастырды. Бұл жас ханзаданың табиғаттануға қызығушылығын оятып, мүмкін, III Георгтың табиғаттану құралдары жинағының пайда болуына себеп болды. Сонымен қатар, Бьют ханзада Фредериктің жесірі, Саксен-Готталық Аугуста, Уэльс ханзадасының жесірімен жақын болды және олардың арасында махаббат болды деген қауесет тарады. Шындығында, Уэльс ханзадасының серіктестерінің бірі Джон Хорн Тук олардың қарым-қатынасы туралы жанжалды памфлет жариялады, бірақ бұл қауесеттерге сену қиын, өйткені Бьют зинақорлыққа қарсы шын ниетті діни сенімге ие болды және барлық көрсеткіштерге қарағанда, бақытты некеде өмір сүрді. 1780 жылы Бьют Шотландияның Антикварлар қоғамының алғашқы президенті болып сайланды.

Тағайындау

Өзінің шәкіртіне ықпалы болғандықтан, Бьют 1760 жылы Джордж таққа отырғаннан кейін саяси билікке жылдам көтерілуді күтті, бірақ жоспарлары ертерек болды. Біріншіден, қазіргі премьер-министрді (Ньюкасл герцогы) және тіпті Оңтүстік департаментінің мемлекеттік хатшысын (Уильям Питт Ескісін) қызметтен алу қажет еді. Жеті жылдық соғыстағы жақындағы табыстармен нығайтылған сол кездегі үкімет халыққа ұнады және жаңа монархтың таққа отыруымен бірге өткен жалпы сайлауда жақсы көрсеткіштерді көрсетті. Патшаның қолдауымен Бьют алдымен Питтің Испанияға соғыс жариялау ниетіне қарсы тұрып, Ньюкаслмен одақтасты. Питт Испанияға қарсы жоспарларында Бьют пен Ньюкаслдың кедергісіне тап болғаннан кейін Оңтүстік департаментінің мемлекеттік хатшы лауазымынан кетті. Содан кейін Бьют Ньюкаслды премьер-министрліктен кетуге мәжбүр етті, өйткені ол Жеті жылдық соғыстың қаржыландыру деңгейі мен бағыты туралы үкіметте азшылықта қалды. 1760 жылы Шотландиядан сайланған өкіл ретінде қайта сайланған Бьют, Питт пен Ньюкаслдың отставкасынан кейін де-факто премьер-министр болып тағайындалды, осылайша Уигтердің ұзақ билігі аяқталды. Бьюттің премьер-министрлік қызметі Париж шартының (1763) келіссөздерімен ерекшеленді, ол Жеті жылдық соғысты аяқтады. Осы арқылы Бьют Францияға жасалған жеңілдіктерге қатысты бұрынғы ұстанымын жұмсартуға мәжбүр болды, өйткені ол Ньюфаундлендтегі маңызды балық шаруашылығы Францияға қайтарылғанымен, Ұлыбритания Гваделупаны алмастырмады. Бейбітшілік орнағаннан кейін Бьют пен король Ұлыбританияның әскери шығындары соғысқа дейінгі деңгейден аспауы керек деп шешті, бірақ француз және испандық қауіп-қатерлерге қарсы тұру үшін Америкадағы әскери күштерді күшейту қажет деп ойлады. Сондықтан олар отаршылдардан әскери шығындарды өтеуді талап етті, бұл американдық революцияға әкелген салықтарға қарсылықты күшейтті. Бьют 1763 жылы Жеті жылдық соғысты қаржыландыруға көмектесу үшін бір шошқа басына төрт шиллингтік сидр салығын енгізді. Одан кейін ол ботаниканы зерттеуді жалғастырып, көрнекті әдебиет және өнер меценаты болды. Оның қамқорлығында Сэмюэл Джонсон, Тобиас Смоллетт, Роберт Адам, Уильям Робертсон және Джон Хилл болды. Ол Шотландия университеттеріне де үлкен қаржылай көмек көрсетті. Альберто Фортистің Далмацияға саяхатын қаржылады. Оның ботаникалық еңбегі 1785 жылы британдық өсімдіктердің отбасыларын қамтитын ботаникалық кестелердің жариялануымен аяқталды. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін де, американдықтардың көптегені Бьютты американдық революцияға дейінгі жылдары британ үкіметіне зиянды ықпал еткен деп айыптады. Ол Вестминстердегі Гросвенор скверіндегі Оңтүстік Аудли көшесіндегі үйінде, Хайклифте болған кезде құлап жарақат алғаннан кейін туындаған асқынулар салдарынан қайтыс болды және Бьют аралындағы Ротсейде жерленді. 1761 жылы Джордж III патша Бьютты Ричмонд паркінің рейнджері етіп тағайындады, ол өмірінің соңына дейін осы лауазымды сақтап қалды; парктің жанындағы Питершемдегі Бьют даңғылы оның құрметіне аталған. Тарихшы Джон Найштің сөзіне сүйенсек, 18 ғасырдағы "Джек Бут" деген сөз ақымақ адамды білдіретін, Стюарттың премьер-министрлік қызметіне деген наразылықтан туындаған. Стюарт аралы (Британ Колумбиясы) Стюарттың құрметіне аталған.

Лутон Ху

Бьют 1763 жылы Фрэнсис Херн депутатынан Лутон Ху, немесе Лутон Паркін 94 700 фунт стерлингке сатып алды. Қолдағы ғимараттардың қолайсыз екенін түсінген Бьют, неоклассикалық сәулетші Роберт Адамға мүлікті қайта жобалауды тапсырды. Алғашқы жобалар қанағаттандырмады, және Бьют Хаусты сатумен қатар Адамс үлкен кешеннің жаңа жобаларын ұсынды, оған Бьют бес кітапхана және жеті дәретхана қосу үшін өзгерістер енгізді. Жоба 1773 жылы аяқталды, бірақ толық жоспар бойынша емес, оның екінші кезеңі тоқтатылды.