Чарльз Джеймс Фокс: Британ саяхатшысы және мемлекет қайраткері

Кіріспе

Британдық саясаткер (1749–1806)
Австралиялық газет редакторы

Чарльз Джеймс Фокс (24 қаңтар 1749 – 13 қыркүйек 1806), 1762 жылдан бастап «Құрметті» атағымен танымал болған, британдық виг саясаткері және мемлекет қайраткері. Оның парламенттік мансабы 18-шы ғасырдың соңы мен 19-шы ғасырдың басында 38 жылға созылды. Ол тори саясаткері, жас Уильям Питттің басты қарсыласы болды. Оның әкесі, Генри Фокс, 1-ші Голландия бароны, сол кездегі жетекші виг, сол сияқты Питттің әйгілі әкесі, Уильям Питт, 1-ші Чатхэм графы («Ескі Питт») де осылайша басты қарсылас болған. Фокс, әсерлі және сөзді қабілетімен, сонымен қатар, даңқты және әдемі жеке өмірімен Қоғамдық палатада танымал болды, бірақ сол кезде консервативті және дәстүрлі көзқарастары болды. Алайда, Америка Тәуелсіздік соғысының басталуымен және виг Эдмунд Берктің ықпалымен Фокстың көзқарастары оның заманындағы британдық парламентте ең радикалды пікірлердің біріне айналды. Фокс король Георг III-ге қарсы күрескен және оны тирандыққа ұмтылатын патша деп санаған. Ол американдық патриоттарды қолдады және тіпті Джордж Вашингтон армиясының түстерін киді. 1782 жылы Рокингем маркизінің үкімет кезінде Ұлыбританияның алғашқы Сыртқы істер министрі қызметін атқарған ол, 1783 жылы өзінің ескі жауы Лорд Нортпен коалициялық үкіметте осы лауазымға қайта оралды. Алайда, король жыл соңына дейін Фокс пен Нортты үкіметтен шығарып, оларды 24 жастағы Кіші Питтпен алмастырды. Фокс келесі 22 жыл бойы Питт пен үкіметке қарсы оппозициялық орындықтардан қарсылық көрсетті. Фокс билікті жүзеге асыруға қызығушылық танытпаса да және саяси мансабының басым бөлігін оппозицияда өткізсе де, ол құлдыққа қарсы күрескен, француз революциясын қолдаған, діни төзімділік пен жеке бостандықтың парламенттегі жетекші жақтаушысы ретінде танылды. Оның ұстазы Беркпен достығы мен парламенттік беделі Фокс француз революциялық соғыстары кезінде Францияны қолдауынан зардап шекті, бірақ Фокс Питттің соғыс уақытындағы заңдарына шабуыл жасап, діни азшылықтар мен саяси радикалдардың бостандығын қорғады. 1806 жылдың қаңтар айында Питт қайтыс болғаннан кейін Фокс Уильям Гренвиллдің «Барлық таланттар министрлігінде» қысқа мерзімге Сыртқы істер министрі болып тағайындалды. Ол 13 қыркүйек 1806 жылы 57 жасында қайтыс болды.

Charles James Fox (24 January 1749 – 13 September 1806), styled The Honourable from 1762, was a British Whig politician and statesman whose parliamentary career spanned 38 years of the late 18th and early 19th centuries. He was the arch rival of the Tory politician William Pitt the Younger; his father Henry Fox, 1st Baron Holland, a leading Whig of his day, had similarly been the great rival of Pitt's famous father, William Pitt, 1st Earl of Chatham ("Pitt the Elder"). Fox rose to prominence in the House of Commons as a forceful and eloquent speaker with a notorious and colourful private life, though at that time with rather conservative and conventional opinions. However, with the coming of the American War of Independence and the influence of the Whig Edmund Burke, Fox's opinions evolved into some of the most radical to be aired in the British Parliament of his era. Fox became a prominent and staunch opponent of King George III, whom he regarded as an aspiring tyrant. He supported the American Patriots and even dressed in the colours of George Washington's army. Briefly serving as Britain's first Foreign Secretary during the ministry of the Marquess of Rockingham in 1782, he returned to the post in a coalition government with his old enemy, Lord North, in 1783. However, the King forced Fox and North out of government before the end of the year and replaced them with the 24 year old Pitt the Younger. Fox spent the following 22 years facing Pitt and the government from the opposition benches of the House of Commons. Though Fox had little interest in the actual exercise of power and spent almost the entirety of his political career in opposition, he became noted as an anti slavery campaigner, a supporter of the French Revolution and a leading parliamentary advocate of religious tolerance and individual liberty. His friendship with his mentor, Burke, and his parliamentary credibility were both casualties of Fox's support for France during the French Revolutionary Wars, but Fox went on to attack Pitt's wartime legislation and to defend the liberty of religious minorities and political radicals. After Pitt's death in January 1806, Fox served briefly as Foreign Secretary in the 'Ministry of All the Talents' of William Grenville before he died on 13 September 1806, aged 57.

Ерте өмір: 17491758

Фокс 1749 жылы 24 қаңтарда Лондонда дүниеге келді. Ол Генри Фокс, 1-ші барон Голландияның және леди Кэролайн Леннокс, Ричмондтың 2-ші герцогы Чарльз Леннокстың қызының екінші тірі ұлы еді. Генри Фокс (1705–1774) Роберт Уолполдың одақтасы және Питт Ағаның қарсыласы болды, сондай-ақ әскери генерал-майоры лауазымын пайдаланып, едәуір байлық жинады. Чарльз Джеймс Фокстың ағасы Стивен (1745–1774) 2-ші барон Голланд болды, ал кіші інісі Генри (1755–1811) әскери мансабында көзге түсті. Фокс әкесінің сүйіктісі болды, ол Чарльзді «өте тартымды, ақылды және әдемі» деп тапты. Ұлы үш жасқа келген кезден бастап, әкесі тамақтану кезінде оның компаниясын ешкімнен артық ұнатты. Чарльздың әкесінің шектен тыс қамқорлығы туралы әңгімелер көп. Бірде Чарльз әкесінің сағатын бұзуға қатты ниеттенгенін айтқан, оны жерге тастағанда ешкім тоқтатып, жазаламаған. Тағы бір жағдайда Генри ұлына өзінің иелігіндегі қабырғаның бұзылуын көруге уәде берген, бірақ ол бұрыннан бұзылғанын көргенде, жұмысшыларға қабырғаны қайта тұрғызып, оны қайтадан бұзуды бұйырды, Чарльз мұны тамашалады. Білім алуын өзі таңдауға мүмкіндік алған Фокс 1758 жылы Мсье Пампелонн басқаратын сәнді Уандсворт мектебіне оқуға түсті, содан кейін Итон колледжіне оқуға түсті, онда ол классикалық әдебиетке деген өмір бойындағы сүйіспеншілігін дамыта бастады. Кейіннен ол өмірінің соңында әрқашан қалтасында Горацийдің бір данасын алып жүретін болды. 1761 жылы әкесі оны мектептен алып, Джордж III-тің таққа отыру рәсіміне қатысуға жіберді, ол оның ең қатал жауларының біріне айналды. 1763 жылы ол қайтадан континентке саяхат жасады (онда ол Париж бен Спаға барды). Бұл сапарда әкесі Чарльзге құмар ойындар ойнауды үйрену үшін едәуір ақша берді, сонымен қатар оның 14 жасында Мадам де Куалленспен қыздығынан айырылуын ұйымдастырды. Чарльз Фокс бір кезде макарон ретінде танымал болған, бірақ тығыз киіммен лайықты көрінуге мүмкіндік бермейтіндей тым семіз болды. Бұл үш әуес – құмар ойындар, әйелдерге құштарлық және шетелдік нәрселер мен модаға деген сүйіспеншілік – жасөспірім шағында сіңірілгеннен кейін Фокстың өмірінде белгілі әдеттерге айналды. Фокс 1764 жылдың қазан айында Оксфордтағы Гертфорд колледжіне оқуға түсті, бірақ «нәрселеріне» немқұрайды қарап, бітірмей кетті. Ол Еуропаға бірнеше экспедиция жасады, Париждің үлкен салондарында танымал болды, Вольтер, Эдвард Гиббон, Орлеан герцогы және Лафайет маркізі сияқты ықпалды тұлғалармен кездесті, сондай-ақ Лаузун герцогымен бірге бірнеше жарыс жылқысының иесі болды. Нәтижесінде Фокс пен оның ағасы Стивенді Уилкс жақтастары Лондондық көшеде қорлап, сазбен лақтырды. 1770 және 1774 жылдар аралығында Фокстың саяси мекемедегі үміткер мансабы бұзылды. Ол 1770 жылдың ақпанында Лорд Норт тарапынан Адмиралтейство кеңесіне тағайындалды, бірақ сол айдың 15-і күні үкіметтің Корольдік неке туралы заңына қарсылық білдіргені үшін отставкаға кетті. Джордж III, сондай-ақ Фокстың жеке өміріндегі арамдылығын байқап, оны ұят деп санады және Фокс ештеңеге аса мән бермейді деп бағалады. Лонг-Айленд шайқасынан кейін де 1776 жылы Фокс: «Біздің арамызда Американың қиындықтардағы үміттерін, олардың өркендеуі сияқты қолдауға құрмет көрсету – біздің міндетіміз, және Уиг қағидаларымен сәтсіз әрекет жасағандарды ешқашан тастамаймыз» деді. Сол жылдың 31 қазанында Фокс патшаның Парламенттегі сөздеріне «оның ең жақсы және ең жанды сөздерінің бірімен және жауап берген адамға қатаңдықпен» жауап берді, сондықтан ол отырғанда үкімет мүшесі жауап беруге тырыспады. Фокс Джордж III-ке қарсылық білдірді, бұл Фокстың саяси мансабын терең қалыптастырды. Джордж III Американың Тәуелсіздік соғысының ең ынталы прокурорларының бірі болды. Фокс Джордж III-тің 1688 жылғы Даңқты революцияда құрылған конституцияның теңгерімін және парламент билігін даулап, континенттік стильдегі тиранияға қол жеткізуге бел буғанына сенімді болды. Георг III бұған жауап ретінде Фокс «жалпы абырой мен адалдықтың барлық қағидаларын [өзін жек көретін және барлық шектеулерден жиренетін] адам ретінде қарапайым деп санады». Британ тарихында Фокс пен Джордж сияқты екі саяси тұлғаны табу қиын: біріншісі – атақты құмар ойыншы және грабитель, екіншісі – жұмсақтығымен және отбасылық қасиеттерімен танымал. 1780 жылдың 6 сәуірінде Джон Дуннинг, 1-ші барон Эшбертон «Ақсоның ықпалы өсті, өсіп келеді және азайтылуы керек» деген ұсыныс енгізді. Ол 233–215 дауыспен қабылданды. Фокс бұл ұсынысты «тамаша» деп санады, 24 сәуірде: «Ендігі мәселе – осы әдемі құрылыс [яғни конституция] қан төгілген бостандықта сақталсын ба, әлде осы елде көптеген жақтастары бар деспотизм жүйесіне бағынсын ба?» деді. Осы кезде Фокс, британ коронасының ықпалына қарсы тұрып, 18 ғасырдың соңындағы радикалдық қозғалысқа қосылды. 1780 жылдың маусымында Лондонда қорқынышты Гордон бүліктері болғанда, Фокс зорлық-зомбылықты айыптағанмен, «тұрақты армиядан гөрі көтеріліспен басқарылуыма дайынмын» деді. Кейін, шілдеде Фокс халыққа көптеген сайлаушылары бар және беделді парламенттік округ Уэстминстерден сайланды, сондай-ақ «Халық адамы» деген атаққа ие болды. Фокс енді Норт лордымен және өзінің ескі және қатал жауы Шелбурнмен ортақ оппозицияда болды. Мүдделердің осы бірлігі мен 1770 жылдардың басындағы бақытты ынтымақтастықтың ұмытылуына байланысты екі адам, американдық соғыс бойында бір-бірін қаралаған екі адам коалиция құрып, үкіметтің көпшілігімен, Норттың торилері мен Фокстың оппозициялық Уигтерімен корольге таңды. Фокс-Норт коалициясы 1783 жылдың 2 сәуірінде корольдің қарсылығына қарамастан билікке келді. Король кімнің үкіметтік лауазымды атқаруы керектігін анықтауға ешқандай рөл атқаруға рұхсат етілген алғашқы рет болды. Джордж III осы кезде тақтан бас тартуды ойлады, американдық саясатының толық жеңілісінен және Фокс пен Норттың тағайындалуынан кейін, бірақ негізінен ұлы Джордж, Уэльс принцінің, әйгілі түрде ысырапты, әйелдерге құштар, құмар ойыншы және Фокспен байланысы бар оның мұрагері болғандықтан, мұндай қадамнан бас тартты. Шын мәнінде, король Фоксты ұлының әдепсіздігінің тәрбиешісі деп санады. «Джордж III Фокстың принцтің көптеген кемшіліктеріне, соның ішінде қоғамда құсып қоюға бейімділігіне жауапты деп жариялады».

Fox was born in London on 24 January 1749, the second surviving son of Henry Fox, 1st Baron Holland, and Lady Caroline Lennox, a daughter of Charles Lennox, 2nd Duke of Richmond. Henry Fox (1705–1774) was an ally of Robert Walpole and rival of Pitt the Elder, and had amassed a considerable fortune by exploiting his position as Paymaster General of the Forces. Charles James Fox's elder brother Stephen (1745–1774) became the 2nd Baron Holland, and his younger brother Henry (1755–1811) had a distinguished military career. Fox was the darling of his father, who found Charles "infinitely engaging & clever & pretty" and, from the time that his son was three years old, apparently preferred his company at meals to that of anyone else. The stories of Charles's over indulgence by his doting father are legendary. It was said that Charles once expressed a great desire to break his father's watch and was not restrained or punished when he duly smashed it on the floor. On another occasion, when Henry had promised his son that he could watch the demolition of a wall on his estate and found that it had already been destroyed, he ordered the workmen to rebuild the wall and demolish it again, with Charles watching. Given carte blanche to choose his own education, Fox in 1758 attended a fashionable Wandsworth school run by a Monsieur Pampellonne, followed by Eton College, where he began to develop his lifelong love of classical literature. In later life he was said to have always carried a copy of Horace in his coat pocket. He was taken out of school by his father in 1761 to attend the coronation of George III, who would become one of his most bitter enemies, and once more in 1763 to travel to the Continent (where he visited Paris and Spa). On this trip Charles was given a substantial amount of money with which to learn to gamble by his father, who also arranged for him to lose his virginity, aged fourteen, to a Madame de Quallens. Charles Fox was once known as a macaroni, despite him being a tad too overweight to look decent in his tight clothing. These three pursuits – gambling, womanising and the love of things and fashions foreign – would become, once inculcated in his adolescence, notorious habits of Fox's later life. Fox entered Hertford College, Oxford, in October 1764, but left without graduating, being rather contemptuous of its "nonsenses". He went on several further expeditions to Europe, becoming well known in the great Parisian salons, meeting influential figures such as Voltaire, Edward Gibbon, the duc d'Orléans and the Marquis de Lafayette, and becoming the co owner of a number of racehorses with the duc de Lauzun. Consequently, both Fox and his brother Stephen were insulted and pelted with mud in the street by the pro Wilkes London crowds. Between 1770 and 1774, Fox's seemingly promising career in the political establishment was spoiled. He was appointed to the Board of Admiralty by Lord North in February 1770, but on the 15th of the same month, he resigned due to his enthusiastic opposition to the government's Royal Marriages Act, the provisions of which – incidentally – cast doubt on the legitimacy of his parents' marriage. George III, also observing Fox's licentious private behaviour, took it to be presumption and judged that Fox could not be trusted to take anything seriously. Even after the Battle of Long Island in 1776, Fox stated that
I hope that it will be a point of honour among us all to support the American pretensions in adversity as much as we did in their prosperity, and that we shall never desert those who have acted unsuccessfully upon Whig principles. On 31 October the same year, Fox responded to the King's address to Parliament with "one of his finest and most animated orations, and with severity to the answered person", so much so that, when he sat down, no member of the Government would attempt to reply. Fox shared a mutual antipathy with George III, this profoundly shaped Fox's political career. George III was among the most enthusiastic prosecutor of the American Revolutionary War. Fox became convinced, that George III was determined to challenge the authority of parliament and the balance of the constitution established in the Glorious Revolution of 1688 to achieve a continental style tyranny. George III in return thought that Fox had "cast off every principle of common honour and honesty [a man who is] as contemptible as he is odious [and has an] aversion to all restraints." It is difficult to find two political figures in British history more greatly contrasted than Fox and George: the former a notorious gambler and rake; the latter famous for his virtues of frugality and family. On 6 April 1780 John Dunning, 1st Baron Ashburton introduced a motion, asking that "The influence of the Crown has increased, is increasing, and ought to be diminished". It was passed by the Commons in a vote of 233 to 215. Fox thought that the motion is "glorious", saying on 24 April that:
blockquote| the question now was whether that beautiful fabric [i. e. the constitution] was to be maintained in that freedom for which blood had been spilt; or whether we were to submit to that system of despotism, which had so many advocates in this country. This was the period when Fox, hardening against the influence of the British Crown, was embraced by the radical movement of the late eighteenth century. When the shocking Gordon riots exploded in London in June 1780, Fox, though deploring the violence of the crowd, declared that he would "much rather be governed by a mob than a standing army." Later, in July, Fox was returned for the populous and prestigious parliamentary constituency of Westminster, with around 12,000 electors, and acquired the title "Man of the People". Fox now found himself in common opposition to Shelburne with his old and bitter enemy, Lord North. Based on this single conjunction of interests and the fading memory of the happy co operation of the early 1770s, the two men who had vilified one another throughout the American war together formed a coalition and forced their Government, with an overwhelming majority composed of North's Tories and Fox's opposition Whigs, on to the King. The Fox North Coalition came to power on 2 April 1783, in spite of the King's resistance. It was the first time that George had been allowed no role in determining who should hold government office. George III seriously thought of abdicating at this time, after the comprehensive defeat of his American policy and the imposition of Fox and North, but refrained from doing so, mainly because of the thought of his succession by his son George, Prince of Wales, the notoriously extravagant womaniser, gambler and associate of Fox. Indeed, in many ways the King considered Fox his son's tutor in debauchery. "George III let it be widely broadcast that he held Fox principally responsible for the Prince's many failings, not least a tendency to vomit in public."

Конституциялық дағдарыс

Джордж үшін қуанды жағдай, халыққа ұнамайтын коалиция бір жылдан аспады. Париж шарты 1783 жылдың 3 қыркүйегінде қол қойылып, Америка Тәуелсіздік соғысына ресми түрде нүкте қойды. Фокс Шығыс Үндістан заң жобасын ұсынды, бұл заң сол кезде Үндістанның үлкен бөлігін басқаратын, қиын жағдайдағы және зорлық-зомбылыққа ұшыраған Британдық Шығыс Үндістан компаниясының басқаруын Парламент алдында жауапты және тәждің ықпалына төзімді директорлар кеңесімен нығайтуға мүмкіндік берді. Заң палата төменгі бөлімінде 153-80 дауыспен қабылданды, бірақ король заңға дауыс берген әрбір пэрді жеке қарсыласы деп есептейтінін мәлімдегеннен кейін, лордтар Фоксқа 95-76 дауыспен қарсы дауыс берді. Георг III енді Фокс пен Нортты үкіметтен босатуға және олардың орнына Кіші Питті тағайындауға құқылы екенін сезінді. Король жиырма төрт жасында Ұлыбританияның ең жас премьер-министрін тағайындады. Фокс парламенттік көпшілігін Питтің кандидатурасына қарсы шығу үшін пайдаланды және 1784 жылдың наурызына дейін ол палатаға ұсынған әрбір шараға қарсылық көрсетті, содан кейін король парламентті таратып, 1784 жылғы британдық жалпы сайлауда Питт айқын көпшілікпен қайтадан сайланды. Фокстың өзінің Вестминстер сайлау округінде бәсекелестік ерекше күшті болды. Оның пайдасына белсенді науқанды Девоншир герцогинясы Джорджиана жүргізді, ол Фоксқа ғашық болған әйел ретінде танымал, және ол оған бір дауыс беру үшін аяқ киім тіккен шеберді сүйіп, оған сыйлық берген деген қаңқу айтылды. Нәтижесінде Фокс өте аз дауыспен қайта сайланды, бірақ Питт пен корольдің ынталандырған заңдық шағымдары нәтижелерді бір жылдан астам уақыт бойы жариялауға кедергі келтірді. Осы уақыт аралығында Фокс Шотландияның Тейн немесе Солтүстік Бёргс округінде отырды, ол Оркнейдегі Киркваллдың күмәнді азаматы болып сайланғандықтан, оған құқығы болды. Осы жылдардағы тәжірибе Фокс үшін саяси тұрғыдан маңызды болды. Оның күдіктері расталды. Ол Георг III-тің Рокингем-Шелберн және Фокс-Норт үкіметтерін жеке өзі құлатып, заң шығару процесіне араласып, енді парламенттің құрамы оған ыңғайсыз болғанда таратып жібергенін сезінді. Питт, мүлкі аз және партиясы жоқ адам, Фоксқа тәждің айқын құралы болып көрінді. Алайда, король мен Питт халықтан зор қолдауға ие болды, ал баспасөз бен жалпы халықтың көпшілігі Фоксты конституцияның құрамын және корольдің қалған билігін бұзуға тырысқан қиындық тудырушы ретінде қарады. Ол осы кезеңде Оливер Кромвелл мен Гай Фокс, сондай-ақ шайтан ретінде жиі пародияланды.

Happily for George, the unpopular coalition would not outlast the year. The Treaty of Paris was signed on 3 September 1783, formally ending the American Revolutionary War. Fox proposed an East India Bill to place the government of the ailing and oppressive British East India Company, at that time in control of a considerable expanse of India, on a sounder footing with a board of governors responsible to Parliament and more resistant to Crown patronage. It passed the Commons by 153 to 80, but, when the King made it clear that any peer who voted in favour of the bill would be considered a personal enemy of the Crown, the Lords divided against Fox by 95 to 76. George III now felt justified in dismissing Fox and North from government and in nominating Pitt the Younger in their place, the King appointed the youngest British prime minister to date at twenty four years of age. Fox used his parliamentary majority to oppose Pitt's nomination, and every subsequent measure that he put before the House, until March 1784, when the King dissolved Parliament and, in the following 1784 British general election, Pitt was returned with a substantial majority. In Fox's own constituency of Westminster, the contest was particularly fierce. An energetic campaign in his favour was run by Georgiana, Duchess of Devonshire, allegedly a lover of Fox's who was said to have won at least one vote for him by kissing a shoemaker with a rather romantic idea of what constituted a bribe. In the end, Fox was re elected by a very slender margin, but legal challenges encouraged, to an extent, by Pitt and the King prevented a final declaration of the result for over a year. In the meantime, Fox sat for the Scottish pocket borough of Tain or Northern Burghs, for which he was qualified by being made an unlikely burgess of Kirkwall in Orkney. The experience of these years was crucial in Fox's political formation. His suspicions had been confirmed. It seemed to him that George III had personally scuppered both the Rockingham Shelburne and Fox North governments, interfered in the legislative process and now dissolved Parliament when its composition inconvenienced him. Pitt, a man of little property and no party, seemed to Fox a blatant tool of the Crown. However, the King and Pitt had great popular support, and many in the press and general population saw Fox as the trouble maker challenging the composition of the constitution and the King's remaining powers. He was often caricatured as Oliver Cromwell and Guy Fawkes during this period, as well as Satan.

Қарсылық: 1783 1797

Питттің премьер-министр ретіндегі алғашқы маңызды қадамдарының бірі 1785 жылы парламенттік реформа жоспарын Палаталар палатасына (Commons) ұсыну болды. Ол қолданыстағы, анық өкілдік етпейтін сайлау жүйесін жақсартуды, отыз алты «өлі» округті тарату және Лондон мен ірі округтерге орындарды қайта бөлу арқылы ұсынды. Фокс, саяси ыңғайлылыққа қарамастан, Питттің реформаларын қолдады, бірақ олар 248 дауысқа қарсы 174 дауыспен жеңіліске ұшырады. Парламент тағы он жыл бойы реформа мәселесін қабылдамайды. 1787 жылы онжылдықтың ең маңызды саяси оқиғасы – 1785 жылға дейін Бенгалияның губернаторы болған Уоррен Хейстингстің сыбайлас жемқорлық және зорлық-зомбылық айыптарымен импичменті болды. Сотқа тағайындалған он сегіз судьяның он бесеуі Фокс жақтастары болды, олардың ішінде Фокс өзі де бар еді. Бұл мәселе негізінен Бёрктің құзыретіне жататын болса да, Фокс бастапқыда ынталы болды. Егер сот процесі Хейстингс пен Британ Үндістанының Шығыс Үндістан компаниясының басқарудағы кемшіліктерін көрсетсе, онда Фокс 1784 жылғы Үндістан заң жобасы – корольдің Фокс-Солтүстік коалициясын таратып жіберуіне себеп болған мәселе – расталатын еді. Сот процесі Фокс үшін де тиімді болды, себебі ол Питті қиын жағдайға түсірді. Премьер-министр Хейстингс сотына қатысты нақты пікір білдіруге мәжбүр болды, өйткені Хейстингске қарсы шығу король мен Шығыс Үндістан компаниясының қолдауын жоғалту қаупін тудыратын еді, ал оны ашық қолдау елдік жерлердегі әйгілі адамдар мен Уилберфорс сияқты принципті жақтастарды наразылыққа ұшырататын еді. Сот процесінің күрделілігі созылған сайын (Хейстингс толық ақталғанға дейін 1795 жылға дейін жалғасты), Фокс қызығушылығын жоғалтты және сот процесін басқару міндеті көбінесе Бёркке жүктелді.

Регенттік дағдарыс

1788 жылдың қазан айының соңында Георг III психикалық ауруға шалдықты. Ол Питті "жалғаншы" деп, Фоксты "өзінің досы" деп жариялаған. Патша қамауға алынды, ал Фокс оны улаған деген қауесет тарады. 1788 жылдың 25 қарашасында Ұлыбританияға оралғанға дейін үш апта өтті, содан кейін ол ауыр сырқатқа шалдықты (әсіресе, Еуропа бойынша шапшаң сапардың салдарынан). Ол 1789 жылдың желтоқсанына дейін толыққанды жазыла алмады. 1789 жылдың 27 қаңтарынан 21 ақпанына дейін ол Бат қаласына қайта бармады. Фокс парламентке келгенде, ол маңызды саяси қателік жасады. 10 желтоқсанда ол Уэльс принцінің өзін дереу регент етіп тағайындауға құқылы екенін мәлімдеді. Питт мұны естігенде, бұрын-соңды болмағандай сезімге беріліп, жамбасын соғып, Фоксқа өмір бойы "виг" болмайтынын айтты. Фокстың аргументі өмір бойы парламенттің тәжге қатысты құқықтарын қорғау қағидасына қайшы келді. Питт Уэльс принцінің таққа басқа британдықтардан артық құқығы жоқ екенін, бірақ патшаның аға ұлы ретінде оның таққа талап етуі мүмкін екенін көрсетті. Монархтың кім болатынын шешу парламенттің конституциялық құқығы еді. Фокс жасаған сырттай екі жүзділікке саятын торилік пікірде тек билікке құмарлық ғана емес, басқа да себептер жатқан болатын. Фокс патшаның ауруының созылмалы екеніне сенді, сондықтан Георг III конституциялық тұрғыдан қайтыс болды. Уэльс принцінің мұрагерлік құқығына қарсы шығу – қазіргі заманғы мүліктік құқықтар мен аға баланың мұрагерлік құқығы туралы негізгі ұғымдарға қарсы шығумен тең еді. Питт патшаның ақылсыздығы уақытша екенін (немесе, кем дегенде, солай болады деп үміттенді), сондықтан тақты бос емес, уақытша тоқтап тұр деп қарады. Фокс жаңа принц-регенттің басшылығымен құрылатын үкіметтің тізімін жасап жатқанда, Питт регенттік орнатудың конституциялық негіздері мен прецеденттері туралы құқықтық пікірталас жүргізіп, Регенттік заң жобасын дайындау және оны парламент арқылы өткізу процесін ұзартты. Ол Уэльс принцінің регент ретінде билігіне қатысты бірқатар шектеулер енгізді (кейіннен ол 1811 жылғы Регенттік заңының негізі болды), бірақ заң жобасы ақыры 12 ақпанда Палаталар палатасынан өтті. Лордтар да оны қабылдауға дайындалып жатқанда, патшаның денсаулығы жақсарып жатқанын біліп, одан әрі шаралар қабылдауды кейінге шегерді. Патша көп ұзамай ақыл-есін қайта тапты, ұлының регенттік орнын құруға және Фокс премьер-министр болып тағайындалуына жол бермеді. 23 сәуірде Георг III денсаулығына оралғаны құрметіне Сент-Пол соборында алғыс айту рәсімі өтті. Фокс үшін мүмкіндік өтіп кетті.

In late October 1788, George III descended into a bout of mental illness. He had declared that Pitt was "a rascal" and Fox "his friend". The King was placed under restraint, and a rumour went round that Fox had poisoned him. Three weeks passed before he returned to Britain on 25 November 1788, and then he was taken seriously ill (partly due to the stress of his rapid journey across Europe). He would not recover entirely until December 1789. He again absented himself to Bath from 27 January to 21 February 1789. When Fox did make it into Parliament, he seemed to make a serious political error. In the Commons on 10 December, he declared that it was the right of the Prince of Wales to install himself as regent immediately. It is said that Pitt, upon hearing this, slapped his thigh in an uncharacteristic display of emotion and declared that he would "unwhig" Fox for the rest of his life. Fox's argument did indeed seem to contradict his lifelong championing of Parliament's rights over the Crown. Pitt pointed out that the Prince of Wales had no more right to the throne than any other Briton, though he might well have a better claim to it as the King's firstborn son. It was Parliament's constitutional right to decide who the monarch could be. There was more than naked thirst for power in Fox's seemingly hypocritical Tory assertion. Fox believed that the King's illness was permanent, and therefore that George III was, constitutionally speaking, dead. To challenge the Prince of Wales's right to succeed him would be to challenge fundamental contemporary assumptions about property rights and primogeniture. Pitt, on the other hand, considered the King's madness temporary (or, at least, hoped that it would be), and thus saw the throne as temporarily unoccupied rather than vacant. While Fox drew up lists for his proposed Cabinet under the new Prince Regent, Pitt spun out the legalistic debates over the constitutionality of and precedents for instituting a regency, as well as the actual process of drawing up a Regency Bill and navigating it through Parliament. He negotiated a number of restrictions on the powers of the Prince of Wales as regent (which would later provide the basis of the Regency Act of 1811), but the bill finally passed the Commons on 12 February. As the Lords too prepared to pass it, they learned that the King's health was improving and decided to postpone further action. The King soon regained lucidity in time to prevent the establishment of his son's regency and the elevation of Fox to the premiership, and, on 23 April, a service of thanksgiving was conducted at St Paul's in honour of George III's return to health. Fox's opportunity had passed.

"Питтің үрейі"

Фокс Француз революциясын қорғауын жалғастырды, тіпті оның жемістері соғысқа, қуғын-сүргінге және Террор дәуіріне айнала бастады. 1792 жылдан кейін Францияда Фокс қолдай алатын аз ғана оқиға болды, бірақ Фокс ескі монархиялық жүйенің Франциядағы жаңа, құлдырап бара жатқан тәжірибеге қарағанда бостандыққа үлкен қауіп төндіретінін сақтап қалды. Фокс революциялық Францияны екі жамандықтың азырақ жаманы деп санады және революция барысын бұрмалаудағы дәстүрлі деспоттардың рөлін атап өтті: ол Людовик XVI және француз аристократиясы 1791 жылғы конституцияны дұрыс пайдаланбау арқылы өздеріне апат әкелгенін, ал Франция шекараларына қарсы әскерлерін жіберіп жатқан еуропалық автократтардың коалициясы революциялық үкіметті терең ұлттық дағдарысқа итермелеп, зорлық-зомбылық шараларға мәжбүрлегенін айтты. Питт пен король Ұлыбританияны соғысқа тартқанда Фокс таңғалмады және кейіннен олардың еуропалық субсидияларын француз революциялық соғыстарының ұзаққа созылуына кінәлады. 1795 жылы ол өзінің жүрегіндегі туысы лорд Холландқа жазған хатында: «Бейбітшілік – француздың, Италияның, Испанияның, Германияның және бүкіл әлемнің тілегі, ал Ұлыбритания ғана оның орындалуына кедергі келтіріп отыр, және бұл ешқандай ар-ұяты немесе тіпті мүддесі үшін емес, тек қазіргі әлемде үлкен, қуатты Республиканың мысалы болуы мүмкін болмас үшін», – деді. Қызығы, Фокс Британияда көптеген адамдармен якобиншіл сатқын деп айыпталғанда, ол 1798 жылы Франция Ұлыбританияны басып алған жағдайда тасымалданатын британдықтардың тізіміне енді. Құжатқа сәйкес, Фокс – «жалған патриот; ол өз сөздерінде француз ұлтын жиі қорлаған, әсіресе 1786 жылы». Оның бірінші биографының айтуынша, Фокстың «адалдығы ұлттық емес, ол өзі сияқты адамдарға елде немесе шетелде ұсынылды». Бірақ Фокстың радикалды ұстанымы көп ұзамай оның көптеген ізбасарлары үшін тым экстремалды болды, әсіресе Портленд герцогы, Фицвильям және Карлайл графы сияқты ескі виг достары. 1794 жылдың шілдесінде Франциядан қорқу олардың 1784 жылы Питтке жасаған әрекеттеріне деген наразылықтарынан басып өтті және олар үкіметтік орындықтарға көшті. Фокс олардың осындай жолмен «өзін ұятқа салуына» сенбеді. Дегенмен, Фокс 1790 жылдары Питт енгізген «Питт терроры» деп аталған соғыс уақытындағы репрессивті заңнамаға қарсы тұруын жалғастырды. 1792 жылы Фокс өзінің мансабындағы маңызды заңнаманың жалғыз бөлігін, 1792 жылғы жамандау туралы заңды (32 Geo. 3. c. 60) қабылдады, ол төрешілерге айыпталушы кінәлі ме, жоқ па, сондай-ақ қандай жағдайларда жамандау болып саналатынын шешуге құқық берді. Э. П. Томпсон оны «Фокстың қарапайым халыққа жасаған ең үлкен қызметі, ол үдеріс репрессияға айналғанға дейін соңғы сәтте қабылданды» деп атады. Шын мәнінде, заң Парламентте 21 мамырда, бүлікшіл жазбаларға қарсы патшалық жарлық шығарылған күні қабылданды, және келесі екі жылда үкімет алдыңғы он сегізінші ғасырдың барлық жылдарында болғаннан гөрі көбірек жала жабу ісін қозғады. Фокс 1793 жылдың 13 желтоқсанында Корольдің сөйлеуіне қарсы сөйледі, бірақ келесі дауыста 290-қа қарсы 50 дауыспен жеңілді. Ол Гессен әскерлерін Ұлыбританияда орналастыру, британдық армияда француз эмигранттарының роялистерін жұмысқа орналастыру және ең бастысы, Питттің 1794 жылы Habeas Corpus-ты тоқтату сияқты соғыс шараларына қарсы болды. Ол парламентке: «Бізді қорқытатын жаулау емес, конституцияның жаулауы», – деді. 1795 жылы корольдің каретасына көшеде шабуыл жасалды, бұл Питтке екі заң енгізуге мүмкіндік берді: 1795 жылғы бүлікшіл жиналыстар туралы заң, ол елуден астам адамның лицензиясыз жиналуын тыйым салды, және сатқындық туралы заң, ол сатқындықтың заңдық анықтамасын кеңейтіп, конституцияға кез келген шабуыл жасау жеті жылға дейін тасымалдаумен жазаланды. Фокс заң жобаларын талқылау кезінде он рет сөйледі. Ол Питт заң жобасының қағидаларына сәйкес он жыл бұрын, 1785 жылы, парламент реформасын жақтаған кезде тасымалдалуға тиіс еді деп мәлімдеді. Фокс парламентке ескерту жасады: «Егер сіз наразылықты тыныштандырып, шағымды басаңдатсаңыз, онда сіз күш пен зорлық-зомбылықтан басқа ешқандай балама қалдырмайсыз».

Fox continued to defend the French Revolution, even as its fruits began to collapse into war, repression and the Reign of Terror. Though there were few developments in France after 1792 that Fox could positively favour, Fox maintained that the old monarchical system still proved a greater threat to liberty than the new, degenerating experiment in France. Fox thought of revolutionary France as the lesser of two evils and emphasised the role of traditional despots in perverting the course of the revolution: he argued that Louis XVI and the French aristocracy had brought their fates upon themselves by abusing the constitution of 1791 and that the coalition of European autocrats, which was currently dispatching its armies against France's borders, had driven the revolutionary government to desperate and bloody measures by exciting a profound national crisis. Fox was not surprised when Pitt and the King brought Britain into the war as well and would afterwards blame the pair and their prodigal European subsidies for the long drawn out continuation of the French Revolutionary Wars. In 1795, he wrote to his nephew, Lord Holland:

Peace is the wish of the French of Italy Spain Germany and all the world, and Great Britain alone the cause of preventing its accomplishment, and this not for any point of honour or even interest, but merely lest there should be an example in the modern world of a great powerful Republic. Rather ironically, while Fox was being denounced by many in Britain as a Jacobin traitor, across the Channel he featured on a 1798 list of the Britons to be transported after a successful French invasion of Britain. According to the document, Fox was a "false patriot; having often insulted the French nation in his speeches, and particularly in 1786." According to one of his biographers, Fox's "loyalties were not national but were offered to people like himself at home or abroad". But Fox's radical position soon became too extreme for many of his followers, particularly old Whig friends like the Duke of Portland, Earl Fitzwilliam and the Earl of Carlisle. Around July 1794 their fear of France outgrew their resentment towards Pitt for his actions in 1784, and they crossed the floor to the Government benches. Fox could not believe that they "would disgrace" themselves in such a way. Fox, however, still insisted on challenging the repressive wartime legislation introduced by Pitt in the 1790s that would become known as "Pitt's Terror". In 1792, Fox had seen through the only piece of substantial legislation in his career, the Libel Act 1792 (32 Geo. 3. c. 60), which restored to juries the right to decide what was and was not libellous, in addition to whether a defendant was guilty. E. P. Thompson thought it "Fox's greatest service to the common people, passed at the eleventh hour before the tide turned toward repression." Indeed, the act was passed by Parliament on 21 May, the same day as a royal proclamation against seditious writings was issued, and more libel cases would be brought by the government in the following two years than had been in all the preceding years of the eighteenth century. Fox spoke in opposition to the King's Speech on 13 December 1793, but was defeated in the subsequent division by 290 to 50. He argued against war measures like the stationing of Hessian troops in Britain, the employment of royalist French émigrés in the British army and, most of all, Pitt's suspension of habeas corpus in 1794. He told the Commons that:
We had no invasion to fear but an invasion of the constitution. In 1795, the King's carriage was assaulted in the street, providing an excuse for Pitt to introduce the infamous Two Acts: the Seditious Meetings Act 1795, which prohibited unlicensed gatherings of over fifty people, and the Treasonable Practices Act, which greatly widened the legal definition of treason, making any assault on the constitution punishable by seven years' transportation. Fox spoke ten times in the debate on the acts. He argued that, according to the principles of the proposed legislation, Pitt should have been transported a decade before in 1785, when he had been advocating parliamentary reform. Fox warned the Commons that:
blockquote|if you silence remonstrance and stifle complaint, you then leave no other alternative but force and violence.

Кейінгі өмірі

1797 жылдың мамырына қарай Питтің Францияға қарсы соғысын қолдауға парламентте де, одан тыс жерлерде де басым көпшілік қалыптасты. Фокстың парламенттегі саны шамамен 25-ке дейін азайды, 1794 жылы 55-ке дейін және 1780 жылдары кемінде 90-ға дейін жеткен еді. Көптеген Фоксистер 1797 жылы Парламенттен әдейі бөлініп шықты; Фокс өзі ұзақ уақыт бойы Сарейдегі әйелі үйіне зейнеткерлікке шықты. Дегенмен ол бұрынғы ұстанымдарын қорғап қалды: "Менің осы соғысқа қарсы тұрғаныма көңілім толады, өйткені оның салдарынан болатын қайғы-қасіретке ешбір шегі жоқ сияқты". 1798 жылдың 1 мамырында Фокс "Біздің егеменді, халықтың билеушісіне" тост ұсынды. Норфолк герцогы қаңтар айында Фокстың туған күнін тойлау кезінде дәл осындай тост айтты және нәтижесінде Йоркширдің Батыс ат үстіндегі лорд-лейтенант лауазымынан босатылды. Питт Фоксты парламент сессиясының ұзақтығы үшін Лондон мұнарасына жіберуді ойлады, бірақ оны патша кеңесінен ғана алып тастады. Фокс "1688 жылғы Революцияны және Брауншвик мұрасын халық егемендігінен басқа ешқандай қағидаға сүйене отырып қолдау мүмкін емес" деп сенді. Питт 1801 жылдың ақпан айында отставкаға кеткеннен кейін Фокс саясатқа ішінара оралды. Адингтон министрлігіне қарсы шыққаннан кейін (ол Амиен келісімін келіссөздер кезінде мақұлдаған болса да), корольдің Питт стиліндегі құралы ретінде Фокс Гренвиллиттер фракциясына қарай тартты, олар католиктердің азаттығын қолдады және Питттермен коалицияға балама болатын жалғыз парламенттік күш еді. Француз революциялық соғыстары кезінде Фокс Француз Республикасын Екінші коалицияны құраған монархияларға қарсы қолдады. Фокс 1799 жылы Наполеонды билікке әкелген төңкерісті "өте жаман бастама деп санайды, бірақ ол француз көшбасшысының өз билігін нығайту және қираған елін қайта құру үшін шын жүректен бейбітшілікке ұмтылғанына сенімді болды. 1800 жылдың шілдесіне қарай Фокс билікке келген әдістерін "кешіріп", Наполеон "Александр мен Цезардан асып түскені, оның өзі күресетін ізгі іс бойынша олардан үлкен артықшылығы бар екенін" мәлімдеді. 1801 жылдың қазан айында Ұлыбритания мен Франция арасындағы алдын ала бейбіт келісім жарияланды және Фокс қуанды. 10 қазанда сайлаушыларға сөйлеген сөзінде Фокс былай деді: "Біз соғысқа бастаған мақсаттарды қолға алмадық, соған қуанамын. Мен осы себепті бейбітшілік көбірек ұнайды". Оның достарының көбі осындай ашық тілге таң қалды, бірақ Фокс Грейдің наразылығына берген жауабында былай деді: "Шындық мынада, мен ағылшын үкіметін жек көруде сіз бен менің достарымнан гөрі әлдеқайда алыс кеттім, және әрине, ақылмен мойындауға болмайды. Француз үкіметінің ағылшындықтарға қарсы жеңісі, шын мәнінде, маған өте қиын жасыруға болатын қуаныш сыйлайды". 1802 жылы наурыз айында Амен келісімшартына қол қойылғаннан кейін Фокс революцияның көрікті жерлерін көру үшін Каналдан ағып келген мыңдаған ағылшын туристеріне қосылды. Фокс пен оның серігін 20 шілде мен 17 қараша аралығында сапар кезінде британдық елшіліктің қызметкерлері бақылауда ұстады. 1803 жылдың наурыз айында ол Наполеонның Пьемонт, Мальта және Швейцарияға қарсы соғысуы өкінішті деп санады, бірақ ол соғысқа себеп болатын жағдай емес, Девоншир герцогинясына "егер мен елдің жараланған ар-намысына деген сезімді көрсетсем, сіз немесе біреу маған жараны көрсетуіңіз керек, өйткені мен өмір бойы соңғы келісімшарттан бері Францияның бізге жамандық жасаған бірде-бір мысалын таба алмадым". 1805 жылы Ульм мен Аустерлицте француздардың керемет жеңістерін естігенде, Фокс былай деді: "Бұл шынымен де ғажайып нәрселер, бірақ мен күткеннен көп емес". Питт (Аддингтоннан премьер-министр қызметін 1804 жылы алған) Пруссияны французға қарсы одаққа көндіруге тырысқанда, Пруссия Фокстың қуанышына қарсы болды.

By May 1797, an overwhelming majority – both in and outside of Parliament – had formed in support of Pitt's war against France. Fox's following in Parliament had shrivelled to about 25, compared with around 55 in 1794 and at least 90 during the 1780s. Many of the Foxites purposefully seceded from Parliament in 1797; Fox himself retired for lengthy periods to his wife's house in Surrey. but still he defended his earlier principles: "It is a great comfort to me to reflect how steadily I have opposed this war, for the miseries it seems likely to produce are without end." On 1 May 1798, Fox proposed a toast to "Our Sovereign, the Majesty of the People". The Duke of Norfolk had made the same toast in January at Fox's birthday dinner and had been dismissed as Lord Lieutenant of the West Riding of Yorkshire as a result. Pitt thought of sending Fox to the Tower of London for the duration of the parliamentary session but instead removed him from the Privy Council. Fox believed that it was "impossible to support the Revolution [of 1688] and the Brunswick Succession upon any other principle" than the sovereignty of the people. After Pitt's resignation in February 1801, Fox had undertaken a partial return to politics. Having opposed the Addington ministry (though he approved of its negotiation of the Treaty of Amiens) as a Pitt style tool of the King, Fox gravitated towards the Grenvillite faction, which shared his support for Catholic emancipation and composed the only parliamentary alternative to a coalition with the Pittites. During the French Revolutionary Wars, Fox supported the French Republic against the monarchies that comprised the Second Coalition. Fox thought the coup d'état of 1799 that brought Napoleon to power "a very bad beginning the manner of the thing [was] quite odious", but he was convinced that the French leader sincerely desired peace in order to consolidate his rule and rebuild his shattered country. By July 1800, Fox had "forgiven" the means by which he had come into power and claimed Napoleon had "surpassed Alexander & Caesar, not to mention the great advantage he has over them in the Cause he fights in". In October 1801, a preliminary peace agreement between Britain and France was published and Fox was delighted. In a speech to his constituents on 10 October Fox said, "We have not, I acknowledge, obtained the objects for which the War was undertakenso much the betterI rejoice that we have not. I like the Peace the more on this very account". Many of his friends were shocked at such open language, but as Fox said in his reply to a remonstrance from Grey: " the truth is, I am gone something further in hate to the English Government than perhaps you and the rest of my friends are, and certainly further than can with prudence be avowed. The triumph of the French Government over the English does in fact afford me a degree of pleasure which it is very difficult to disguise". After the subsequent Treaty of Amiens was signed in March 1802, Fox joined the thousands of English tourists flocking across the Channel to see the sights of the revolution. Fox and his retinue were kept under surveillance by officials from the British embassy during their trip of 20 July to 17 November. In March 1803 he believed that Napoleon's belligerence towards Piedmont, Malta and Switzerland was regrettable but did not constitute a casus belli, writing to the Duchess of Devonshire "if I am to shew a feeling for the wounded honour of the country you or somebody must shew me the wound, for the life of me I cannot find as single instance since the definitive treaty where the Govt. of France has behaved ill to us". Upon hearing of the spectacular French victories at Ulm and Austerlitz later in 1805, Fox commented: "These are wonders indeed but they are not much more than I expected". When Pitt (who had taken over from Addington as premier in 1804) tried to persuade Prussia into an anti French alliance, Prussia refused, to Fox's delight.

Соңғы жыл

Питт 1806 жылғы 23 қаңтарда қайтыс болған кезде Фокс сол дәуірдің соңғы көрнекті саяси тұлғасы болды және үкіметте орын алудан бұрынғысыздай қалып қойған жоқ. Гренвилл өзінің қолдаушылары, Аддингтонның және Фоксистердің ізбасарларынан «Барлық таланттар министрлігін» құрғанда, Фоксқа тағы бір рет Сыртқы істер министрі лауазымы ұсынылды, ол оны ақпанда қабылдады. Фокс (Наполеон билікке келгеннен бері) Франция тұрақты бейбітшілікке ұмтылғандығына және «Министрлердің екі ресми шешімі бейбітшілікті қамтамасыз ететініне сенімді» екеніне сенді. Сондықтан Фокс пен оның ескі досы, қазіргі француз сыртқы істер министрі Тальеран шапшаң бейбітшілік келіссөздеріне кірісті. Алайда, шілде айына қарай жағдай мүлдем өзгерді, және Фокс Наполеонның бейбіт ниеттерін дұрыс бағаламағанын мойындауға мәжбүр болды. Ганновер, Неаполь, Сицилия және Мальта мәселелері бойынша келіссөздер сәтсіз аяқталды, ал Тальеран Ресейдің келіссөздерге қатысуына вето қойды. Георг патша бұл Англия мен Ресейді айырып-төсеу үшін жасалған амал деп есептеді, себебі егер ол ағылшын-орыс одағымен күресуге мәжбүр болса, француз мүдделері зардап шегер еді. Фокс патшаның сенімі «толық негізді» екеніне келісуге мәжбүр болды. Ярмаут Ресей Франциямен жеке келіссөздер жүргізіп жатқанын растады. Фокс бұл «көре алмастың қадамы» деп атағаннан қатты алаңдады. Фокс туралы өмірбаянда жазылғандай, бұл сәтсіз келіссөздер Францияның бейбітшілікке ұмтылғанын және соғыс король Георг пен оның әріптестері үшін жауапты екенін үнемі айтып келген Фокс үшін «күшті әсер қалдырды»: «Бәрі жалған болып шықты. Бұл Фокс мансабының трагикалық соңы болды». Әкімшілік католиктердің азаттығына немесе Франциямен бейбітшілікке қол жеткізе алмаса да, Фокс үшін 1807 жылы құл саудасын жою – соңғы үлкен жетістік болды. Фокс құлдарды жою туралы заң қабылданбай тұрып қайтыс болса да, 1806 жылдың көктемінде ол британдық азаматтарға Ұлыбританияның соғыс уақытындағы жауларының колонияларымен құл саудасына қатысуына тыйым салған Шетелдік құл саудасы туралы заң жобасын қарастырды, осылайша Ұлыбритания порттары арқылы өтетін құл саудасының үштен екісін жойды. 1806 жылғы 10 маусымда Фокс парламентке құл саудасын толық жою туралы ұсыныс жасады: «Бұл палата африкалық құл саудасының әділдік, адамгершілік және салауатты саясат принциптеріне қайшы келетінін мойындайды және барлық мүмкіндіктерді пайдаланып, аталған сауданы жою үшін тиімді шаралар қабылдауға кіріседі». Палата құл саудасын жоюға 114 дауысқа 15 дауыспен қолдау көрсетті, ал Лордтар 24 маусымда ұсынысты мақұлдады. Фокс былай деді:
blockquote|Мен осы түндегі ұсынысымның маңыздылығы мен қажеттілігіне соншалықты сенімдімін, сонда егер мен парламентте отырған жиырма жылдың ішінде осыған қол жеткізсем, мен өзімді жеткілікті сезіп, қоғамдық өмірден қанағатпен және борышымды орындағанымды біліп, шыға аламын. Фокс үйі Чертсиге жақын жерде жерленгісі келсе де, оның жерлеу рәсімі 1806 жылғы 10 қазанда Вестминстер аббаттығында, 1780 жылы Вестминстерге алғаш сайланған күнінің мерейтойында өтті. Питттен айырмашылығы, Фокс жерлеу рәсімі жеке өткізілді, бірақ оған құрмет көрсету үшін келген көпшілік оның қарсыласының қызметіндегідей көп болды. Өмірінің соңына қарай Фокс құмар ойындарда 200 000 фунт стерлинг жоғалтты. Сырт келбеті қараңғы, семіз және түкті болды, сондықтан ол туған кезде әкесі оны маймылмен салыстырған. Әсіресе 1794 жылдан кейін Фокс достары мен жақтастарының шеңберінен тыс адамдардың пікірлерімен сирек кеңескен. Ол 1795 жылғы 28 қыркүйекте Хантингдонширдегі Уайтон қаласында жеке рәсімде үйленді, бірақ бұл фактіні 1802 жылдың қазанына дейін жарияламады, ал Элизабет ешқашан сарайда қабылданбады. Фокс көбінесе парламенттен Армистедтің ауылдық вилласында, Суррейдегі Чертсиге жақын Сент-Эннн төбесінде уақыт өткізетін болды, онда Армистедтің ықпалы Фокстың жабайы мінез-құлқын біртіндеп жұмсартады және олар бірге оқиды, бақшаға, ауылды зерттеуге және достарын көңілдестіретін. Соңғы күндері ол діншіл әйелінің көңілінен шығу үшін төсегінің жанында діни мәтіндер оқылуына рұқсат берді. Ол одан отыз алты жылға артық өмір сүрді. Сэр Филип Френсис Фокс туралы былай деді: «Оның мінезіндегі ең басты кемшілік және оның барлық сәтсіздіктерінің себебі, қаншалықты таңғажайып көрінсе де, оның жүрегі болмағаны еді». Фокс үшін саясат – Ньюмаркеттегі және Брукстегі іс-әрекеттерінің Вестминстердегі жалғасы болды. 2020 жылы The Daily Telegraph басылымында жарияланған хатында Лорд Лексден оны премьер-министр Борис Джонсонмен салыстырып, «Джонсон көптеген жағынан 18-ғасырлық тұлға» және екі көшбасшыны ұқсас жолдармен мақтауға болатынын айтты.

When Pitt died on 23 January 1806, Fox was the last remaining great political figure of the era and could no longer be denied a place in government. When Grenville formed a "Ministry of All the Talents" out of his supporters, the followers of Addington and the Foxites, Fox was once again offered the post of Foreign Secretary, which he accepted in February. Fox was convinced (as he had been since Napoleon's accession) that France desired a lasting peace and that he was "sure that two civil sentences from the Ministers would ensure Peace". Therefore, peace talks were speedily entered into by Fox and his old friend Talleyrand, now French foreign minister. The mood had completely changed by July, however, and Fox was forced to acknowledge that his assessment of Napoleon's pacific intentions was wrong. Negotiations over Hanover, Naples, Sicily, and Malta faltered and Talleyrand vetoed Russian participation in the negotiations. King George believed this was a ploy to divide Britain and Russia as French interests would suffer if she had to deal with an Anglo Russian alliance. Fox was forced to agree that the King's belief was "but too well founded". Yarmouth confirmed that Russia was negotiating separately with France. Fox was appalled at what he called this "extraordinary step". Fox's biographer notes that these failed negotiations were "a stunning experience" for Fox, who had always insisted that France desired peace and that the war was the responsibility of King George and his fellow monarchs: "All of this was being proved false It was a tragic end to Fox's career". Though the administration failed to achieve either Catholic emancipation or peace with France, Fox's last great achievement would be the abolition of the slave trade in 1807. Though Fox was to die before abolition was enacted, he oversaw a Foreign Slave Trade Bill in spring 1806 that prohibited British subjects from contributing to the trading of slaves with the colonies of Britain's wartime enemies, thus eliminating two thirds of the slave trade passing through British ports. On 10 June 1806, Fox offered a resolution for total abolition to Parliament: "this House, conceiving the African slave trade to be contrary to the principles of justice, humanity, and sound policy, will, with all practicable expedition, proceed to take effectual measures for abolishing the said trade " The House of Commons voted 114 to 15 in favour and the Lords approved the motion on 24 June. Fox said that:
blockquote|So fully am I impressed with the vast importance and necessity of attaining what will be the object of my motion this night, that if, during the almost forty years that I have had the honour of a seat in parliament, I had been so fortunate as to accomplish that, and that only, I should think I had done enough, and could retire from public life with comfort, and the conscious satisfaction, that I had done my duty. Although Fox had wanted to be buried near his home in Chertsey, his funeral took place in Westminster Abbey on 10 October 1806, the anniversary of his initial election for Westminster in 1780. Unlike Pitt's, Fox's funeral was a private affair, but the multitude that turned out to pay their respects were at least as large as those at his rival's service. By the end of his life, Fox had lost about £200,000 gambling. In appearance, Fox was dark, corpulent and hairy, to the extent that when he was born his father compared him to a monkey. Particularly after 1794, Fox rarely consulted the opinions of anyone outside of his own circle of friends and supporters. He married her in a private ceremony at Wyton in Huntingdonshire on 28 September 1795, but did not make the fact public until October 1802, and Elizabeth was never really accepted at court. Fox would increasingly spend time away from Parliament at Armistead's rural villa, St. Ann's Hill, near Chertsey in Surrey, where Armistead's influence gradually moderated Fox's wilder behaviour and together they would read, garden, explore the countryside and entertain friends. In his last days, the sceptical Fox allowed scriptural readings at his bedside in order to please his religious wife. She survived him by thirty six years. Sir Philip Francis said of Fox: "The essential defect in his character and the cause of all his failures, strange as it may seem, was that he had no heart". For Fox, politics was the extension of his activities at Newmarket and Brooks's to Westminster. In a letter published in The Daily Telegraph in 2020, Lord Lexden compared him to Prime Minister Boris Johnson, saying that "Johnson is an 18th Century figure in many ways" and that the two leaders may be commended in similar ways.