Кіріспе

АҚШ Өкілдер палатасы үшін Техас штаттық округтерінің қайта бөлінуі – 2003 жылғы Техас округтерін қайта бөлу, жаңа конгресс округтерін белгілеген даулы мемлекеттік жоспар. 2004 жылғы сайлауда бұл қайта бөлу республикалықтарға Реконструкция кезеңінен бері алғаш рет Техастың федералды Өкілдер палатасында көпшілік орындарды иеленуге мүмкіндік берді. Техас заң шығарушы органының екі палатасындағы демократтар өзгерістерге қарсылық көрсету үшін жұмыс тастауға шықты, бірақ бұл әрекеттері сәтсіз аяқталды. Оппозиция жоспарға қарсы үш сот ісі қозғады, олар Біріккен Латын Америкалық Азаматтары Лигасы Перриге қарсы (2006) ісінде АҚШ Жоғарғы Сотына біріктірілді. 2006 жылдың 28 маусымында Жоғарғы Сот штаттық округтерді қайта бөлуді конституциялық деп сақтап қалды, бірақ Техастың 23-ші конгресс округін 1965 жылғы Дауыс беру құқығы туралы заңның 2-тарауына қайшы келетін нәсілдік манипуляция ретінде таныды, бұл испан тілді республикалық өкілді қорғауға бағытталған тәжірибе болды. Федералдық округ соты үш судьясы 23-ші округті және оған жақын төрт округті (15, 21, 25 және 28) қайта сызып жазды. 2006 жылдың қараша айында жаңа округтерде қосымша сайлау өтті. Барлық үміткерлер қайта сайланды, тек 23-ші округте ғана республикалық үміткер Генри Бонилья алдымен бірінші кезеңде жеңіске жетпегендіктен, желтоқсан айында қайта сайлауға қатысуға мәжбүр болды, бірақ демократ Сиро Родригеске жеңілді.

Шолу

2002 жылы республикашылар 130 жыл ішінде алғаш рет Техас штатының заң шығарушы органына басымдық алғаннан кейін, Техас штатынан сайланатын Өкілдер палатасының көпшілігін өз партиясының иелігіне көшіруге ұмтылды. 2002 жылғы сайлаудан кейін демократтар Техас штатын ұсынтатын Өкілдер палатасының орындарында 17–15 есе көптігіне ие болды, яғни орынның 53% демократтарда, ал 47% республикашылдарда болды. Алайда, штат конгресс сайлауларында республикашылдарға 53,3%–43,8% дауыс берген еді. Ұзаққа созылған партиялық тартыстан кейін, заң шығарушы орган Техас палатасының депутаты Фил Кинг (Уэзерфорд қаласынан) ұсынған 1374C жоспары – жаңа округтік картаны қабылдады. 2004 жылғы конгресс сайлауында республикашылар 21 орынды жеңіп алды, ал демократтар 11 орынға ие болды, бұл олардың сайлаушылар арасындағы басымдығын едәуір арттырғанын көрсетті. 2006 жылдың 28 маусымында АҚШ Жоғарғы Соты 1965 жылғы Дауыс беру құқығы туралы заңның бұзылуы ретінде, расалық жіктеуге байланысты жоспардың бір округін мойынсоққа тікейтін шешім шығарды. Ол төменгі сотқа түзету жоспарын жасауды тапсырды, нәтижесінде 1440C жоспары құрылды. Жоғарғы Соттың шешімі 2004 жылғы сайлаудағы республикашылардың жеңісіне елеулі қауіп төндірмеді деп есептелді.

1991-2003 жылдардағы эволюция және Том ДеЛейдің рөлі

Техас заң шығарушы органы конгресс округтерін қайта бөлу жоспарын соңғы рет 1991 жылы, 1990 жылғы халық санағынан кейін қабылдады. Ол кезде демократтар губернаторлық лауазымды (Анн Ричардспен бірге) және екі штаттық заң шығарушы органның бақылауын жүзеге асырды. 2000 жылғы халық санағына қарай, республикашылдар штаттың атқарушы билігін қайта басып алды, губернатор Джордж Буш пен вице-губернатор Рик Перри сайланды, сондай-ақ Техас Сенатын бақылауға алды. Демократтар Техас Өкілдер палатасындағы көпшілігін сақтап қалды. 2001 жылы демократтар мен республикашылар ең соңғы халық санағына жауап беру үшін жаңа округ карталары бойынша келісе алмады. Республикашыл оппозиция штат заңнамасына сәйкес мәселені судьялар алқасына жіберуді ұсынды. "Бір саяси партияның жұмысын екіншісінің пайдасына жоюға құлшынбайтын" судьялар 1991 жылғы көптеген округтерді өзгеріссіз қалдырып, жаңа карта жасады. 2002 жылғы сайлаулардан кейін Техастың АҚШ Өкілдер палатасы делегациясында 17-15 демократиялық көпшілік құрылды. Техас Өкілдер палатасы мен Сенаты округтерін қайта бөлу мәселесі бойынша Техас Конституциясы егер штат заң шығарушы органы халық санағынан кейінгі алғашқы сессияда екі палата үшін де қайта бөлу жоспарын мақұлдамаса, Заңнамалық аудандастыру кеңесінің (LRB) отырыс шақыруын қарастырады. 2001 жылдың маусым айында штат заң шығарушы органының екі палатаның бірі үшін де қайта бөлу жоспарын қабылдамауынан кейін аудандастыру міндеті LRB-ге жүктелді. LRB бес штаттық лауазым иесінен тұрады: вице-губернатор, Палата спикері, бас прокурор, штат контролері және Бас жер кеңсесінің комиссары. Осы бес лауазым иесінің төртеуі республикашыл болды, нәтижесінде жасалған аудандастыру жоспарлары республикашылдарға тиімді деп есептелді. 2001 жылдың қыркүйегінде сол кездегі Палата көпшілікке жетекшісі Том Делей (Техас, 22 округ) «Республикалық көпшілік үшін техастықтар» (TRMPAC) ұйымын құрды – бұл Техас штатындағы республикалық кандидаттарға науқан қаржысын жинауға бағытталған саяси іс-қимыл комитеті, әсіресе штаттық Палата спикерінің лауазымын бақылауға алу мақсатында, сол кезде демократ Пит Лэни басқарды. TRMPAC 2000 жылғы ұлттық сайлау кезінде республикашылдарға қаржы жинау үшін құрылған федералдық деңгейдегі ұйым – Делейдің «Республикалық көпшілік үшін америкалықтар» (ARMPAC) ұйымының үлгісімен құрылды. Сонымен қатар, бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен жарияланғандай, Делей Техаста аудандастыру жұмысында маңызды рөл атқарды.

Әділет департаментінің тексеруі

2003 жылы округтерді қайта бөлу кезінде Техас штаты 1965 жылғы Дауыс беру құқығы туралы заңның 5-тарауындағы алдын ала келісім талаптарына бағынды. Техас штаты 2003 жылғы конгресс округтерін қайта бөлу жоспарына АҚШ Әділет министрлігінен алдын ала келісім алды. Бірақ 2005 жылдың желтоқсанында «Вашингтон Пост» газеті хабарлады: «Әділет министрлігінің заңгерлері конгрессмен Том Делей бастамасымен жасалған Техас штатының конгресс округтерін қайта бөлу жоспары Дауыс беру құқығы туралы заңды бұзады деген қорытындыға келді, бұл бұрын жарияланбаған құжатта көрсетілген», - деп газет жазды. Алты Әділет министрлігінің адвокаты қол қойған құжатта былай делінген: «Округтерді қайта бөлу жоспары екі конгресс округінде афроамерикандықтар мен испаноязылдықтардың дауыс беру мүмкіндігін заңсыз түрде әлсіретті. Техас штаты ұсынған конгресс округтерін қайта бөлу жоспарының кемсітушілік емес екенін дәлелдеу жөніндегі міндетін орындаған жоқ».

2006 жылғы Жоғарғы Соттың қайта қарауы

АҚШ Жоғарғы Соты 2006 жылғы 28 маусымда «Латын Америкасы Біріккен Азаматтары лигасы против Перри» ісі бойынша шешім шығарды. Сот штаттарға қалағандағыдай аудандастыру құқығы бар екенін айтқанмен, судьялар Техас штатының 23-конгресс округінің 1965 жылғы Дауыс беру құқығы туралы заңның 2-тарауын бұзу арқылы нәсілдік манипуляция жасағанын анықтады және оны жарамсыз деп таныды. Бұл шешім заң шығарушыларды Соттың шешіміне сәйкес шекараларды өзгертуге міндеттеді.

Демократтар нысанаға алынды

2003 жылғы қайта аудандастыру демократтардың ақ нәсілді өкілдері бар он округке бағытталды, ал демократтардың азшылық өкілдері бар жеті округтің құрамына кірмеді. Макс Сэндлин (ТХ 1) 2004 жылы республикашыл Луи Гомерттен жеңілді. Джим Тернер (ТХ 2) 2004 жылы қайта сайлануға түспеді. Оның орнын республикашыл Тед По жеңіп алды. Ральф Холл (ТХ 4) партиялық бағытын республикашылға өзгертіп, 2004 жылы қайта сайланды. Ник Лэмпсон (ТХ 9) қайта аудандастыру нәтижесінде 2-ші округке ауыстырылды және Тед Подан жеңілді. Ол 2006 жылы Sugar Land аймағына көшіп, Том ДеЛей босатқан орынға үміткер болды (ол күдікті қылмыстық сөздер мен ақша жылысуына қатыстылығына байланысты отставкаға кетті). Ол сол жылы тарихи республикалық 22-ші округте сайлауда жеңіске жетті, бірақ 2008 жылы республикашыл Пит Олсоннан жеңілді. Ллойд Доггет (ТХ 10) 25-ші округке көшірілді, ол Остиннен оңтүстікке қарай Мексика шекарасына дейін созылатын тар жолақ ретінде құрылды және ирониялық түрде "фахита жолағы" деп аталды, себебі онда испандар көпшілік құрады. Доггет жаңа округте сайлауда Мак-Алленнен аудандық сот судьясы Летисия Хинозозаны жеңіп, жеңіске жетті. Жоғарғы соттың шешімімен жақын орналасқан 23-ші округ сайлау құқығы туралы заңды бұзған деп табылғаннан кейін, 25-ші округ 2006 жылғы сайлауға қайта құрылды, онда Доггет қайтадан жеңіске жетті. Чет Эдвардс (ТХ 11) 17-ші округке көшірілді, онда жаңа құрамында республикалық сайлаушылардың үлесі жоғары болды. Дегенмен, демократ Эдвардс 2004, 2006 және 2008 жылдары қайта сайланды. 2010 жылы ол республикашыл Билл Флорестен жеңілді. Чарли Стенхолм (ТХ 17) республикашылдардың көпшілігі бар 19-шы округке ауыстырылды. Ол сол округтің республикалық өкілі Рэнди Нойгебауэрге қарсы сәтті сайлау өткізе алмады. Мартин Фрост (ТХ 24) өзінің округін бірнеше жаңа құрылған Даллас аймағындағы округтерге бөлінді, олар республикашылдарды жақтауға және сайлауға бағытталған. Ол 32-ші округте сайлауға қатысу үшін тұрғылықты жерін өзгертті және округтің республикалық өкілі Пит Сешнске жеңілді. Фросттың бұрынғы округі, қайта құрылғаннан кейін, Кэрроллтоннан шыққан республикалық заң шығарушы Кенни Марчант жеңіп алды. Крис Белл (ТХ 25) округінің нөмірі 9-округке өзгертілді, ол азшылықтардың көпшілігін құрайтын округке айналды. Белл демократиялық сайлауда Техас штатының NAACP президенті Ал Гринге жеңілді, ол жалпы сайлауда жеңіске жетті. Джин Грин (ТХ 29) 2004 жылы қайта сайланды. Қайта аудандастырудан зардап шеккен демократтардың ішінде Грин басқа округке ауыстырылмастан немесе партияны өзгертпей қайта сайланған жалғыз адам болды. Ол Хьюстон аймағынан келген өкілдер арасында қалған жалғыз ақ демократ болды және 2018 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін латындықтардың көпшілігін құрайтын округтің өкілі болды. Қайта аудандастыру Генри Бонильяны, ТХ 23 округінің испандық республикашылын қорғауға бағытталған сияқты көрінді. 2002 жылы ол консервативті демократ Генри Куэлардан күшті қарсылыққа тап болды. Сондай-ақ, ол либералды демократ Сиро Родригесті бейтараптандырды. Бұл екі демократты бір округке біріктіріп, оларды демократиялық номинация үшін бір-біріне қарсы шығуға мәжбүр ету арқылы жасалды (Куэлар жеңді). Алайда, 2006 жылы Жоғарғы соттың шешімі ТХ 23 округінің шекарасын қайта құруды талап етті. Нәтижесінде арнайы сайлау өтті, онда Бонилья алты демократ және тәуелсіз кандидатпен күресті. Ол демократ Сиро Родригестен жеңілді.