Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қабықтың бүкіл шеңбер бойынан алынуы.
Removal of the bark from around the entire circumference
Girdling, сондай-ақ сақина тәрізді қабықтан айыру деп аталады, – бұл ағаш тәжді немесе діңді қоршап тұрған қабықтың (корк камбиумнан немесе "феллогеннен", флоэмадан, камбиумнан және кейде ксилемадан тұратын) алынуы немесе зақымдануы. Қабықтан айыру ағашқа жапырақтарынан тамырларына қоректік заттардың өтуіне кедерілтеді, нәтижесінде ағаш уақыт өте келе өледі, ал ксилеманың қанша бөлігі алынғанына байланысты қоректік заттардың кері бағытта ағылуына да тосқауыл қоюы мүмкін. Толығымен қабығынан айырылған бұтақ сынды, ал ағаш діңі қабығынан айырылғанда, егер ол жараны жабу үшін жоғарыдан жаңадан өспесе, бүкіл ағаш өледі. Адамдар осы әдісті орман шаруашылығында, бау-бақша шаруашылығында және зиянкес әрекеттерде қолданады. Орманшылар орманды сирету үшін қабықтан айыруды пайдаланады. Кейбір саңырауқұлақтар, бактериялар немесе вирустар тудырған кең тараған қабық жаралары діңді немесе бұтақты қабықтан айыра алады. Кеміргіштер сияқты жануарлар ағаштардың сыртқы қабығымен қоректенеді, әсіресе қыс айларында қардың астында. Сондай-ақ, өсімдіктермен қоректенетін сүтқоректілер, құстар мен жәндіктер де ағаш қабығын жеу арқылы, қатарластырылған тесіктер жасау арқылы ағаштың айналасын қабықтан айыра алады. Жеміс өсірушілер үлкен жеміс алу немесе жеміс тұрғызу үшін қабықтан айыруды мәдени техника ретінде қолданады. Шарап жасау (жүзім өсіру) саласында бұл әдіс цинктур деп те аталады.
Girdling, also called ring barking, is the circumferential removal or injury of the bark (consisting of cork cambium or "phellogen", phloem, cambium and sometimes also the xylem) of a branch or trunk of a woody plant. Girdling prevents the tree from sending nutrients from its foliage to its roots, resulting in the death of the tree over time, and can also prevent flow of nutrients in the other direction depending on how much of the xylem is removed. A branch completely girdled will fail and when the main trunk of a tree is girdled, the entire tree will die, if it cannot regrow from above to bridge the wound. Human practices of girdling include forestry, horticulture, and vandalism. Foresters use the practice of girdling to thin forests. Extensive cankers caused by certain fungi, bacteria or viruses can girdle a trunk or limb. Animals such as rodents will girdle trees by feeding on outer bark, often during winter under snow. Girdling can also be caused by herbivorous mammals feeding on plant bark and by birds and insects, both of which can effectively girdle a tree by boring rows of adjacent holes. Orchardists use girdling as a cultural technique to yield larger fruit or to set fruit. In viniculture (grape cultivation) the technique is also called cincturing.
Орман шаруашылығы және бау-бақша шаруашылығы
Барлық тамырлы өсімдіктер сияқты ағаштар да су мен қоректік заттарды тасымалдау үшін екі тамырлы тінді пайдаланады: ксилема (әдетте ағаш деп те атайды) және флоэма (қабықтың ең ішкі қабаты). Ағаш қабығын тіккенде (жапырақтарды тіккенде), флоэма алынып тасталады, ал өлім жапырақтардың қантты (негізінен сахарозаны) тамырларға тасымалдау мүмкін болмауынан туындайды. Бұл процесте ксилема өзгеріссіз қалады, ал ағаш әдетте су мен минералдарды тамырдан жапыраққа уақытша тасымалдауға қабілетті болады. Ағаштар жараның астынан көкендер шығарады, әйтпесе тамырлар өледі. Тамырлар АТФ өндіре алмай және ксилема арқылы қоректік заттарды жоғары қарай тасымалдауды тоқтатқанда өлім орналасады. Жараның астындағы жаңа көкендердің пайда болуын гербицидпен жағу арқылы болдырмауға болады. Флоэмадағы қант тасымалын бұзатын немесе кедергі келтіретін, гүлдің ерте ашылуын ынталандыратын және жеміс беруді арттыратын, сондай-ақ өсімдік мөлшерін бақылап, кесу қажеттілігін азайтатын сақина тәрізді тікпе техникалар жасалған. Ағаш қабығын тікпелеу, кесумен салыстырғанда баяу процесс болып табылады және көбінесе қажет болған жағдайларда ғана қолданылады, мысалы, экологиялық қорғалатын аумақтан жеке ағашты алып тастау кезінде, қоршаған өсімдіктерге зиян келтірмей. Кездейсоқ тікпелеу де мүмкін, сондықтан кейбір жұмыстарды сақтықпен орындау қажет. Тірекке байланған жас ағаштар өскенде байланыстың үйкелісінен тікпеленуі мүмкін. Егер арқандар жиі ағашқа байланса (мысалы, мал байлау немесе қайық тоқтату үшін), арқанның үйкелісі қабықтың зақымдануына әкелуі мүмкін. Ағаш қабығын тікпелеу тәжірибесі Еуропада көптен бері белгілі. Мысалы, Солтүстік Калифорниядағы кейбір еменді ормандарда, Анадел мемлекеттік паркі сияқты жерлерде, Дуглас шыршасының аралас еменді ормандарға кеңінен таралуын болдырмау үшін таңдалған Дуглас шыршалары тікпеленеді. Ағаш қабығын тікпелеу тік өлі ағаштарды (снагтарды) жасау үшін де қолданылуы мүмкін. Бұл жәндіктер мен ұя салатын құстар сияқты әртүрлі жануарлар үшін құнды орта болуы мүмкін.
Like all vascular plants, trees use two vascular tissues for transportation of water and nutrients: the xylem (also known as the wood) and the phloem (the innermost layer of the bark). Girdling results in the removal of the phloem, and death occurs from the inability of the leaves to transport sugars (primarily sucrose) to the roots. In this process, the xylem is left untouched, and the tree can usually still temporarily transport water and minerals from the roots to the leaves. Trees normally sprout shoots below the wound; if not, the roots die. Death occurs when the roots can no longer produce ATP and transport nutrients upwards through the xylem. The formation of new shoots below the wound can be prevented by painting the wound with herbicide. Ring barking techniques have been developed to disrupt or impede sugar transport in phloem, stimulating early flower production and increasing fruiting, and for controlling plant size, reducing the need for pruning. Girdling is a slow process compared to felling and is often used only when necessary, such as in the removal of an individual tree from an ecologically protected area without damaging surrounding growth. Accidental girdling is also possible and some activities must be performed with care. Saplings which are tied to a supporting stake may unintentionally be girdled as they grow, due to friction caused by contact with the tie. If ropes are tied frequently to a tree (e. g. to tether an animal or moor a boat), the friction of the rope can also lead to the removal of bark. The practice of girdling has been known in Europe for some time. Another example is the girdling of selected Douglas fir trees in some Northern California oak woodlands, such as Annadel State Park, in order to prevent that Douglas fir from massive invasion of the mixed oak woodland. Girdling can be used to create standing dead wood, or snags. This can provide a valuable habitat for a variety of wildlife, including insects and nesting birds.
Бау-бақша шаруашылығы
Баумен байлау әдісі жеміс беретін өсімдікті ірі жеміс беруге мәжбүрлеу үшін де қолданылады. Шаруа үлкен бұтақтың түбінде немесе діңгегіне бау (қабықтан айыру) салады. Осылайша, жапырақтар өндірген барлық қанттар жеміске ғана сіңіріліп, оның мөлшері қалыптыдан артық болады. Жүзімде баумен байлау немесе шеңгел салу әдісі жүзім шағын бағындағы жүзімді ірі және тәтті ету үшін қолданылады, ал олар бауланған жүзім ретінде сатылады. Кейбір ағаштарда гүлдеу мен жеміс түю қиындық тудырады; баумен байлау сол сияқты өнімділікті арттыруға көмектеседі. Баумен байлаудың тудырған "залалы" әсері тамырға қоректік заттардың қозғалысын шектейді, сондықтан жапырақтарда өндірілген көмірсулар тамырға сақталуға кетпейді. Баумен байлау ағаш өсуін уақытша тоқтатады. Тамырларды кесу, ежелгі Азия тәжірибесі, және басқа да бақыланатын зақымдаулар, мысалы, діңгегіне шеге қағу немесе бұтақтар мен діңгекті соғу, баумен байлауға ұқсас нәтижелер береді. Баумен байлау көбінесе жүзім, авокадо, алма, личи, манго, цитрус және басқа да ағаштарда қолданылады. Әдетте, бау тек өткен жылы жақсы өнім бермеген сау ағаштарға ғана салынады. Ағашты немесе жүзімді өлтіруі мүмкін тірі қабыққа зиян келтірмеу үшін сақ болу керек. Ағаштар әдетте шеңгелден кейін төрт-бес аптада жазылады. Кесілген жерді бояу саңырауқұлақтар мен зиянкестерден қорғауға көмектеседі.
Girdling is also used as a technique to force a fruit bearing plant to bear larger fruit. A farmer would place a girdle (bark removal) at base of a large branch or at the trunk. Thus, all sugars manufactured by the leaves have no sinks but the fruit, which grows to above the normal size. For grapes girdling or cincturing is used to make the grapes large and sweeter on the grape canopy and are sold as girdled grapes. Flowering and fruit setting is a problem on some trees; girdling may improve yield in the same way. The "damage" done by girdling restricts the movement of nutrients to the roots, thus the carbohydrates produced in the leaves do not go to the roots for storage. Girdling temporarily stops tree growth. Root pruning, an ancient Asian practice, and other controlled damaging, such as driving nails into the trunk or beating the branches and trunk, produce results that are similar to girdling. Girdling is commonly used on grape, avocado, apple, litchi, mango, citrus and other trees. Girdling is normally only done to healthy trees that did not yield well the previous year. Care must be used not to damage sapwood that may kill the tree or vine. Trees normally heal in four to five weeks after cincturing. Painting the cut can protect against fungus and pests.
Жануарлар арқылы
Әр түрлі жануарлар ағаштарды тамақтануы немесе басқа да қызметтері арқылы белдеулей алады. Солтүстік Америкада ағаштар, әсіресе, тамырлары мен діңін қоршап жейтін тышқан тәрізділерден зардап шегеді. Солтүстік Америка құстарының арасында ағаштарды белдеушілердің ең көп таралғаны – сорғыштар. Олар жәндіктермен қоректену үшін ағаш діңдеріне тесіктер салады, сондай-ақ, ашылған жерлерде жиналған шырынды жеу үшін немесе балапандарына беру үшін параллель тесіктер жасап, сақиналар құрайды. Олар көбінесе қарағай, қайың, шаған, емен және жеміс ағаштарына шабуыл жасайды және көбею маусымында, ақпан мен маусым аралығында аумақты белгілеу кезінде ең көп зиян келтіреді. Су құбыршылары (касторлар) диаметрі 3-6 дюйм болатын сабақтардың және ірі ағаштардың тамырларының негізін белдеулейді. Бұл көбінесе ағаштардың әлсіреуіне немесе өлуіне себеп болады. Ұлыбританияда және Еуропаның басқа аймақтарында шығыс сұр күмісқұйрық ағаштардың қабығын белдеулейді немесе толығымен жолап алады. Еліктер (еркек бұғылар) мүйіздерін әртүрлі жастағы ағаштарға сүйреп, байқамай ағаштарды белдеулейді. Agrilus biguttatus тамақтану мінез-құлқы арқылы ағаштарды белдеулей алады және 1,5 метрге дейін жететін зигзаг тәрізді жолдар (галереялар) құрады. Австралияда қоянның қоршаған ортаға зиян келтіруінің бір жолы – ағаштарды белдеу.
Various animals can girdle trees through their feeding or others activities. In North America, trees are prone to damage by voles in particular girdling both their roots and trunk. Among North American birds, the sapsuckers are the most common girdlers of trees. While sapsuckers will bore holes in tree trunks to feed upon insects, they also make parallel rings of holes in order to eat sap that collects in the openings or to feed it to their young. They most frequently attack pine, birch, maple, spruce and fruit trees and do the most damage during breeding season and territory establishment between February and June. Beavers girdle the bases of stems 3 6 inches in diameter, and girdle the roots of larger trees. This often weakens or kills trees. In the United Kingdom and other parts of Europe, the eastern grey squirrel is also known to girdle or entirely strip bark from trees. Bucks (male deer) inadvertently girdle trees by rubbing their antlers on trees of various ages. Agrilus biguttatus can girdle trees through their feeding behavior and create zigzag galleries that measure up to 1.5 meters in length. One of several ways rabbits damage the environment in Australia is by girdling.
Жүзімдіктер бойынша
Ағаштарға өрмелеп, оралып, жермен жайылып өсетін (көтеріліп, тігіліп, жермен жыртылып жүретін) жүзімдер арқылы белдеу жасауға болады. Осылайша ағаштарға зиян келтіріп, орман қаптамасына және оған тәуелді экожүйелердің саулығына айтарлықтай нұқсан тудыратын бірнеше шабуылдайтын түрлер бар. Шығысқы ащы жүзімі, шығысқы глициниясы және ағылшын жидесі ағаштарды белдеу арқылы зақымдап, тіпті өлтіруі мүмкін.
Trees can be girdled by climbing, twining, and ground creeping (rampant) vines. There are several invasive species that harm trees in this way and cause significant damage to forest canopy and the health of ecosystems dependent on it. Oriental Bittersweet, Oriental Wisteria, and English Ivy all can damage and kill trees by girdling.