Кіріспе

Бұл мақалада 1931-1945 жылдар аралығындағы Маньчжуко және Мэнцзян экономикасы талданды. 1931 жылғы жапондық тиімді аннексия отарлық жүйеге алып келді (Маньчжуко (әкімшілік) бетіне қараңыз). Жапония ауыр өнеркәсіпке, сондай-ақ шамалы дәрежеде ауыл шаруашылығына инвестиция жасады. Бас істер жөніндегі мемлекеттік кеңес ресми экономикалық саясатты жапондық бақылауда ұстап тұрды. Маньчжу орталық банкі ұлттық орталық банк болып табылды. Квантун армиясы Жапония императорының өкілі ретінде ең жоғары билікке ие болды, ал номиналды Маньчжуко орталық үкіметінің тиісті министрліктері де қатысты.

Соя

Соя – Маньчжуконың басты егіні болды. Алғашқы экспорт 1908 жылы Англияға жүзеге асырылды. Сояның экономикалық өсуіне Оңтүстік Маньчжурия темір жолы компаниясының үлкен үлесі болды, ол Дайреннен тікелей шетелге, әсіресе Қытай мен Жапонияға экспорттауға жағдай жасады. Маньчжукода түрлі өңдеу заводтары жұмыс істеді. 1933-1934 жылдары өңделген жер көлемі азайды және өндіріс 4,6 миллионнан 3,84 миллион тоннаға дейін төмендеді. Жапония сояны пайдалану үшін өнеркәсіпті дамытты, орташа өндіріс көлемі 1 500 000 тоннаны құрады. Оның жартысы Еуропаға экспортталды. Жапонияға тыңайтқыш үшін шикі май пастасы және тағамдық соя жіберілді. Ал қалған бөлігі целлюлоза заводтарында қолданылды.

Мақта

Маньчжукода жыл сайын 120 000 килограмм төмен сапалы өнім шығарылды.

Мал шаруашылығы

Маньчжукоу өнімді аймақ болды, онда көптеген үй жануарлары кіршіне шаруашылықтарда немесе ірі меншіктерде бағылды. Жапондық мамандар шетелдік түрлерді – шошқа, ірі қара және қойларды енгізу арқылы сүт, ет, былғары және жүн өндірісін арттырды. Сонымен қатар, жібек құрты мен жабайы жібек – тусса құрты да маңызды өнімдердің бірі болды. Біріншісінің тамақтануы үшін ақ түкті қарағаштар қажет болса, екіншісі тусса жібін жасау үшін Quercus mongolica және басқа да емен түрлеріне мұқтаж болды. Екі өнім де бояу үшін жиналып, Еуропа мен Америкаға экспортталды немесе осы нарықтарға шикізат ретінде жіберілді. Құрттар Қытай мен Жапонияға жөнелтілді. Тусса жібек немесе понгэ Каипин және Андонг (Ляонин провинциясы) аймақтарында өндірілді, ал жібек құрттары Квантун (Кантошу) және Оңтүстік Маньчжурия темір жолы аймағында, сондай-ақ Чосенде қалды.

Орман шаруашылығы өнімдері

Ағаш және ағаш өнімдері маңызды салалар болды. Рехе және Цзилинь провинцияларында түрлі орман түрлерінің кең аумақтары орналасқан. 1911 жылдан 1931 жылға дейін қытай ағаш кесушілері онда жұмыс істей бастады; Маньчжу кезеңінде кесілген ағаш көлемі шамалы болды. Орман шаруашылығы негізінен Ялу және Сунгари өзендерінің бойында жүргізілді; олардың салалары Адонг, Цзилин және Харбин қалаларындағы ағаш өңдеу орталықтарына өзен арқылы тасымалдауға мүмкіндік берді. Тюмен және басқа да солтүстік өзендер де тасымалдықпен қамтамасыз етті. 1939 жылға дейінгі орташа өндіріс жылына бір рет болатын. Қолданылуы: теміржол тіректері, қағазға арналған целлюлоза пастасы және Карафуто аймағында өндіріс, сондай-ақ Жапонияға, Ресейге және Орталық және Солтүстік Қытайға экспортталды. Мэньцзян аймағында да осындай үлгі орын алған болуы мүмкін.

Аң аулау

Тауларда көптеген жануар түрлерін терісі, еті үшін немесе ойын-сауық үшін аулауға болар еді. Бұл аймақ қазіргі Хэйлунцзян провинциясына сай келеді. Менджанда да жағдай осыған ұқсас.

Жағалау, өзен және көл балық аулау

Амур, Сунгари, Нонни, Мутанг-Кян, Усури, Ляо, Ялу және Тумен өзендері, Ханка, Буир-Нор және Хулун-Нор көлдері – балықтың маңызды көздері. Балық түрлеріне форель, лосось және еуропалық шабақ жатады. Буир-Нор және Хулун-Нор көлдерін қоспағанда, оларды қар еріген айларда ғана аулауға болады. Аталған көлдер Ресей-Моңғолия шекарасына жақын орналасқан Шың-Ан провинциясының тұрғындары үшін бағалы балық көзі болып саналды және шекаралық шиеленістерге себеп болған. Өзендер мен көлдерден жыл сайынғы балық аулау көлемі 25 000 тоннаны құрады. Теңіз балық аулау По Хай шығанағы және Сары теңіз аймақтарында жүргізілді. Ауланған балықтардың ішінде треска, креветка, теңіз бас балығы, лобстер және қызылшабақ болды.

Көлік

Жапондықтар жолдарды салды. Олар сондай-ақ Дайрен, Мукден, Харбин және басқа да нүктелерді Хсинкингтегі хабпен байланыстыратын жергілікті әуе компаниясын құрды. Амур, Нонни, Ялу-Ляо және Сунгари өзендері батыс және солтүстік-батыстағы каботаж қайықтары мен көлік кемелеріне қызмет көрсетті. Хсинан провинциясы мен Мэнь Чианг және Кеңес Одағының Сыртқы Моңғолия арасындағы саудада түйелер жиі қолданылды. Негізгі темір жол желілері – Ресейде салынған және Жапония кеңейткен Шығыс Қытай темір жолы, сондай-ақ Мукден мен Харбинде темір жол орталықтары бар Пекин-Мукден темір жолы болды. Оңтүстік Маньчжурия темір жолы компаниясы Канадалық Тынық мұхиты темір жолына ұқсас, себебі ол тек темір жол ғана емес еді. 1931 жылы компания Фушумдағы көмірге капиталының 27%, Аншан темір зауытына 3%, Кантошудағы Дайрен және Рюджун порттарына 8% инвестициялады, сондай-ақ Ямато қонақ үйі, Танкацудағы Туитсуйке қонақ үйі, сауда және балық аулау кемелері, электр станциялары, жергілікті мекемелер, мектептер, ауыл шаруашылығы, геология және тау-кен, санитарлық-медициналық, мемлекеттік қызметтер, мемлекеттік сәулет және тағы да басқа салаларға да аз сомада инвестиция жасады. Жапон үкіметі қаражаттың көп бөлігін, ал қалғанын жапон, қытай және маньчжур жеке инвесторлары ұсынды. 1935 жылы Маньчжукода белсенді темір жолдар болды. Олардың 80% "Мемлекеттік темір жолдар" деп саналды, оның 80% жеке Маньчжурия темір жолына, ал қалғаны Солтүстік Маньчжурия темір жолына тиесілі болды. 1932 жылы үкімет он жыл ішінде жолдар салуды жоспарлады, бірақ қоғамдық автобус көлігін дамыту мақсатында жоспардың тек бір бөлігі ғана орындалды. Рёджун мен Дайрен маңызды сауда порттары болды. Басқа порттарға Андонг, Ниучжуан және Хулудао кірді. Жапон теңізі аймағында Юки, Рашин және Сейшин порттары орналасқан.

Минералдар

Ең маңызды тау-кен өнімдері Фушунь мен Фусинде көмір және темір. Фушунь мен Фусинде мұнайға бай сланец және шпаттар кездеседі. Ірі Хинган тауларында және Амур өзенінде алтын кен орындары көптеп таралған. Басқа минералдар: асбест, антимон, боксит, кализ, мыс, алтын, қорғасын, әк, магнезит, марганец, пирит, мәрмәр, тұз, сода, күміс, күкірт, тау шайыры, қалайы, вольфрам, мырыш және т.б. кіреді.

Темір және болат

Америкалық геолог Форстер Пейннің мәліметінше, Шығыс Азияның темір кенінің 70% Маньчжурияның жағалау аймақтарында орналасқан, 1944 жылы оның қоры 2000-2500 миллион тоннаға бағаланған, бұл Германияның 721 миллион тоннасынан әлдеқайда көп. Мұндай кендерде темірдің құрамы 60% құрайды; Мукденнің оңтүстігіндегі Аншан маңындағы басқа кен орындарында орташа темір мөлшері 40% шамасында. 1931-1932 жылдары Таку-Шан (Аншан, Ляонинге жақын), Шан-Пай-Шан тауларындағы, Миаоэркоу мен Тунпиентаодағы және Ляониндегі кен орындарынан 1 000 000 тонна темір өндірілді. 1933 жылы Аншань және Пенсиху зауыттарындағы темірдің жалпы өндірісі 430 000 тоннаны құрады. 1934 жылы алғаш рет 950 000 тонна төмен сапалы гематит өндірілді. Миаоэркоу кенішінен де 235 000 тонна гематит алынды. Тунпиентао кен орындарында 100 миллион тонна жоғары сапалы темір қоры бар. Аншань зауыттары 1941 жылы 1 750 000 тонна темір және 1 000 000 тонна болат өндірді. 1942 жылы өндіріс көлемі 3,6 миллион тоннаға дейін өсті, Пенсиху 500 000 тонна өнім шығарды. Сонымен қатар, Тунпиентао зауытының өндірістік қуаты 800 000 тоннаны құрады. "Қытай геологиялық зерттеулерінің арнайы есебі" (1945) Маньчжурия мен оккупацияланған Қытайдағы жапондықтардың темір өндіруі 101 000 тоннадан 175 000 тоннаға дейін, яғни 73% -ға өскенін көрсетеді. Маньчжуко Жапониядан темір және болат өңдеу үшін металл қалдықтарын алып, сонымен бірге жартылай дайын болат өнімдерін экспорттады.

Мұнай

Маньчжуконың Фушум мен Фусиннен басқа жерлерде мұнай қоры шамалы болды, аталған аймақтарда мұнайға толы шифер, мұнай шифері және кентас кендері кеңінен таралған. 1941 жылы Фушунда 1 000 000 тонна мұнай өндірілді. Рехеде көмір кендерімен бірге мұнай да өндірілді. Маньчжуко мұнайды өңдеумен айналысатын зауыттарға да ие болды.

Алюминий

Маньчжукодағы бокситтің негізгі көздері Ляониндегі алюнит кен орындары болып табылады. Йентай, Пенсю, Ниншинтай, Саошин қорындағы боксит пен алюниттің жалпы қоры 25 300 000 тоннаға бағаланды, оның металдық құрамы 55% құрады. Кейін тағы 120 000 000 тоннасы ашылды. 1932 жылы "Мантецу" (Оңтүстік Маньчжурия темір жолы компаниясы және Аншан темір-құрылыс зауыты) Фушунь мен Токиода осы көздерді пайдалану процесін әзірлеу үшін зертханалар ұйымдастырды. 1936 жылы олар "Маньчжу жеңіл металдар қоғамын" құрды. Тазарту процесінде Фушунь көмірінен алынған электр энергиясы, хлорлы қышқыл, калий хлориді және темір шлагы қолданылды. 1938-1942 жылдары алюминий өндірісі 5 000 тоннадан 30 000 тоннаға дейін артты.

Басқа минералдар

1936 жылы мыс өндірісі 100 тоннаға жетті, ал 1943 жылы 500 тоннаға дейін өсті. Қорғасын өндірісі 1223 тоннаны құрады. Мырыш өндіру 398 тоннаны құрады. 1913 жылы Цичиао мен Нуишишанның солтүстік-батысындағы магнезит кен орындары ашылды, олардың қоры 13,6 миллиард тоннаға бағаланды. Бұл кен орындары Андонг-Мукден темір жолының кеңейтілуі арқасында игеруге мүмкіндік алды. 1941 жылы үш кен байыту орнатылымы әлемдік өнімнің 24% -ын өндірді.

Электр қуаты

Осы кезеңде электр энергиясының көп бөлігін су электр станциялары берді. Жапондықтар Сунгари және Ялу өзендеріндегі электр станцияларына инвестиция жасады. Олар 1945 жылдың тамызында Кеңес әскерлерінің шапқыны кезінде Нонни және Ляо өзендеріндегі станцияларды қорғады. Басқа электр энергиясының көздері: газ, мұнай, бункерлік отын және көмір.

Экспорт

1925 жылы астық экспорты 88% құрады, ал қалғаны ағаш өнімдері болды. 1929 жылы АҚШ-қа соя сатылымы төмендеді, ал Германия басты сатып алушыға айналды. 1933 жылы «Маньчжур сыртқы саудасы» (жапондық монополия) экспорт импорттан басым екенін көрсетті. Көмір экспорты 10% құрады, ал темір одан да көп болды. Шағын экспортқа басқа да ауыл шаруашылығы өнімдері (шошқалар, егеуқұйрықтар, каолианг, жержаңғақ) кірді; импортқа мақта, түрлі дәнді ұн, темір, сондай-ақ өнеркәсіп үшін жартылай фабрикаттар мен дайын өнімдер кірді. Басты сауда Қытай және Жапониямен жүргізілді, ал экспорттың бір бөлігі Ресейге жіберілді. 1923 жылғы басқа экспорттық мәліметтерде 4,423,000 тонна өнім көрсетілген, оның 50% соя, ал 30% көмір құрады. 1939 жылы сыртқы сауда 2,650,840,000 миллион Маньчжуко юанын құрады. Жапония бірінші орында тұрды, бірақ АҚШ, Қытай және Германия да сауда серіктестерінің қатарында болды.

Жапондық инвестициялар

Жапондық инвестициялар Маньчжуконың Шығыс Азиядағы үшінші ірі өнеркәсіптік аймақ ретінде қалыптасуына әкелді (Жапония мен КСРО-дан кейін). Маньчжукодағы басқа шетелдік бизнесмендер «Жапончуко» Маньчжуконың барлық өнеркәсібін бақылап, маңызды техникалық және әкімшілік лауазымдарды жапондықтармен толтырғанын айтты. Жапондық инвестициялар (жеке және орталық үкімет) 1938 жылы 1 715 000 000 иенді құрады. 1941 жылы 5 000 000 000 иен қайта инвестицияланды, бұл Қытайдағы әрбір адамға шаққанда 2 долларға тең болды. Жергілікті және шетелдік сауда үшін Жапония орталықтандырылған экономикалық құрылымды, ұлттық орталық банкті және Маньчжуко юанын – жергілікті валютаны ұйымдастырды. Жапондық биліктің алғашқы жылдары Маньчжуко Қытайдың жалпы өнеркәсіптік өндірісінің 14,3%-ын, оның ішінде өндірістік жұмыс күшінің 12%-ын құрады. 1913 жылдан 1930 жылға дейін егін өнімділігі 70%-ға өсті, ал темір жолдарының 30%-ы Қытайдың барлық темір жолдарына тиесілі болды. 1937 жылы Жапон үкіметі Жапон армиясымен бірлесіп, өнеркәсіпші Йосисуке Айкаваға 758 000 000 иен капиталмен Маньчжурияның өнеркәсіптік даму компаниясын ұйымдастыру және басқаруды тапсырды. Бұл «Манчукуоан Зайбацу империясы» атанды және тау-кен және ауыр өнеркәсіпті орталықтандыруға жетекшілік етті. Жапондықтар 440 000 000 иен (44 000 000 фунт стерлинг) инвестициялады. Инвестицияның жартысынан екі үшін бір бөлігі соя өнімдеріне жұмсалды. Инвестициялар Dowa Automobile Company (автомобильдер мен жүк көліктерін өндіру үшін), Харбин қаласындағы Manshukoku Hikoki Seizo KK (двигательдер мен ұшақтар жасау үшін), Morishita Jintan, Мукден қару-жарақ зауыты, Аншан темір және болат зауыты (1913 жылы құрылған) және 1933 жылы Аншанда Showa Steel Works деп аталған, Manshukoku Koku KK (Маньчжурия ұлттық әуе жолдары), Маньчжурия орталық банкі (ұлттық орталық банк), Оңтүстік Маньчжурия темір жол компаниясы, Yamato қонақ үйі, Танкантзу көліндегі Tuitsuike қонақ үйі, Kirin компаниясы және тағы да басқаларына жасалды. 1945 жылы Жапония жерге салған ақшалай инвестицияларын 11 000 000 000 иен деп хабарлады.

Жапонияның басқа да даму жобалары

1943 жылы жапондықтар Мукден-Аншан-Синку (Синг Коу) қалаларынан Чили шығанағына дейін кеме жүруді жеңілдету үшін өзен арнасын салуға кірісті. Екінші мақсаты – Фушуннің сол жағындағы Ляохо өзенінің ағысын Мукденге қарай реттеу болды. Бұл жоба сауда кемелеріне Маньчжурия өнеркәсіптік аймағының ортасына оңай жеткізілді. Сонымен қатар, жапондықтар Сунгари және басқа да өзендерде электр стансаларын салуды жоспарлады, олар магнийді қайта өңдеу және басқа да салаларды дамытуға арналған еді.

Қаржылық

1932 жылға дейін экономикалық жағдай тұрақсыз болды, бірақ Маньчжуо юанінің жапон иенімен шамалас жергілікті валюта ретінде орнатылуы және Маньчжуо Орталық банкінің құрылуы, орталық банк мекемесі ретінде, салыстырмалы түрде тұрақты бизнес ортаны қамтамасыз етті.