Кіріспе
1943 жылғы Каир конференциясының нәтижесі Каир декларациясы (дәстүрлі қытай тілінде: 《開羅宣言》) – 1943 жылғы 27 қарашада Мысырдың Каир қаласында өткен Каир конференциясының нәтижесі болды. АҚШ президенті Франклин Рузвельт, Ұлыбритания премьер-министрі Уинстон Черчилль және Қытай Республикасының бас қолбасшысы Чан Кай-Шек қатысты. Декларация 1941 жылғы Атлантикалық хартадан туындаған идеяларды дамытты, ол Екінші дүниежүзілік соғыстың одақтастары тарапынан соғыстан кейінгі жағдайды орнату мақсатында жарияланды. Каир хабарламасы 1943 жылғы 1 желтоқсанда радио арқылы таратылды.
The Cairo Declaration (Traditional Chinese: 《開羅宣言》) was the outcome of the Cairo Conference in Cairo, Egypt, on 27 November 1943. President Franklin Roosevelt of the United States, Prime Minister Winston Churchill of the United Kingdom, and Generalissimo Chiang Kai shek of the Republic of China were present. The declaration developed ideas from the 1941 Atlantic Charter, which was issued by the Allies of World War II to set goals for the post war order. The Cairo Communiqué was broadcast through radio on 1 December 1943.
Мәтін
Көптеген әскери миссиялар Жапонияға қарсы болашақ әскери операциялар бойынша келісімге келді. Үш Ұлы одақтас теңіз, құрлық және әуе арқылы қатыгез жауларына үздірілмейтін қысым көрсетуге бекінгендігін мәлімдеді. Бұл қысым қазірдің өзінде күшейіп келеді. "Үш Ұлы одақтас осы соғысты Жапонияның агрессиясын тоқтату және жазалау үшін шайқасып жатыр. Олар өзі үшін ешқандай пайда көздемейді және аумақтық кеңейту туралы ойлары жоқ. Олардың мақсаты – Жапонияның 1914 жылғы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан бері басып алған немесе оккупациялаған Тынық мұхитындағы барлық аралдардан айырылуы, сондай-ақ Жапонияның Қытайдан ұрлаған Маньчжурия, Формоза және Пескадор аралдары сияқты барлық аумақтары Қытай Республикасына қайтарылуы. Жапония зорлық-зомбылық пен ашкөздікпен алған барлық басқа аумақтардан да қуылды. Аталған үш ұлы держава Корея халқының құлдыққа түсірілгенін ескере отырып, Кореяның уақыты келгенде еркін және тәуелсіз болатынына бекінгендігін білдіреді". "Осы мақсаттарды іске асыру үшін үш одақтас, Жапониямен соғысып жатқан Біріккен Ұлттар Ұйымымен үйлесімде, Жапонияның толық капитуляциясын қамтамасыз етуге қажетті қиын және ұзаққа созылатын операцияларды жалғастыра береді".
Тайвань туралы дау
Каир декларациясы Потсдам декларациясының сегізінші (8) тармағында айтылады, ал оған Жапонияның капитуляция құжаты сілтеме жасайды. Қытай Халық Республикасы және Қытай Республикасы Каир декларациясын Тайвань мен Пенгудың Қытай Республикасының құрамында болуын бекітетін «Бір Қытай қағидасының» негіздерінің бірі ретінде келтірді. Алайда, Тайваньның ірі саяси партиялары бұл мәселеде бір пікірге келмеді, ал Тайваньдағы тарихшылардың көпшілігі Каир декларациясының міндетті келісім емес екенін айтты. АҚШ үкіметі бұл декларацияны ниет таныту ретінде қарастырады және оны ресми түрде іске асырған жоқ. 1950 жылдың қараша айында АҚШ Мемлекеттік департаменті Формоза мен Пескадор аралдарының Қытайға егемендігін қайтаруға қатысты ресми акт әлі болмағанын мәлімдеді. 1955 жылдың ақпанында Уинстон Черчилль Каир декларациясының өзектілігін жоғалтқанын айтты. Парламентте сөйлеген сөзінде Черчилль Каир декларациясы «жалпы мақсатты білдіруден» тұратынын және Тайваньның болашақ егемендігі мәселесі Жапонмен жасалған бейбіт келісімде шешілмегенін мәлімдеді. Британдық шенеуніктер 1955 жылдың мамырында бұл пікірді қайталап, «Қытай ұлтшылдары 1945 жылы Формоза мен Пескадор аралдарын әскери жолмен басып алды. Алайда, бұл аймақтар 1952 жылға дейін Жапонияның егемендігінде болды» деді. Сондай-ақ, [Каир декларациясы] ниет таныту нысанында жазылған, сондықтан ол тек сол кездегі ниетті білдіреді және өздігінен егемендікті беруге құқылы емес. 1961 жылдың наурыз айында Жапонияның кеңесшілер палатасының отырысында Жапон Коммунистік партиясының өкілі Каир декларациясы, Потсдам жарлығы және Жапонияның капитуляция құжатына сәйкес Тайваньның Қытайға қайтарылғанын айтты. Сол кездегі Жапонияның сыртқы істер министрі былай деп жауап берді: «Потсдам жарлығында Каир декларациясының ережелерін орындау қажеттігі көрсетілген, ал Жапонияның капитуляция құжатына сәйкес біз Потсдам жарлығын орындауға міндеттендік. Алайда, Жапонияның капитуляция құжаты қару тоқтату сипатына ие және аумақтық мәселелерді шешпейді». 1971 жылдың сәуір айында АҚШ Мемлекеттік департаментінің өкілі баспасөз мәлімдемесінде АҚШ үкіметі Тайваньның мәртебесін белгісіз деп санайтынын және Каир декларациясының одақтас елдердің мақсатын білдіретінін, оның ресми түрде орындалмағанын немесе іске асырылмағанын мәлімдеді. Басқалармен қатар, нақтылауда Каир декларациясын заңды түрде міндетті деп «қайта растаған» кейінгі шарттар мен құжаттар тізімі келтірілді: Тайвань және оның аралдарына, соның ішінде Пенгуға қатысты соғыстан кейінгі мәртебе және юрисдикция бірқатар заңдық құжаттар арқылы шешілді – Каир декларациясы, Потсдам жарлығы, Жапонияның капитуляция құжаты, Сан-Франциско бейбіт шарты және 1952 жылғы Қытай Республикасы мен Жапония арасындағы бейбіт шарты. Тайвань мен оған қарасты аралдарды (Дяоютай аралдарын қоса алғанда) ҚХР-ға қайтару туралы заңдық міндеттеме алғаш рет Каир декларациясында белгіленді, ал кейіннен Потсдам жарлығында, Жапонияның капитуляция құжатында, Сан-Франциско бейбіт шартында және Қытай Республикасы мен Жапония арасындағы бейбіт шартында расталды. Осылайша, Каир декларациясы – келісім мәртебесі бар, заңды түрде міндетті құжат.
[The Cairo Declaration] was couched in the form of a statement of intention, and as it was merely a statement of intention, it is merely binding in so far as it states the intent at that time, and therefore it cannot by itself transfer sovereignty. In March 1961, in a meeting of House of Councillors of Japan, a councillor of Japanese Communist Party brought up the notion that Taiwan has been returned to China according to Cairo Declaration, Potsdam Proclamation, and Japanese Instrument of Surrender. The then Japanese Minister for Foreign Affairs responded that: It was specified in Potsdam Proclamation that articles in Cairo Declaration should be carried out, and in accordance with Japanese Instrument of Surrender we announced that we would comply with Potsdam Proclamation. However, the so called Japanese Instrument of Surrender possesses the nature of armistice and does not possess the nature of territorial disposition. In April 1971, the U. S. Department of State spokesman stated on a press release that the US government regarded the status of Taiwan as unsettled, and that Cairo Declaration was a statement of purpose of the Allied Powers and was never formally implemented or executed. Among other things, the clarification listed later treaties and documents that "reaffirmed" the Cairo Declaration as legally binding:
The post war status and jurisdiction over Taiwan and its appertaining islands, including Penghu, was resolved through a series of legal instruments—the Cairo Declaration, the Potsdam Proclamation, the Japanese Instrument of Surrender, the San Francisco Peace Treaty, and the Treaty of Peace between the Republic of China and Japan of 1952. The implementation of the legal obligation to return Taiwan and its appertaining islands (including the Diaoyutai Islands) to the ROC was first stipulated in the Cairo Declaration, and later reaffirmed in the Potsdam Proclamation, the Japanese Instrument of Surrender, the San Francisco Peace Treaty, and the Treaty of Peace between the Republic of China and Japan. The Cairo Declaration is therefore a legally binding instrument with treaty status.
Кореяға қатысты дау
Корея тәуелсіздік қозғалысындағы Ким Гу және Сингман Ри сияқты көптеген көрнекті корейлер бастапқыда декларацияға қуанды, бірақ кейіннен "уақтылы түрде" деген сөз тіркесіне ашуланды. Олар мұны одақтастардың Кореяға бірден тәуелсіздік берудің орнына, қамқорлыққа алу ниетін растауы деп түсінді. Қамқорлықтың белгісіз мерзімге созылуы немесе ондаған жылдарға жалғасуы мүмкін екендігіне байланысты, Кореяның қайтадан алып державаның колониясына айналуы мүмкін деген үлкен алаңдаушылық туды. "Уақтылы түрде" деген сөз тіркесі алғашқы нұсқада болмаған; бастапқыда "Жапония жеңілгеннен кейін мүмкіндігінше ертерек" деп жазылған. АҚШ "қолайлы уақытта" десе, ал соңында британдықтар "қажетті уақытта" деген ұсыныс енгізді. Бұл өзгерістердің нақты себептері әлі анықталған жоқ.