1905 жылғы Портсмут келісімі: Ресей-Жапон соғысын аяқтаған маңызды шарт. Теодор Рузвельттің араласуы, Нобель сыйлығы, соғыс тарихы – бәрі осы мақалада!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1905 жылғы Ресей-Жапон соғысын аяқтаған бейбіт келісім, 1905 жылғы келісім. Портсмут шарты – 1904-1905 жылдардағы Ресей-Жапон соғысын ресми түрде аяқтаған шарт. Ол 1905 жылдың 5 қыркүйегінде, 6 тамыздан 30 тамызға дейін жүргізілген келіссөздерден кейін, АҚШ-тың Мэн штатындағы Киттери қаласындағы Портсмут теңіз кемежайында (сол кезде Портсмут, Нью-Гэмпширдің бір бөлігі саналған) қол қойылды. АҚШ президенті Теодор Рузвельт келіссөздерде шешуші роль атқарды және осы еңбегі үшін Нобель бейбітшілік сыйлығына ие болды, бұл сыйлықты алған тұңғыш американдық.
1905 peace treaty that ended the Russo Japanese War
the 1905 treaty
The Treaty of Portsmouth is a treaty that formally ended the 1904–1905 Russo Japanese War. It was signed on September 5, 1905, after negotiations from August 6 to August 30, at the Portsmouth Naval Shipyard in Kittery, Maine, United States (at the time considered part of Portsmouth, New Hampshire). U. S. President Theodore Roosevelt was instrumental in the negotiations and won the Nobel Peace Prize for his efforts, the first ever American recipient.
Өмірбаян
1904-1905 жылдардағы соғыс Ресей империясы, әлемдегі ең ірі әскерлерінің біріне ие халықаралық держава, және екі жарым ғасырлық оқшауланудан кейін жақында ғана индустрияланған Жапония империясы арасында өтті. Ляодун түбегіндегі бірнеше шайқастар нәтижесінде ресейлік әскерлер Оңтүстік Манжуриядан ығыстырылды, ал Цусима шайқасы Ресей империялық флоттары үшін апатқа ұшырады. Соғыс Ресейде танымал болмады, себебі ел үкіметі ішкі төңкеріс қаупіне тап болды. Ал Жапония экономикасы соғыстан қатты зардап шекті, сыртқы қарыздар күрт өсті, және Манжуриядағы жапон әскерлері үнемі ұзақ болатын жабдықтау желілерімен күресті. Ресейдің аумағы басып алынбады, және ресейліктер Транссибір темір жолы арқылы күшін арттыруды жалғастырды. Жапония үкіметі ұзақ соғыстың өзіне тиімсіз екенін мойындап, 1904 жылдың шілдесінде соғысты келіссөздер арқылы аяқтауға көмектесетін делдалдарды іздеуді бастады. Жапония тарапынан делдалдыққа ұсынылған тұлға – АҚШ президенті Теодор Рузвельт болды, ол соғыстың басында Жапонияға қолдау білдірген еді. Алайда, соғыс барысында Рузвельт Жапонияның әскери күшінің артуынан және оның Азиядағы АҚШ мүдделеріне ұзақ мерзімді әсерінен алаңдады. 1905 жылдың ақпанында Рузвельт Ресей үкіметіне Санкт-Петербургтегі АҚШ елшісі арқылы хабарламалар жіберді. Бастапқыда ресейліктер жауап бермеді, император Николай II Ресейдің соңында жеңіске жететініне сенімді болды. Жапон үкіметі де бейбіт келісімге құштар болмады, себебі жапон әскерлері үздіксіз жеңістерге қол жеткізіп жатқан еді. Алайда, екі тарапқа да адам және материалдық ресурстар тұрғысынан ауыр тиген Мукден шайқасынан кейін, Жапонияның Сыртқы істер министрі Комура Жүтаро Жапония үшін келісімге қол жеткізудің қажеттігіне келді. Делегациялар 8 тамызда Портсмутқа келді және Нью-Гэмпшир штатының Нью-Касл қаласындағы «Вентворт» қонақүйінде орналасты, сонда соғыс аяқтау туралы келісімге қол қойылды. Олар күн сайын Пискатакуа өзенінен өтіп, келіссөздер өткен Мэн штатының Киттери қаласындағы теңіз базасына жеткізілді. Келіссөздер «Жалпы дүкендер» ғимаратында (қазіргі 86-ғимарат) өтті. Ақ үйдің кабинеттік бөлмесінің үлгісімен жасалған магони жиһазы Вашингтондан арнайы тапсырыспен әкелінді. Келіссөздер басталғанға дейін Николай II қатаң ұстанымды қабылдады және өзінің делегаттарына ешқандай аумақтық жеңілдіктерге, өтемақыға немесе Ресей әскерлерінің Қиыр Шығыстағы орналасуына шектеулерге келісуге тыйым салды. Виттенің шеберлігімен жеңілген Комура, Сахалиннің оңтүстік жартысын беру шартымен, өтемақы талаптарынан бас тартты. Ал Ресейде бұл келісім 1905 жылдың 14 қазанында бекітілді.
The war of 1904–1905 was fought between the Russian Empire, an international power with one of the largest armies in the world, and the Empire of Japan, a nation that had only recently industrialized after two and a half centuries of isolation. A series of battles in the Liaodong Peninsula had resulted in Russian armies being driven from southern Manchuria, and the Battle of Tsushima had resulted in a cataclysm for the Imperial Russian Navy. The war was unpopular in Russia, whose government was under increasing threat of revolution at home. On the other hand, the Japanese economy was severely strained by the war, with rapidly mounting foreign debts, and Japanese forces in Manchuria faced the problem of ever extending supply lines. No Russian territory had been seized, and the Russians continued to build up reinforcements via the Trans Siberian Railway. Recognizing that a long war was not to Japan's advantage, the Japanese government as early as July 1904 had begun seeking out intermediaries to assist in bringing the war to a negotiated conclusion. The intermediary approached by the Japanese was U. S. President Theodore Roosevelt, who had publicly expressed a pro Japanese stance at the beginning of the war. However, as the war progressed, Roosevelt had begun to show concerns on the strengthening military power of Japan and its long term impact on U. S. interests in Asia. In February 1905, Roosevelt sent messages to the Russian government via the U. S. ambassador in Saint Petersburg. Initially, the Russians were unresponsive, with Tsar Nicholas II still adamant that Russia would eventually prove victorious. The Japanese government was also lukewarm to a peace treaty, as Japanese armies were enjoying an unbroken string of victories. However, after the Battle of Mukden, which was extremely costly to both sides in terms of manpower and resources, Japanese Foreign Minister Komura Jutarō judged that it was now critical for Japan to push for a settlement. The delegations arrived in Portsmouth on August 8 and stayed in New Castle, New Hampshire, at the Hotel Wentworth, where the armistice was signed. They were ferried across the Piscataqua River every day to the naval base in Kittery, Maine, where the negotiations were held. The negotiations took place at the General Stores Building (now Building 86). Mahogany furniture patterned after the Cabinet Room of the White House was ordered from Washington. Before the negotiations began, Tsar Nicholas had adopted a hard line and forbidden his delegates to agree to any territorial concessions, reparations, or limitations on the deployment of Russian forces in the Far East. Outmaneuvered by Witte, Komura yielded, and in exchange for the southern half of Sakhalin, the Japanese dropped their claims for reparations. and in Russia on October 14, 1905.
Салдары
Келісімге қол қою екі ұлт арасында үш онжылдық бейбітшілік орнатып, Жапонияның Шығыс Азиядағы басты күш ретінде қалыптасуын бекітті. Тафт-Катсура келісімінен туған бұл шарт Кореяның жапон отарлауына келісім берді және кейіннен 1910 жылы Кореяның Жапонияға қосылуына әкеп соқты. Келісім сонымен қатар Ресей империясын Шығыс Азиядағы кеңею саясатынан бас тартуға мәжбүр етті, бірақ жапон халқы оны құптамады. Жапон жұртшылығы Ресейге қарсы үздіксіз әскери жеңістерін білгенмен, осы жеңістерге жұмсаған әскери және экономикалық күштердің осалдығын толыққанды түсінбеді. Келісім шарттарының жариялануы еуропалық державалар алдында Жапонияның әлсіздігін көрсеткендей болды, бұл наразылық Хибия көтерілісіне және 1906 жылдың 7 қаңтарында Бірінші Кацура кабинетінің (Кацура Тароның алғашқы премьерлік қызметі) құлауына себепкер болды.
The signing of the treaty created three decades of peace between the two nations and confirmed Japan's emergence as the pre eminent power in East Asia. Born from the Taft–Katsura agreement, the treaty gave consent to the Japanese colonization of Korea, and later resulted in the annexation of Korea to Japan in 1910. The treaty also forced Russian Empire to abandon its expansionist policies in East Asia, but it was not well received by the Japanese people. The Japanese public were aware of their country's unbroken string of military victories over the Russians but were less aware of the precarious overextension of military and economic power that the victories had required. News of the terms of the treaty appeared to show Japanese weakness in front of the European powers, and this frustration caused the Hibiya riots and the collapse of First Katsura Cabinet (first premiership of Katsura Tarō) on January 7, 1906.
Еске алу
1994 жылы Портсмут бейбітшілік шарты форумы Жапония-Америка қоғамының Нью-Гэмпшир бөлімшесімен Портсмут бейбітшілік шартын еске алу мақсатында құрылды. Бұл 1905 жылдан бері Портсмут қаласында жапон және ресейлік ғалымдар мен дипломаттарының алғашқы ресми кездесуі болды. Портсмут шарты Солтүстік Тынық мұхиты аймағындағы бейбітшіліктің ең маңызды символы және Жапония, Ресей мен АҚШ-тың ортақ бейбіт тарихының ең ірі бөлігі болғандықтан, форум жапон, ресей және американ перспективаларынан Портсмут шартының тарихын және оның Солтүстік Тынық мұхиты аймағындағы қазіргі мәселелермен байланысын зерттеуге бағытталған. Форумның мақсаты – "Портсмут бейбітшілік шартының рухында" халықаралық проблемаларды зерттеу үшін қазіргі ғылымды қолдану.
In 1994, the Portsmouth Peace Treaty Forum was created by the Japan America Society of New Hampshire to commemorate the Portsmouth Peace Treaty with the first formal meeting between Japanese and Russian scholars and diplomats in Portsmouth since 1905. As the Treaty of Portsmouth was one of the most powerful symbols of peace in the Northern Pacific region and the most significant shared peace history of Japan, Russia, and the United States, the forum was designed to explore from the Japanese, Russian, and American perspectives, the history of the Portsmouth Treaty and its relevance to current issues involving the Northern Pacific region. The forum is intended to focus modern scholarship on international problems in the "spirit of the Portsmouth Peace Treaty."