Кіріспе

Рава Мазовецка – Польшаның орталық бөлігінде орналасқан, 16 090 тұрғыны бар қала (2022).

Тарих

Раваның тарихы ұзақ және бай. Алғаш рет 1288 жылы айтылған, 1321 жылы қала құқығын алған. Ол Польша Корольдігінің және Польша-Литва одағының маңызды қалаларының бірі, Польша корольдік қаласы және Рава воеводтығының астанасы болды. Бұл 1462 жылдан 1793 жылға дейін Польша Тағаласының Үлкен Польша провинциясы құрамындағы әкімшілік бөлініс бірлігі еді. Раваның старостасы ерте Польшаның маңызды тұлғаларының бірі болды, себебі ол «Рава қазынасы» деп аталатын үлкен салық ақшасын басқарды, ол тұрақты әскер бөлімдерін қаржыландыру үшін Рава қамалында сақталды. Рава Мазовецка алғаш рет ортағасырлық бекініс ретінде танымал, ол жергілікті төбелердің бірінде орналасқан болуы мүмкін. 1321 жылы қала жарғысын алды, ал 1355-1370 жылдары Мазовия герцогтарының кірпіштен салынған қамалы салынды. Мазовия герцогы III Сиемуит билік еткен кезде Рава бүкіл Мазовия герцогтығының астанасы болды. 1462 жылы Рава Польшаға қосылып, воеводтықтың астанасы аталды. Қала гүлденді: 14 және 15 ғасырлардағы соғыстар Раваға әсер етпеді. Ол Мазовияның ірі қалаларының бірі болды. 1613 жылы иезуиттер шіркеуі салынды, ал 1622 жылы иезуиттер коллегиясы аяқталды. Оның студенттерінің арасында өзінің естеліктерімен танымал дворян және жазушы Ян Хризостом Пасек болды. Гүлдену кезеңі Польшаға жасалған швед шапқыншылығы (1655-1660) кезінде аяқталды, шведтер Раваны басып алды (8 қыркүйек 1655), қала мен қамалды толығымен қиратты (1657). Рава қираудан ешқашан қалпына келмеді, тіпті Рава воеводтығының астанасы болып қала берсе де, қала маңыздылығын жоғалтты. 1676 жылы оның халқы 100 адамды құрады. 1702 жылы Ұлы Солтүстік соғысы кезінде швед әскерлері қайтадан қалаға келді және оны тағы да қиратты. 18 ғасырда Варшава мен Дрезденді байланыстыратын екі басты жолдың бірі қаладан өтті, және Польша корольдері Август II Күшті және Август III осы жолмен жиі сапар шекті. 1766 жылы Раваның көп бөлігі өртеніп кетті, ал 1793 жылғы 4 ақпанда Польшаның екінші бөлінісі кезінде қала Пруссия Корольдігіне қарады. 1800 жылы Рава округі құрылды, ал 1806 жылғы қарашада Наполеон соғыстары кезінде прустар қаладан кетіп қалды. Ол жаңадан құрылған Варшава герцогтығының құрамына кірді. 1815 жылдан бастап Наполеон жеңіліске ұшырағаннан кейін Рава Ресей бақылауындағы Польша Конгресінің құрамына енді. 1822 жылы қала алаңында пәтерлермен бірге қалалық әкімдік салынды, ал 1829-1830 жылдары аурухана аяқталды. Рава жылдам жаңарды, бірақ бұл процесті 1830 жылғы қараша көтерілісі сәтсіз аяқталғаннан кейін патшалық репрессиялар тоқтатты. 1863 жылғы 4 ақпанда Раваны қаңтар көтерілісіне қатысқан поляк көтерілісшілері басып алды. 1863 жылғы 10 желтоқсанда поляк көтерілісшілері мен орыс әскерлері арасында тағы бір қақтығыс болды. 1915 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қала дерлік толығымен қирады. Соғыстан кейін 1918 жылы ел тәуелсіздігін қайта алғанда, ол Польшамен қайта біріктірілді.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғысты бастаған Польшаға бірлескен неміс-совет шабуылы кезінде Рава Германия тарапынан басылып алынды, ал 10 қыркүйекте неміс әскерлері қалада 40 тұрғынды (17 поляк және 23 еврей) қырғынға ұшыратты. 1939 жылдың қыркүйек айының ортасында немістер қалада тұтқынға алынған поляк сарбаздары үшін әскери тұтқын лагерін құрды. 1939 жылдың желтоқсан айында Германия аннексиялаған Үлкен Польшадағы Гостынь округінен қуылған поляктардың бір бөлігі Раваға жер аударылды. 1940 жылдың маусым айының ортасында "АБ" акциясы барысында немістер 20 полякты тұтқындады, олардың ішінде шіркеу пастыры Вацлав Зиенковский болды. Ол поляк қарсылық қозғалысына қосылып, жергілікті неміс тұтқын лагерінен поляк әскери тұтқындарының қашуына көмектесті және жергілікті еврейлерді құтқарды. Ол 1940 жылдың тамызында Заксенхаузен концлагерінде қаза болды. 1942 жылға қарай Рава геттосындағы еврей тұтқындарының саны төрт мыңға жетті. Германияның оккупациясы 1945 жылдың қаңтарында аяқталды. Екінші дүниежүзілік соғыстың нәтижесінде барлық ғимараттардың 60%-ы қирады.

Қызықты орындар

Рава қамалының көркемдік бейнесі Ұлы Казимир III тұсында салынған. Ежелгі Ян Длугоштың жылнамасы бойынша, бұл қамал Мазовияның оңтүстік бөліктерін бақылау және қорғау мақсатымен салынған. Тағы бір жылнамашы, Ян Цзарнковский, қамалды Мазовия герцогы III Семуит салғанын мәлімдеді. Құрылыс қашан басталғаны белгісіз: шамасы, 1355 жылы басталған. Қамал 1370 жылға дейін толыққан жоқ, содан кейін ол 1455-62 жылдары тәуелсіз болған Рава герцогтігінің әкімшілік орталығына айналды. 1462 жылдың 7 желтоқсанында патша Казимир IV қамалға келіп, Рава герцогтігінің құрамына қосылуы мен Рава воеводтығының құрылуын жариялады. 1507 жылы кешен өртеніп, екі жыл бұрын қайта жаңарту жұмыстары басталды. Он жылдан кейін қабырғалар мен мұнара нығайтылды. Рава қамалы заманауи бекініс саналғаны үшін 1559 жылы «Рава қазынасы» деп аталатын тұрақты армияны қаржыландыруға қажетті салық ақшасы мұнда сақталды. Әскери технологияның дамуы 17 ғасырдың ортасына қарай кешенді пайдасыз етіп жіберді. 1655 жылдың қыркүйегінде шведтер «Ұлы су тасқыны» кезінде оны басып алды. 1657 жылы швед әскері кері шегінер алдында кешеннің көп бөлігін жарылқады; тек мұнара мен қабырғалардың фрагменттері ғана қалды. Ұзақ өтпей, жоғары шілтенді швед офицері Понтус Де Ла Гарди қамалдың қирандыларында уақытша тұтқынға алынды. 1657 жылғы қираудан кейін кешен қайта салынбады, ал 18 ғасырдың басында ол қираған күйде қалды. 1789 жылы Сейм оны қайта құруға қаражат бөлді және Рава старостасы Феликс Ланкоронскиге бұл міндетті тапсырды. Оның күш-жігері, көбінесе, сәтсіз аяқталды, өйткені 1794 жылы қамал тасталып кетті. Пруссия билігі құрылыс материалдарын алу үшін оны бұзуға бұйрық берді. Нәтижесінде тек мұнара мен қабырғалардың сынықтары ғана қалды. 1601 жылы Карл Гилленхильм, «патшаның заңды емес ұлы» деп аталатын, Раваға әкелінді. Гилленхильмді поляк-швед соғысы (1600-11) кезінде литвалық Кшиштоф Миколай «Найзағай» Радзивилл мен поляк Ян Замойский Валмиерада тұтқынға алды. Швед шенеунігі қанша уақыт ұсталғаны белгісіз. Рава қамалындағы тағы бір танымал тұтқын – 1578 жылы патша Стефан Баторийды улауға тырысқан сиқыршы және сарай адамы Вавржинец Градовски болды. Градовски қамалға қамалып, сол жерде қайтыс болды. Басқа да маңызды ескерткіштерге Барокко стиліндегі Таза ұғым және Көтеріліс шіркеулері жатады.

Спорт

Жергілікті футбол клубы — Мазовия Рава-Мазовецка. Ол төменгі лигаларда өнер көрсетеді.