Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Рава Мазовецка – Польшаның орталық бөлігінде орналасқан, 16 090 тұрғыны бар қала (2022).
Rawa Mazowiecka is a town in central Poland, with 16,090 inhabitants (2022).
Тарих
Раваның тарихы ұзақ және бай. Алғаш рет 1288 жылы айтылған, 1321 жылы қала құқығын алған. Ол Польша Корольдігінің және Польша-Литва одағының маңызды қалаларының бірі, Польша корольдік қаласы және Рава воеводтығының астанасы болды. Бұл 1462 жылдан 1793 жылға дейін Польша Тағаласының Үлкен Польша провинциясы құрамындағы әкімшілік бөлініс бірлігі еді. Раваның старостасы ерте Польшаның маңызды тұлғаларының бірі болды, себебі ол «Рава қазынасы» деп аталатын үлкен салық ақшасын басқарды, ол тұрақты әскер бөлімдерін қаржыландыру үшін Рава қамалында сақталды. Рава Мазовецка алғаш рет ортағасырлық бекініс ретінде танымал, ол жергілікті төбелердің бірінде орналасқан болуы мүмкін. 1321 жылы қала жарғысын алды, ал 1355-1370 жылдары Мазовия герцогтарының кірпіштен салынған қамалы салынды. Мазовия герцогы III Сиемуит билік еткен кезде Рава бүкіл Мазовия герцогтығының астанасы болды. 1462 жылы Рава Польшаға қосылып, воеводтықтың астанасы аталды. Қала гүлденді: 14 және 15 ғасырлардағы соғыстар Раваға әсер етпеді. Ол Мазовияның ірі қалаларының бірі болды. 1613 жылы иезуиттер шіркеуі салынды, ал 1622 жылы иезуиттер коллегиясы аяқталды. Оның студенттерінің арасында өзінің естеліктерімен танымал дворян және жазушы Ян Хризостом Пасек болды. Гүлдену кезеңі Польшаға жасалған швед шапқыншылығы (1655-1660) кезінде аяқталды, шведтер Раваны басып алды (8 қыркүйек 1655), қала мен қамалды толығымен қиратты (1657). Рава қираудан ешқашан қалпына келмеді, тіпті Рава воеводтығының астанасы болып қала берсе де, қала маңыздылығын жоғалтты. 1676 жылы оның халқы 100 адамды құрады. 1702 жылы Ұлы Солтүстік соғысы кезінде швед әскерлері қайтадан қалаға келді және оны тағы да қиратты. 18 ғасырда Варшава мен Дрезденді байланыстыратын екі басты жолдың бірі қаладан өтті, және Польша корольдері Август II Күшті және Август III осы жолмен жиі сапар шекті. 1766 жылы Раваның көп бөлігі өртеніп кетті, ал 1793 жылғы 4 ақпанда Польшаның екінші бөлінісі кезінде қала Пруссия Корольдігіне қарады. 1800 жылы Рава округі құрылды, ал 1806 жылғы қарашада Наполеон соғыстары кезінде прустар қаладан кетіп қалды. Ол жаңадан құрылған Варшава герцогтығының құрамына кірді. 1815 жылдан бастап Наполеон жеңіліске ұшырағаннан кейін Рава Ресей бақылауындағы Польша Конгресінің құрамына енді. 1822 жылы қала алаңында пәтерлермен бірге қалалық әкімдік салынды, ал 1829-1830 жылдары аурухана аяқталды. Рава жылдам жаңарды, бірақ бұл процесті 1830 жылғы қараша көтерілісі сәтсіз аяқталғаннан кейін патшалық репрессиялар тоқтатты. 1863 жылғы 4 ақпанда Раваны қаңтар көтерілісіне қатысқан поляк көтерілісшілері басып алды. 1863 жылғы 10 желтоқсанда поляк көтерілісшілері мен орыс әскерлері арасында тағы бір қақтығыс болды. 1915 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қала дерлік толығымен қирады. Соғыстан кейін 1918 жылы ел тәуелсіздігін қайта алғанда, ол Польшамен қайта біріктірілді.
Rawa has a long and rich history. First mentioned in 1288, it received city rights in 1321. It used to be one of the most important cities of both the Kingdom of Poland and Polish–Lithuanian Commonwealth, a Polish royal city and a capital of Rawa Voivodeship, a unit of administrative division which existed from 1462 until 1793 within the larger Greater Poland Province of the Polish Crown. The starosta of Rawa was among most important personalities of early Poland, as he controlled the so called “Rawa Treasury” a large sum of tax money, kept at Rawa Castle for financing regular army units. Rawa Mazowiecka was first mentioned as a medieval gord, probably located on one of the local hills. In 1321, it received town charter, and in 1355 1370, a brick castle of Mazovian Dukes was built here. During the reign of Siemowit III, Duke of Masovia, Rawa was the capital of the whole Duchy of Masovia. In 1462, Rawa was incorporated into Poland, and named the capital of a voivodeship. The town prospered: wars of the 14th and 15th centuries did not affect Rawa. It was one of the largest cities of Mazovia. In 1613, a Jesuit church was built here, and by 1622, Jesuit collegium was completed. Among its students was Jan Chryzostom Pasek, nobleman and writer best remembered for his memoirs. The period of prosperity ended during the catastrophic Swedish invasion of Poland (1655–1660), when Rawa was captured by Swedes (September 8, 1655), who completely destroyed both town and castle (1657). Rawa never recovered from the destruction, and even though it continued to be the capital of Rawa Voivodeship, the town lost importance. In 1676, its population was only 100. In 1702, Swedish forces returned during the Great Northern War, once again destroying the town. One of two main routes connecting Warsaw and Dresden ran through the town in the 18th century and Kings Augustus II the Strong and Augustus III of Poland often traveled that route. In 1766, most of Rawa burned in a fire, and on February 4, 1793, the town was seized by the Kingdom of Prussia during the Second Partition of Poland. In 1800, Rawa County was created, and in November 1806, during the Napoleonic Wars, Prussians left the town. It became part of the newly formed Duchy of Warsaw. Since 1815, following Napoleon's defeat, Rawa became part of the Russian controlled Congress Poland. In 1822, a town hall was built together with tenement houses in the main town square, and in 1829 1830 a hospital was completed. Rawa quickly modernized, but this process was halted by the Tsarist repressions after the failed November Uprising of 1830. On February 4, 1863, Rawa was captured by Polish insurgents of the January Uprising. Another clash between Polish insurgents and Russian troops took place on December 10, 1863. The town was almost completely destroyed in 1915 during World War I. After the war, in 1918, it was reintegrated with Poland, as the country regained independence.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Екінші дүниежүзілік соғысты бастаған Польшаға бірлескен неміс-совет шабуылы кезінде Рава Германия тарапынан басылып алынды, ал 10 қыркүйекте неміс әскерлері қалада 40 тұрғынды (17 поляк және 23 еврей) қырғынға ұшыратты. 1939 жылдың қыркүйек айының ортасында немістер қалада тұтқынға алынған поляк сарбаздары үшін әскери тұтқын лагерін құрды. 1939 жылдың желтоқсан айында Германия аннексиялаған Үлкен Польшадағы Гостынь округінен қуылған поляктардың бір бөлігі Раваға жер аударылды. 1940 жылдың маусым айының ортасында "АБ" акциясы барысында немістер 20 полякты тұтқындады, олардың ішінде шіркеу пастыры Вацлав Зиенковский болды. Ол поляк қарсылық қозғалысына қосылып, жергілікті неміс тұтқын лагерінен поляк әскери тұтқындарының қашуына көмектесті және жергілікті еврейлерді құтқарды. Ол 1940 жылдың тамызында Заксенхаузен концлагерінде қаза болды. 1942 жылға қарай Рава геттосындағы еврей тұтқындарының саны төрт мыңға жетті. Германияның оккупациясы 1945 жылдың қаңтарында аяқталды. Екінші дүниежүзілік соғыстың нәтижесінде барлық ғимараттардың 60%-ы қирады.
During the joint German Soviet invasion of Poland, which started World War II, Rawa was invaded by Germany, and already on September 10, German troops carried out a massacre of 40 inhabitants (17 Poles and 23 Jews) in the town. In mid September 1939, the Germans established a prisoner of war camp for captured Polish soldiers in the town. Some of the Poles expelled from the Gostyń County in German annexed Greater Poland in December 1939 were deported to Rawa. During the AB Aktion, Germans arrested 20 Poles in mid June 1940, among whom was parish priest Wacław Zienkowski, who joined the Polish resistance movement, helped Polish prisoners of war escape from the local German POW camp, and rescued local Jews. He was murdered in August 1940 in the Sachsenhausen concentration camp. By 1942, the number of Jewish prisoners in the Rawa ghetto grew to four thousand. German occupation ended in January 1945. As a result of World War II, 60% of all buildings were left in ruins.
Қызықты орындар
Рава қамалының көркемдік бейнесі Ұлы Казимир III тұсында салынған. Ежелгі Ян Длугоштың жылнамасы бойынша, бұл қамал Мазовияның оңтүстік бөліктерін бақылау және қорғау мақсатымен салынған. Тағы бір жылнамашы, Ян Цзарнковский, қамалды Мазовия герцогы III Семуит салғанын мәлімдеді. Құрылыс қашан басталғаны белгісіз: шамасы, 1355 жылы басталған. Қамал 1370 жылға дейін толыққан жоқ, содан кейін ол 1455-62 жылдары тәуелсіз болған Рава герцогтігінің әкімшілік орталығына айналды. 1462 жылдың 7 желтоқсанында патша Казимир IV қамалға келіп, Рава герцогтігінің құрамына қосылуы мен Рава воеводтығының құрылуын жариялады. 1507 жылы кешен өртеніп, екі жыл бұрын қайта жаңарту жұмыстары басталды. Он жылдан кейін қабырғалар мен мұнара нығайтылды. Рава қамалы заманауи бекініс саналғаны үшін 1559 жылы «Рава қазынасы» деп аталатын тұрақты армияны қаржыландыруға қажетті салық ақшасы мұнда сақталды. Әскери технологияның дамуы 17 ғасырдың ортасына қарай кешенді пайдасыз етіп жіберді. 1655 жылдың қыркүйегінде шведтер «Ұлы су тасқыны» кезінде оны басып алды. 1657 жылы швед әскері кері шегінер алдында кешеннің көп бөлігін жарылқады; тек мұнара мен қабырғалардың фрагменттері ғана қалды. Ұзақ өтпей, жоғары шілтенді швед офицері Понтус Де Ла Гарди қамалдың қирандыларында уақытша тұтқынға алынды. 1657 жылғы қираудан кейін кешен қайта салынбады, ал 18 ғасырдың басында ол қираған күйде қалды. 1789 жылы Сейм оны қайта құруға қаражат бөлді және Рава старостасы Феликс Ланкоронскиге бұл міндетті тапсырды. Оның күш-жігері, көбінесе, сәтсіз аяқталды, өйткені 1794 жылы қамал тасталып кетті. Пруссия билігі құрылыс материалдарын алу үшін оны бұзуға бұйрық берді. Нәтижесінде тек мұнара мен қабырғалардың сынықтары ғана қалды. 1601 жылы Карл Гилленхильм, «патшаның заңды емес ұлы» деп аталатын, Раваға әкелінді. Гилленхильмді поляк-швед соғысы (1600-11) кезінде литвалық Кшиштоф Миколай «Найзағай» Радзивилл мен поляк Ян Замойский Валмиерада тұтқынға алды. Швед шенеунігі қанша уақыт ұсталғаны белгісіз. Рава қамалындағы тағы бір танымал тұтқын – 1578 жылы патша Стефан Баторийды улауға тырысқан сиқыршы және сарай адамы Вавржинец Градовски болды. Градовски қамалға қамалып, сол жерде қайтыс болды. Басқа да маңызды ескерткіштерге Барокко стиліндегі Таза ұғым және Көтеріліс шіркеулері жатады.
The picturesque Rawa Castle was built by King Casimir III the Great in order to oversee and protect the southern parts of Mazovia, according to the ancient Chronicle of Jan Długosz. Another chronicler, Jan of Czarnków claimed however that the Castle was founded by Siemowit III, Duke of Masovia. It is not known when the construction began: probably it was in 1355. The castle was not completed until 1370, and by then, it served as the administrative center of the Duchy of Rawa, which was independent in 1455 62. On December 7, 1462, King Casimir IV visited the castle, announcing the incorporation of the Duchy of Rawa, and creation of Rawa Voivodeship. In 1507, the complex burned in a fire, and two years ago, its reconstruction began. After ten years, the walls and the tower were strengthened. Since Rawa Castle was regarded as a modern fortress, in 1559 the so called Rawa Treasure was placed here: the tax money needed to finance the regular army. Development of military technology made the complex obsolete by the mid 17th century. In September 1655, it was captured by Swedes during the Deluge. In 1657, before their retreat, Swedish soldiers blew up most of the complex; only the tower and fragments of walls remained. Soon afterwards, high ranking Swedish officer Pontus De La Gardie was temporarily imprisoned in the remains of the castle. After the destruction of 1657, the complex was not rebuilt, and by the early 18th century, it was a ruin. In 1789, the Sejm assigned money for its reconstruction, and assigned the task to Starosta of Rawa, Feliks Lanckoroński. His efforts most likely failed, as by 1794 the castle was abandoned. Prussian authorities ordered its demolition, in order to gain building materials. As a result, only the tower remained, with fragments of walls. In 1601 Carl Gyllenhielm, the so called royal bastard, was brought to Rawa. Gyllenhjelm was captured in Valmiera by Lithuanians of Krzysztof Mikołaj "the Thunderbolt" Radziwiłł and Poles of Jan Zamoyski, during the Polish–Swedish War (1600–11). It is not known how long the Swedish official was kept here. Another famous prisoner of the Rawa Castle was Wawrzyniec Gradowski, a sorcerer and courtier of King Stephen Bathory, who in 1578 tried to poison him. Gradowski was locked in the castle, and died there. Other notable landmarks include the Baroque churches of the Immaculate Conception and of the Assumption.
Спорт
Жергілікті футбол клубы — Мазовия Рава-Мазовецка. Ол төменгі лигаларда өнер көрсетеді.
The local football club is Mazovia Rawa Mazowiecka [pl]. It competes in the lower leagues.