Кіріспе

Американдық философ Авитал Роннелл (15 сәуір 1952 жылы туған) – континенттік философия, әдебиеттану, психоанализ, саяси философия және этика салаларында жазатын американдық ғалым. Ол Нью-Йорк университетінің гуманитарлық ғылымдар факультетінде, сондай-ақ герман тілдері мен әдебиеті және салыстырмалы әдебиет кафедраларында профессор. Сондай-ақ ол Нью-Йорк университетінде травма және зорлық-зомбылықты трансдисциплинарлық зерттеулер бағдарламасын ұйымдастырады. Роннелл Жақ Деррида атындағы философия профессоры ретінде, Швейцарияның Саас-Федегі Еуропалық білім беру мектебінде дәріс оқиды. Нью-Йорк университетінде жүргізілген он бір айлық тергеу Роннеллдің бір ер адам аспирантты сексуалдық зорлық-зомбылыққа ұшыратқанын анықтады, нәтижесінде университет оны 2018-2019 оқу жылына жалақысыз шеттетуге мәжбүр болды.

Өмірбаян

Авитал Роннелл Прагада израильдік дипломаттар отбасында дүниеге келді және академиялық өмірге енбес бұрын өнер орындаушы болды. Ол 1956 жылы Нью-Йоркке көшіп келді. Ратгерс дайындық мектебінде оқып, 1970 жылы бітірді. Жас иммигрант ретінде Роннелл кейіннен ксенофобия мен антисемитизмге жиі тап болғанын айтты. Ол Миддлбери колледжінде бакалавр дәрежесін алды, сосын Берлиндегі еркін университеттің герменевтика институтында Якоб Таубес пен Ханс Георг Гадамермен бірге оқыды. 1979 жылы Принстон университетінде неміс тілінде философия докторы дәрежесін алды, оның ғылыми жетекшісі Стэнли Корнгольд болды, ал диссертациясы Иоганн Вольфганг фон Гёте, Фридрих Хёльдерлин және Франц Кафканың өзіне қатысты ойларына арналған. Кейін ол Парижде Деррида мен Хелен Сиксустың дәрістерін тыңдады. Дерриданың «Заң алдында» атты эссесін, гендерлік/жанрлық заң туралы эссесін, Ницшенің биографиямен байланысы туралы лекцияларын және тағы да басқа көптеген еңбектерін аудару арқылы оны американдық оқырмандарға таныстыруға көмектесті. Роннелл Дерриданың ұлы, ақын және романист Пьер Альферимен жақын дос болды, ол кейіннен Роннеллдің бірнеше маңызды туындыларының атауын таңдауына әсер етті. Альфери әкесінің неке бұзғаны белгілі болғаннан кейін жасөспірім шағында Роннеллмен бірге тұрды. Вирджиния университетінде қысқа мерзімге профессор болып жұмыс істеген Роннелл континенттік философияны оқытқаны үшін және «тұрақты түрде спорт залына барып тұрғаны үшін» жұмыстан шығарылғанын айтады: «Оның әріптестері бұған таңғалды – бұл олардың академиялық әйел туралы ойларымен үйлеспеді!» Ол Калифорния университетінің Риверсайд және Берклидегі салыстырмалы әдебиет факультетіне қосылды, онда Филипп Лаку-Лабарте, Жан-Люк Нанси және Джудит Батлермен бірге сабақ берді. Ол жазушы Кэти Акермен жақын дос болды және Акердің шығармаларымен байланыста екенін айтты, олар «бір-біріне тағдырланған» екенін мәлімдеді. 1996 жылы Нью-Йорк университетіне көшіп, 2004 жылға дейін Жак Дерридамен бірге сабақ берді. 2009 жылы Помпиду орталығы Роннеллді Вернер Герцог, Джудит Батлер, Денис Купер, Жан-Люк Нанси және Сюзанна Доппельт сияқты суретшілермен және ойшылдармен сұхбаттар сериясын өткізуге шақырды. Сондай-ақ 2009 жылы ол Славой Жижекпен бірге оқыту курстарын бастады. 2010 жылы Франсуа Нудельман да онымен бірге сабақ берді және 2011 жылы «Қабырғалар мен көпірлер» бағдарламасын бірге ұйымдастырды. Роннелл 1993-1996 жылдары қазіргі заманғы тілдер қауымдастығының философия және әдебиет бөліміне, сондай-ақ салыстырмалы әдебиет бөліміне төрағалық етті және 2012 жылы Америка салыстырмалы әдебиет қауымдастығының жылдық мәжілісінде негізгі баяндама жасады.

Жұмыстардың жалпы сипаттамасы

Роналл "түсініксіздіктің қажеттілігі" туралы талас жүргізеді. 1992 жылы Родни Кингті ұрып-соғу оқиғасы туралы айта келіп, Роннелл "толыққанды түсінікті" идиомасы ақ өтіріктің коды ретінде жиі пайда болатынын көрсетті. Өзін мәтіннің авторы деп атаудың орнына, ол кейде өзін "қолы қойған", "оператор" немесе тіпті "телевизия" деп сипаттайды. Ол кейде басқа ойшылдардың жұмысын тазалайтын ойшылдарға ден қояды, оның пікірінше, "санитарлық бөлімдер" деп аталатын осылар кейде тазалаған жұмыстың өзін құлдыратады.

Диктанттар: Қасқыр жазу туралы (1986)

Роннелл Гётедің ең ықпалды туындыларының бірі – «Экерманмен сұхбаттасулар» еңбегін зерттейді, оны ол өзі жазбаған, бірақ жас, шизоидтық серігі Йоханнес Петер Экерманға диктанттаған. Ницше «неміс тіліндегі ең жақсы кітап» деп атаған «Экерманмен сұхбаттасулар» кітабында Гёте өнер, поэзия, саясат, дін және неміс әдебиеті мен философиясының тағдыры туралы соңғы ойларын жеткізеді. Роннелл «Экерманмен сұхбаттасуды» неміс әдебиеті мен ғылымының ұлы шебері қабірден оралғандай оқиды. Роннелл бастапқыда Гётенің «материалдық емес белгілі бір салаға – ауа райын болжау армандары, түстер және жасырын, телепатиялық хабарлардың кейбір түрлеріне» назар аударуына ден қояды. Роннелл Гёте әсерін «қырылыс мәтіндер» деп атайды және бұл әсерді құндылықтарды жоятын, «Жас Вертердің қайғысынан» (Werther) шыққан «құндырақ» нәрсені құртатын мәтіндік амал ретінде сипаттайды. Бірінші бөлім Фрейдтің Гётеге деген қарызын көрсетеді және «Күнделікті өмірдің психопатологиясы» кітабының бетін қайта басып шығарады. Роннелл Гётені Фрейдтің «құпия кеңесшісі» (Geheimrat) деп атайды және үшінші жазбасында «басқасының баянына маңызды элементті енгізетін болжамдық логикаға» сілтеме жасай отырып, «Шұбар адам» туралы жұмысын алдын ала болжайды. Бірінші бөлімде Роннелл «Гёте фантомының Фрейдке қашықтан басқару жүйесі арқылы берген телепатиялық бұйрықтарына құлағын үйретуді» мақсат етеді. Жалпы, «Диктанттар: Көгалды жазу туралы» кітабы әсердің аяқталмаған жабылуын зерттейді. Роннеллдің міндеті мәтінді талдау арқылы диктанттағы жабылуға қарайтын шексіз қозғалысты зерттейтін оқу тәжірибесін қамтиды. Осылайша Роннелл Николас Абрахам мен Мария Торок әзірлеген анасемикалық оқу деп аталатын практиканы қолданады, онда психоаналитик жазушы/науқастың мәтіндік метафораларын, риторикалық құрылымдарын және тілдік қауымдастықтарын іздейді. «Екінші бөлім» Экерман мен Гёте арасындағы әдеби паразиттік қатынасты көрсетеді және «1828 жылдың 11 қыркүйегінде сағат 14:00-де» Веймардағы Гёте үстелінің көрінісімен ашылады. Яғни, Роннелл Экерманның «Экерманмен сұхбаттасулар» кітабының басында және соңында суреттеген көрінісін қайта жасайды. Роннелл жазушының бейнесін ерекше құрметтейтін адам ретінде қарастырып, жазушының адам ретіндегі қажетті пассивтігін дәлелдейді. Роннелл сондай-ақ туындылар жиынтығының толықтығы туралы түсінікке де күмән келтіреді. Роннелл әйелдердің иеленуіне қатысты бұрынғы пікірталастарды Экерман үшін «бір нәрсені 'өз үшін' қалпына келтіруді қамтиды, көбінесе инстинктивті түрде; ол қайталанатын иелену әрекеттерін қамтиды» деген тұрғыда қайта қарастырады. «Диктанттар: Көгалды жазу туралы» кітабында жазу процесінің жалпы сипаттамасы басқа жерден диктантталған шақыруға қалай бағынатыны, ал бұл шақыру құштарлықты қалыптастыратыны зерттеледі.

Телефондық кітапша: Технология Шизофрения Электрлік сөйлеу (1989)

Роналл телефон мен кітап сияқты қарапайым заттардың қызметін күмәндана қарастырады. Ол мәтінге коммутатор операторы ретінде Ричард Эккерсли – дизайн операторы, және Майкл Дженсен – композитор операторымен бірге қол қояды. Эккерслидің дизайны оның "типграфиялық нәзіктігі мен шектеулілігінен" компьютерлік дизайнға қарай бұрылады, бұл жаңа беттер жасау бағдарламаларымен белгіленеді, олар мәтінді типграфиялық тұрғыдан түсіндіреді. Эккерсли мәтінді болжамды дәстүрлі ортадан шығарып, түсіндіруге келмейтін үзілістермен, сөйлемдер мен абзацтар арасындағы орын ауыстырулармен, бір-біріне қарама-қарсы беттердің көшірмеленуімен, сөздерді түсінуге келмейтіндей етіп бұрмалап, теріс қашықтықты үнемі ұлғайтып, сөйлемдерді біріне бірі араластырады. Қалыпты "Мазмұн көрсеткіші" немесе "Түсініктемелер" шегінен шығып, операторлар "Анықтамалық қызмет" құрастырады, онда тараулар анықтамалық индекстер ретінде, ал "Жарнамалар" деп аталатын сары беттерде түбіртектер жарнама ретінде ұсынылады. "Пайдаланушы нұсқаулығынан" кейін мәтін оқырман қоңырауға жауап бергендей басталады: "Дегенмен, сіз иә деп жатырсыз, дерлік автоматты түрде, кенеттен, кейде қайта келмейтіндей". Роналл "Телефон кітабының" телефон, қоңырау және жауап беру автоматтарына қатысты сұрақтар бойынша философиялық жоба екенін нақтылайды: "әрқашан толық емес, әрқашан қол жеткізе алмайтын, мәні мен болмысын бірден уәде ететін философия, ақырында осы уәдемен, яғни өзінің қол жеткізбеушілігімен теңеседі".

Крэк соғыстары: әдебиет, нашақорлық, мания (1992)

Роналл Ницшенің мәдениет болғаннан бері тәуелділікті қолдап, оған шабыттандырғаны туралы пікірін қалыптық нүкте ретінде алады. Ол есірткіге қарсы күреспен және осы күрес жеңгісі келгендей айтылатын есірткіге тәуелділікпен қатар жүретін құлқылық тілектерді зерттейтін дәлел келтіреді. Мәтіннің мақсаты – есірткі туралы екіұшты түсініктерді, оны бір жақты немесе екінші жақты қарастырудан ауытқуға бағытталған.

Финитудтың ұпайлары: Мыңжылдықтың соңындағы очерктер (1994)

Ғылыми көмекші және досы Ширин Р.К. Пателл «Финитудтың ұпалы» (Finitude's Score) туындысының жасалуына көмектесті. Роналл неге ХХ ғасыр жетіспеушілік туралы сөздікке осылай көп мән беретінін сұрайды. Роналлдың пікірінше, «біздің қуатымыз сарқылды». Джонатан Каллер былай деп жазды: «Соңғы он жылда Роналл заманымыздың ең керемет сындық туындыларының бірін жасады. Ол поп-мәдениеттің тілі мен философиялық талдауды біріктіріп, жоғары әдебиет пен технологияны немесе есірткі мәдениетін қарама-қарсы қойып, Авитал Роннелл оқырманды таң қалдыратын, қынжырлататын, жарық беретін сөйлемдер жасайды. Оның кітаптары бірден күлкілі де, қарсылық танытатын да, ешбір кітапқа ұқсамайды». Джудит Батлер оның жұмысына Роннеллдің ықпалын терең сезінетінін айтып, «Роннеллдің таңдаған жолы – өзгешелік жолы: қуанышты, қиын, бекітетін, ирониялық» деп жазды. Жинақтың редакторы Дайан Дэвис Роннеллдің «ерекше сындық туындысының ерекше қозғауышылығын», «ащы түйсіктерін, бұрын-соңды болмаған жазу стилін, тұрақсыздыққа қарсы күресін» атап өтті. 2002 жылдың 6 ақпанында «Жануар мен билік» атты алтыншы сессиясында Жак Деррида Роннеллдің «Ақымақтық» (Stupidity) туындысына ерекше назар аударды және оның «ирониясының» аудармасыз күрделілігін жоғары бағалады. Керісінше, 1990 жылы «Нью-Йорк Таймс кітап шолуы» (New York Times Book Review) үшін «Телефон кітабы» (The Telephone Book) туралы жазған романшы Роберт Кувер кітаптың типографиясының «көрнекі пиротехникасын» бағалап, бірақ «аргументтің әдеттегі академиялық мақала сияқты, танымал континентальдық дауыстармен – Жак Лакан, Роланд Барт және Жак Дерридамен қатарластырылғанын» айтты, сондай-ақ Роннеллдің Хайдегер, шизофрения және телефон арасындағы байланысты «әлсіз» деп тапты. 2002 жылы «Таймс Литерари Сапплимент» (Times Literary Supplement) басылымындағы «Ақымақтық» туралы шолуда философ Джонатан Ре Роннеллдің «прозасы Хайдегердің француз тіліне аудармасы сияқты, бірақ әрбір сөйлем өзінің шеберлігі үшін қошамет алуға тырысады» деді. Бернд Хюппауф (Роннеллді жұмысқа алған, бірақ кейіннен оның орнына тағайындалған Нью-Йорк университетінің неміс кафедрасының бұрынғы төрағасы) оның жұмысын «түсінбеушілікті жалған тереңдікке аудару» деп сипаттады.

Жыныстық қатынасты тергеу және тоқтату

2017 жылдың қыркүйегінде, кейіннен оның бұрынғы аспиранты Нимрод Рейтман екені анықталған студент Нью-Йорк университетінің IX бөлімшесіне шағым түсіріп, Ронэллді жыныстық қысым көрсету, жыныстық зорлау, аңдып жүру және өш алу әрекеттеріне кінәлады. Бұл үш жыл бойына, ол оның докторлық диссертациялық жұмысын жетекшілік еткен кезде болған. 2018 жылдың мамыр айында университет Ронэллді жыныстық қысым көрсетуде кінәлі деп тапты және оны 2018–19 оқу жылына шеттетуге үкім шығарды. Ронэлл жыныстық қысым көрсету фактісін мойындаған жоқ. 2018 жылдың 16 тамызында Рейтман Роннелл мен университетке қарсы сотқа шағымданып, жыныстық қысым көрсету, жыныстық зорлау және аңдып жүру фактілерін келтірді. Брайан Лейтер 2018 жылдың 11 мамырында Ронэллді қорғау мақсатымен NYU-ға жазған хатын жариялады. Хатқа феминизм, квир теориясы, философия, әдебиет және тарих салаларындағы көрнекті тұлғалар қол қойды, олардың ішінде Джудит Батлер, Славой Жижек, Джоан Скотт, Гайатри Чакраворти Спивак, Жан-Люк Нэнси және тағы басқалар бар. Сонымен қатар, Лиза Дуган мен Крис Краус Ронэллге тағылған жыныстық қысым көрсету айыптарын жоққа шығарып, блог жазбаларын жариялады. Кейіннен бұл хат Ронэллдің академиялық жетістіктерінің маңыздылығын ескере отырып, оны кешіруге болатындығын ұсынғаны және Рейтманға "жаман ниеттілікпен" қарағаны үшін сынға ұшырады. #MeToo қозғалысы феминист ғалымдар Ронэллді қолдауын жалғастырғандықтан, жыныстық қанаушылыққа қатысты айыптауларға қарамастан, тексеруге түсті. Олар "Ронэллдің мәртебесі мен беделі оған ешқандай артықшылық бермеуі керек" екенін мойындады. Дуган Ронэллдің Рейтманға жіберген электрондық хаттарын "көк түсті жақындық" деп сипаттады. Саяси ғалым Кори Робин "Ронэллдің ең үлкен талабы оның уақыты, өмірі, назары мен энергиясына болды" деп атап өтті. Жазушы және сыншы Андреа Лонг Чу The Chronicle of Higher Education журналында Нью-Йорк университетінде Ронэллдің оқытушы көмекшісі ретінде алған тәжірибесін баяндады, бұл оны Рейтманның айыптауларына сене бастады. Ронэлл оқыту кезінде де өзін "қуғынға ұшырағандай" сезінгенін айтқан Андреа Лонг Чу, Ронэллдің Рейтманнан өзін "сүйгендей" сезінуінің себебі "мәртебесі" арқасында "студенттермен қарым-қатынас құруға құқылы" екендігінен емес, керісінше, "университеттің әйелдерге деген аяусыз жеккөрушілігі" әлі де оның сезіміне әсер еткенін мәлімдеді: "[Е]гер ол мәртебеге, билікке және танымалдыққа ие болса да, ол әлі де өзін қамқорлық пен қорғауға мұқтаж осал аспирант ретінде санайды, яғни ол әлі де Рейтман айтқандай адам деп ойлайды." (автордың стилі сақталған). Ронэллдің оралуына қарсы студенттік ұйымдар наразылықтар ұйымдастырып, оны жұмыстан босатуды талап етті, мысалы, аспиранттар кәсіби одағы таратып жүрген және 600-ге жуық қол жинаған петиция, ол NYU-ны Ронэллді жұмыстан босатуға шақырды, бұл талап NYU студенттік үкіметінің жалпы жиналысымен мақұлданды. 2020 жылдың ақпан айында ол бір семестрге демалысқа шықты.