Кіріспе

Мұғалім-кітапханашы, мектеп кітапханашысы немесе мектеп кітапханасының медиа маманы (SLMS) – оқытуда да дайындығы бар, сертификатталған кітапханашы. Америка кітапханалар қауымдастығының (ALA) бөлімшесі – Америка мектеп кітапханашылары қауымдастығының (AASL) мәліметінше, АҚШ-тағы мектепте жұмыс істейтін сертификатталған кітапханашының ресми атауы – мектеп кітапханашысы. Австралияда мұғалім-кітапханашы термині қолданылады.

Рөлдер

Мұғалім-кітапханашы төрт негізгі басшылық қызмет атқарады: мұғалім, оқу серіктесі, ақпараттық маман және бағдарлама әкімшісі. Мектеп кітапханашылары балаларға кітап оқып, кітап таңдауға көмектеседі, оқу жұмыстарында қолдау көрсетеді, сондай-ақ жобалар үшін, әсіресе жоғары сыныптарда қандай кітаптарды пайдалану керектігін ұсынады. Кейбір мектеп кітапханашылары сабақтарды «икемді кесте» бойынша өткізеді. Икемді кесте дегеніміз, оқушылар апта сайын белгілі бір уақытта кітапханаға келіп оқуға қатысудың орнына, сынып мұғалімі кітапханашының білімі, кітапхана және ақпараттық дағдылары немесе материалдары оқу процесінің бір бөлігі ретінде қажет болған кезде кітапхана уақытын жоспарлайды. Оқу-әдістемелік серіктес ретінде мектеп кітапханашылары сынып мұғалімдерімен бірлесіп, оқушылардың зерттеу, ақпараттық сауаттылық, технология, коммуникация және сыншыл ойлау дағдыларын дамыту арқылы тәуелсіз білім алушы тұлғаларды қалыптастырады. Мектеп кітапханашылары жоғары сыныптардың оқу бағдарламасына ақпараттық сауаттылық концепцияларын және дағдыларын енгізуде маңызды рөл атқарады, сондай-ақ жоғары сыныптардағы білім беру жүйесіне ақпараттық сауаттылық білімін, тәжірибені және көзқарасты дамытуға көмектеседі. Ақпараттық мамандар ретінде мектеп кітапханашылары оқу бағдарламасын және оқушылардың қызығушылықтарын ескере отырып, кітапхана материалдарын анықтап, алу арқылы мектеп үшін ресурстық база құрайды. Олар кітапхана қорын ұйымдастырып, жаңарту арқылы өздігінен оқу мен өмір бойы білім алуға ықпал етеді. Кітапхана қорындағы материалдарды онлайн-каталог (OPAC) арқылы табуға болады. Бұл қызметке технологиямен байланысты көптеген іс-шаралар кіреді, мысалы, әртүрлі форматтағы ресурстарды интеграциялау: мерзімді басылымдар базасы, веб-сайттар, цифрлық бейне фрагменттері, подкасттар, блогтар мен вики мазмұны, цифрлық кескіндер, виртуалды сыныптар және т.б. Мектеп кітапханашылары көбінесе аудиовизуалды жабдықтар мен сыныпта қолданылатын басқа да технологияларға жауапты болады. Кейбір мектептерде олар технологиялық маман ретінде де жұмыс істейді. Бағдарлама әкімшілері ретінде мектеп кітапханашылары кітапхана саясатын белгілеу, кітапхана бюджетін бақылау, физикалық және виртуалды кітапхана кеңістігін жоспарлау және ыңғайлы, позитивті және инновациялық оқу атмосферасын сақтау арқылы мектеп кітапханасының медиа бағдарламаларын анықтайды, басқарады және ұйымдастырады. Кітапханашылар сондай-ақ оқу бағдарламасын жақсарту және оқырмандарды қызықтыру үшін қоймаға жаңа материалдар қосып, кітапхана жинағын жаңартып отырады, соның ішінде мұғалімдер мен оқушылардың арасындағы жақсы қарым-қатынасты қамтамасыз етеді. Көп жағдайда кітапханашылар зақымдалған кітаптар мен журналдарды жөндеуге де жауапты болады.

Австралия

Австралиялық кітапхана және ақпарат қауымдастығының қауымдастық мүшесі болуға құқығы бар аккредиттелген мұғалім кітапханашы болудың жалғыз жолы бар. Ол – Чарльз Стюрт университетіндегі кәсіби білімі бар мұғалімдерге арналған «Магистр білім беру» (Мұғалім-кітапханашы) курсы.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та мектеп кітапханашылары үшін жалпыұлттық біліктілік талабы жоқ. Оның орнына, әр штат өзінің талаптарын белгілейді. Көптеген штаттарда мұғалім-кітапханашы бакалавр дәрежесіне және орта немесе бастауыш білім беру саласындағы сертификатқа ие болуы керек, сондай-ақ мектеп кітапханалық медиа бағдарламасын аяқтау қажет және штаттық сертификат алуы тиіс. Кітапхана ғылымы бойынша оқу бағдарламалары әртүрлі оқу орындарында әрқалай болады; алайда, кітапханалық медиа маманының оқыту құқығына ие болуы үшін штаттың талаптары орындалуы керек. Кейбір мектеп кітапханалық медиа мамандары кітапхана ғылымы магистрі (MLS) немесе кітапхана және ақпарат ғылымы магистрі (MLIS) дәрежесін алса, ал кейбіреулері алмайды. Көп жағдайда MLS дәрежесі бар, бірақ қажетті оқытушылық біліктіліктері жоқ мектеп кітапханашылары мұғалім-кітапханашы ретінде жұмыс істеуге рұқсат алу үшін бұл оқытушылық біліктіліктерді және сыныпта оқыту тәжірибесін алғашқыда алуы керек. Көбінесе, мектеп кітапханашылығымен байланысты мәселелерге арналған қосымша кітапхана ғылымы бойынша курстар да қажет болады.

Кәсіби ұйымдар

Мұғалім-кітапханашылар мансаптық және кәсіби даму, жұмыспен қамту мүмкіндіктері және сыйлықтар/гранттар/қаржыландыру үшін жергілікті, мемлекеттік, ұлттық және халықаралық кәсіби ұйымдардың қолдауына сенеді. Халықаралық мектеп кітапханашылығы қауымдастығы, Америка мектеп кітапханашылары қауымдастығы, Ұлыбританиядағы мектеп кітапханалары қауымдастығы және Австралия мектеп кітапханалары қауымдастығы сияқты ұйымдар веб-сайттарды иеленеді, журналдар жариялайды және осы саладағы ағымдағы зерттеулер мен тәжірибелерді ұсынатын конференциялар, семинарлар және басқа да іс-шараларды демеушілік етеді. АҚШ-та мұғалім-кітапханашыларға аудандық және мектеп деңгейінде мұғалімдерді қолдайтын мемлекеттік ұйымдар да көмектеседі. Толық тізімді ALA-дан алуға болады.

АҚШ заңнамасы

2015 жылдың желтоқсан айында мектеп кітапханаларының бағдарламалары "Әрбір оқушының табысы" заңының қолдауына ілесіп, мектеп кітапханаларына федералдық қаржы жұмсау мүмкіндігі ашылды.