Кіріспе

Болеслав Прустың "Ежелгі Мысыр туралы аңыз" (полякша: "Z legend dawnego Egiptu") - Болеслав Прустың жеті беттік әңгімесі, алғаш рет 1888 жылдың 1 қаңтарында Варшаваның "Күнілік курьер" (Kurier Codzienny) және "Суреттелген апталық" (Tygodnik Ilustrowany) газеттерінің жаңа жылдық қосымшаларында жарияланды. Бұл оның тарихи көркем әдебиеттегі тұңғыш туындысы болды және кейіннен оның жалғыз тарихи романы – "Фараон" (1895) үшін дайындық эскизі ретінде пайда болды, ол "Суреттелген апталық" журналында бөлім-бөлім жарияланды. "Ежелгі Мысыр туралы аңыз" мен "Фараон" оқиға орны, тақырыбы және аяқталуы жағынан айқын байланысқа ие.

Сюжет

Жүз жасқа толған перғауын Рамзес соңғы демімен күресіп, "көкбасын қанды жүрегінен, күшін қолынан, кейде тіпті санасын миынан тартып алатын, өлімге ұшыраған инкубпен қоршалып" жатыр. Ол Карнак ғибадатханасының ең білгір дәрігеріне бірден өлтіретін немесе емдейтін дәрі дайындауға бұйрық береді. Рамзес дәріні ішкен соң, жобалаушыны шақырып, жұлдыздар нені көрсеткенін сұрайды. Жобалаушы аспан денелері әулеттің бір мүшесінің өлімін болжайтынын жауап береді; Рамзес бүгін дәрі ішпеуі керек еді. Содан кейін Рамзес дәрігерден немесе қашан өлетінін сұрайды; дәрігер күн шыққанға дейін Рамзес қарақұйрықтай күшті болады немесе оның қасиетті сақинасы немересі және мұрагері Горосқа тиеді дейді. Рамзес Горосты перғауынның залына алып кетуге бұйырады, онда ол соңғы сөздерін және патшалық сақинаны күтеді. Айдың жарығымен Горос Нил өзеніне қарай төмен түсетін сарайдың алдына отырып, жаңа перғауынды қарсы алуға жиналған халықты бақылайды. Горос енгізгісі келетін реформалар туралы ойланып жатқанда, бір нәрсе оның аяғын шағады; ол оны ара деп ойлайды. Бір сарай адамы оның уланған жәндік емес екеніне қуанғанын айтады, өйткені оның уы осы уақытта өлімге әкелуі мүмкін. Горос Мысырдың жаулары, эфиопиялықтармен бейбітшілік орнату туралы жарлық шығарады және соғыс тұтқындарының тілдерін шайқас алаңында кесуге тыйым салады; халықтың жалдамалы ақысын және салықтарын төмендету; құлдарға демалыс күндерін беру және сот шешімісіз оларды қамшылауға тыйым салу; Горостың ұстазы Етроны қайтару, оны Рамзес Гороста соғысқа қарсы жеккөрушілік пен халыққа деген қайырымдылықты сіңіргені үшін қуған; Горостың анасы Сефораның денесін патшалық қабірлерге көшіру, ол құлдарға көрсеткен мейірімі үшін Рамзес оны құлдардың арасында жерлеген; және Горостың сүйіктісі Берениканы Рамзес оны тұтқындаған монастырдан босату. Осы уақыт аралығында Горостың аяғы ауыра бастайды. Дәрігер оны тексеріп, Горостың өте уытты шағып алғанын анықтайды. Оның өмір сүруге аз ғана уақыты бар. Министрлер оның бұйрығымен дайындалған жарлықтармен кіреді, ал Горос Рамзестің өлімін күтеді, сонда ол жарлықтарын перғауынның қасиетті сақинасымен бекіте алады. Өлім жақындаған сайын, Горос барлық жарлықтарды сақинамен ұстап алуға уақыт таба алмай, бірінен соң бірі жерге тастайды: халықтың жалдамалы жері мен құлдардың еңбегі туралы жарлық; эфиопиялықтармен бейбітшілік туралы жарлық; анасы Сефораның сүйектерін көшіру туралы жарлық; Етроны жер аударылудан қайтару туралы жарлық; соғыста тұтқынға алынғандардың тілдерін кеспеу туралы жарлық. Тек оның сүйіктісін, Берениканы босату туралы жарлық қана қалды. Сол сәтте бас діни қызметкердің орынбасары залда жүгіріп кіріп, бір кереметті жариялайды. Рамзес жазылып, Горосты күн шыққанда арыстан аулауға шақырады. Горос Нилдің арғы жағына, Берениканың түрмесінде жарық шашып тұрған жеріне, әлсіреп қарап, екі қанды жас төгіп жылайды. "Сен жауап бермейсің бе, Горос?" деп таңғалған Рамзестің хабаршысы сұрайды. "Ол өліп қалғанын көрмейсің бе?" - деп құлақтады Карнактағы ең білгір дәрігер. Міне, адам баласының үміті бекер, себебі Мәңгілік Ие оны аспанда отты белгілермен жазып қойған.

Перғауын

1888 жылы жарық көрген "Ежелгі Мысыр туралы аңыз" повесі, Прустың 1895 жылғы "Фараон" романымен оқиға орны, тақырыбы және аяқталуы бойынша айқын туыстық байланысқа ие, себебі осы повесть роман үшін дайындық эскизі болған. Екі туындының оқиғасы да ежелгі Мысырда өтеді – "Аңызда" нақты уақыты белгісіз, шамамен 19-шы немесе 20-шы династия кезінде, барлық Рамсесид әулетінің фараондары билік еткенде; ал "Фараон" романы 20-шы династия мен Жаңа Патшалықтың құлау кезінде, б.з.д. 11 ғасырда өтеді. Екеуінде де басты кейіпкерлер (Хорус және Рамзес XIII) әлеуметтік реформалар енгізуді көздейді. (Рамзес өсіп келе жатқан Ассирияға қарсы алдын ала соғыс жоспарлайды.) Екеуінде де басты кейіпкерлер жоспарларын іске асыра алмай, қаза табады, бірақ роман бойынша олардың бір бөлігі Рамзестің қарсыласы және мұрагері Херихор арқылы іске асырылады.